Groeit iets heel snel, zoals het aantal transistoren in een chip, dan past de grafiek niet op een gewone as: de kleine waarden verdwijnen tegen de as. Daarom zet je vaak log(B) uit in plaats van B. Elke stap van 1 langs die as betekent dan keer 10. In deze les lees je zo'n grafiek af en stel je de formule van de lijn op.
20 min
Na deze les kun je
bij een gegeven A de waarde van B berekenen uit een figuur waarin log(B) tegen A is uitgezet
bij een gegeven B de waarde van A aflezen
de formule log(B)=pA+q van een rechte lijn opstellen en gebruiken
Dit weet je al
Logaritmen met grondtal 10 (les 9.2c) en de formule van een lijn door twee punten: rc=ΔxΔy.
Aflezen en terugrekenen
In de figuur hieronder staat log(N) langs de verticale as en t langs de horizontale as. Je leest altijd log(N) af, niet N. Daarna reken je terug.
De lijn hoort bij log(N)=0,5t+1,5. Bij t=3 lees je log(N)=3 af (oranje), dus N=103=1000.
log(B)=c⇒B=10cc: de waarde die je op de as van log(B) afleest.
Zo leid je hem af
log(B)=c
afgelezen op de as
10log(B)=c
log heeft grondtal 10
B=10c
gebruik glog(B)=A⇒B=gA
Andersom: is B gegeven, dan bereken je eerst log(B) en zoek je die waarde op de verticale as. Bij N=200 is log(200)≈2,30. Bij log(N)=2,30 lees je t≈1,6 af.
De formule van de lijn
Een rechte lijn in zo'n figuur heeft een formule van de vorm log(B)=pA+q. Je stelt hem op zoals elke lijn: kies twee punten die je precies kunt aflezen, en reken de richtingscoëfficiënt uit. Langs de verticale as staat alleen log(B) in plaats van y.
✎Voorbeeld: aflezen en de formule opstellen
In de figuur hierboven is log(N) uitgezet tegen t. De lijn gaat door (0;1,5) en (4;3,5).
a. Bereken exact p en q in log(N)=pt+q.
b. Bereken N bij t=3.
c. Bereken t bij N=200. Rond af op één decimaal.
De richtingscoëfficiënt:
p=ΔtΔlog(N)=4−03,5−1,5=21
De lijn gaat door (0;1,5), dus q=1,5. De formule is
log(N)=21t+1,5
Vul t=3 in:
log(N)N=21⋅3+1,5=3=103=1000
Bij N=200:
21t+1,521tt=log(200)=0,8010…≈1,6
≈Een rechte lijn hoort bij exponentiële groei
Uit log(N)=21t+1,5 volgt
N=1021t+1,5=101,5⋅(1021)t≈31,6⋅3,16t
Dat is exponentiële groei met groeifactor 10p per tijdseenheid. Staat de as van log(N) en zie je een rechte lijn, dan groeit N dus exponentieel.
!Geen N aflezen
Bij t=3 lees je 3 af. Dat is log(N), niet N. Het antwoord is N=1000. Schrijf steeds eerst op wat je afleest, bijvoorbeeld "log(N)=3", en reken dan pas terug.
≈Soms staan langs beide assen logaritmen
Wordt log(G) uitgezet tegen log(D), dan heeft de lijn een formule log(G)=a⋅log(D)+b. Je werkt op dezelfde manier: lees af, reken terug met een macht van 10, en stel de lijn op met twee punten. Alleen zet je nu bij een gegeven D eerst log(D) op de horizontale as.
Even controleren
Snap je het?
In een figuur is log(Q) uitgezet tegen P. Bij P=2 lees je log(Q)=2,6 af. Bereken Q. Rond af op gehelen.
Q=102,6≈398.
Een lijn in een figuur met log(M) tegen t gaat door (0,4) en (20,2). Stel de formule log(M)=pt+q op en bereken M bij t=15. Rond af op gehelen.
De richtingscoëfficiënt:
p=20−02−4=−0,1
Dus log(M)=−0,1t+4.
Bij t=15:
log(M)M=−0,1⋅15+4=2,5=102,5≈316
Dus M≈316.
Gebruik dezelfde lijn. Bij welke t is M=50? Rond af op één decimaal.
log(50)≈1,699, dus los op:
−0,1t+4=1,699
Dan is −0,1t=−2,301, dus t≈23,0.
↗Hoe hangt dit samen?
In paragraaf 9.3 leer je rekenregels voor logaritmen. Daarmee herleid je formules zoals log(N)=21t+1,5, en los je lastiger vergelijkingen exact op.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.