Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H9 Exponentiële en logaritmische formules
0%
Hoofdstuk 9 · Les 8 van 11

log(B) uitzetten tegen A

Groeit iets heel snel, zoals het aantal transistoren in een chip, dan past de grafiek niet op een gewone as: de kleine waarden verdwijnen tegen de as. Daarom zet je vaak log⁡(B)\log(B) uit in plaats van BB. Elke stap van 1 langs die as betekent dan keer 10. In deze les lees je zo'n grafiek af en stel je de formule van de lijn op.

20 min

Na deze les kun je

  • bij een gegeven AA de waarde van BB berekenen uit een figuur waarin log⁡(B)\log(B) tegen AA is uitgezet
  • bij een gegeven BB de waarde van AA aflezen
  • de formule log⁡(B)=pA+q\log(B) = pA + q van een rechte lijn opstellen en gebruiken

Dit weet je al

Logaritmen met grondtal 10 (les 9.2c) en de formule van een lijn door twee punten: rc=ΔyΔx\text{rc} = \frac{\Delta y}{\Delta x}.

Aflezen en terugrekenen

In de figuur hieronder staat log⁡(N)\log(N) langs de verticale as en tt langs de horizontale as. Je leest altijd log⁡(N)\log(N) af, niet NN. Daarna reken je terug.

De lijn hoort bij \log(N) = 0{,}5t + 1{,}5. Bij t = 3 lees je \log(N) = 3 af (oranje), dus N = 10^3 = 1000.
De lijn hoort bij log⁡(N)=0,5t+1,5\log(N) = 0{,}5t + 1{,}5. Bij t=3t = 3 lees je log⁡(N)=3\log(N) = 3 af (oranje), dus N=103=1000N = 10^3 = 1000.
log⁡(B)=c⇒B=10c\displaystyle \log(B) = c \Rightarrow B = 10^ccc: de waarde die je op de as van log⁡(B)\log(B) afleest.

Andersom: is BB gegeven, dan bereken je eerst log⁡(B)\log(B) en zoek je die waarde op de verticale as. Bij N=200N = 200 is log⁡(200)≈2,30\log(200) \approx 2{,}30. Bij log⁡(N)=2,30\log(N) = 2{,}30 lees je t≈1,6t \approx 1{,}6 af.

De formule van de lijn

Een rechte lijn in zo'n figuur heeft een formule van de vorm log⁡(B)=pA+q\log(B) = pA + q. Je stelt hem op zoals elke lijn: kies twee punten die je precies kunt aflezen, en reken de richtingscoëfficiënt uit. Langs de verticale as staat alleen log⁡(B)\log(B) in plaats van yy.

✎Voorbeeld: aflezen en de formule opstellen

In de figuur hierboven is log⁡(N)\log(N) uitgezet tegen tt. De lijn gaat door (0; 1,5)(0;\ 1{,}5) en (4; 3,5)(4;\ 3{,}5).

a. Bereken exact pp en qq in log⁡(N)=pt+q\log(N) = pt + q. b. Bereken NN bij t=3t = 3. c. Bereken tt bij N=200N = 200. Rond af op één decimaal.

  1. De richtingscoëfficiënt:
p=Δlog⁡(N)Δt=3,5−1,54−0=12\begin{aligned} p &= \frac{\Delta \log(N)}{\Delta t} \\ &= \frac{3{,}5 - 1{,}5}{4 - 0} \\ &= \tfrac{1}{2} \end{aligned}
  1. De lijn gaat door (0; 1,5)(0;\ 1{,}5), dus q=1,5q = 1{,}5. De formule is
log⁡(N)=12t+1,5\log(N) = \tfrac{1}{2}t + 1{,}5
  1. Vul t=3t = 3 in:
log⁡(N)=12⋅3+1,5=3N=103=1000\begin{aligned} \log(N) &= \tfrac{1}{2} \cdot 3 + 1{,}5 = 3 \\ N &= 10^3 = 1000 \end{aligned}
  1. Bij N=200N = 200:
12t+1,5=log⁡(200)12t=0,8010…t≈1,6\begin{aligned} \tfrac{1}{2}t + 1{,}5 &= \log(200) \\ \tfrac{1}{2}t &= 0{,}8010\ldots \\ t &\approx 1{,}6 \end{aligned}
≈Een rechte lijn hoort bij exponentiële groei

Uit log⁡(N)=12t+1,5\log(N) = \frac{1}{2}t + 1{,}5 volgt

N=1012t+1,5=101,5⋅(1012)t≈31,6⋅3,16t\begin{aligned} N &= 10^{\frac{1}{2}t + 1{,}5} \\ &= 10^{1{,}5} \cdot \left(10^{\frac{1}{2}}\right)^t \\ &\approx 31{,}6 \cdot 3{,}16^t \end{aligned}

Dat is exponentiële groei met groeifactor 10p10^p per tijdseenheid. Staat de as van log⁡(N)\log(N) en zie je een rechte lijn, dan groeit NN dus exponentieel.

!Geen N aflezen

Bij t=3t = 3 lees je 3 af. Dat is log⁡(N)\log(N), niet NN. Het antwoord is N=1000N = 1000. Schrijf steeds eerst op wat je afleest, bijvoorbeeld "log⁡(N)=3\log(N) = 3", en reken dan pas terug.

≈Soms staan langs beide assen logaritmen

Wordt log⁡(G)\log(G) uitgezet tegen log⁡(D)\log(D), dan heeft de lijn een formule log⁡(G)=a⋅log⁡(D)+b\log(G) = a \cdot \log(D) + b. Je werkt op dezelfde manier: lees af, reken terug met een macht van 10, en stel de lijn op met twee punten. Alleen zet je nu bij een gegeven DD eerst log⁡(D)\log(D) op de horizontale as.

Even controleren

Snap je het?

In een figuur is log⁡(Q)\log(Q) uitgezet tegen PP. Bij P=2P = 2 lees je log⁡(Q)=2,6\log(Q) = 2{,}6 af. Bereken QQ. Rond af op gehelen.

Een lijn in een figuur met log⁡(M)\log(M) tegen tt gaat door (0, 4)(0,\ 4) en (20, 2)(20,\ 2). Stel de formule log⁡(M)=pt+q\log(M) = pt + q op en bereken MM bij t=15t = 15. Rond af op gehelen.

Gebruik dezelfde lijn. Bij welke tt is M=50M = 50? Rond af op één decimaal.

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 9.3 leer je rekenregels voor logaritmen. Daarmee herleid je formules zoals log⁡(N)=12t+1,5\log(N) = \frac{1}{2}t + 1{,}5, en los je lastiger vergelijkingen exact op.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.