Een formule als k=125m1,4 geeft k als je m weet. Wil je andersom m weten bij een gegeven k, dan is het handig om m vrij te maken. Het resultaat is weer een formule van dezelfde vorm: m=b⋅kq.
15 min
Na deze les kun je
bij y=axp de variabele x vrijmaken
het resultaat schrijven in de vorm x=byq en b en q afronden
Dit weet je al
Formules van de vorm y=axp (les 11.1a) en de rekenregels voor machten, zoals (ab)q=aq⋅bq en (ap)q=apq.
De regel
Ap=B⇒A=Bp1A en B positief.
Zo leid je hem af
Ap=B
het gegeven
(Ap)p1=Bp1
neem van beide kanten de macht p1
A=Bp1
want (Ap)p1=Ap⋅p1=A1
Je werkt in vier stappen: verwissel de leden zodat de macht links staat, deel door de constante, neem de macht p1, en verdeel de macht over de factoren.
✎Voorbeeld: x vrijmaken
Schrijf y=20x1,6 in de vorm x=byq. Rond b en q af op drie decimalen.
Verwissel de leden en deel door 20:
20x1,6x1,6=y=0,05y
Gebruik Ap=B⇒A=Bp1 met 1,61=0,625:
x=(0,05y)0,625
Verdeel de macht over de factoren:
x=0,050,625⋅y0,625=0,154y0,625
!De macht geldt voor allebei
(0,05y)0,625 is niet 0,05y0,625. De exponent hoort bij het hele product, dus ook bij 0,05. Bereken 0,050,625 apart met de GR.
≈Controleer met een getal
Kies x=2 in de oorspronkelijke formule: y=20⋅21,6≈60,6. Vul y=60,6 in de nieuwe formule in: 0,154⋅60,60,625≈2,0. Dat klopt.
Even controleren
Snap je het?
Maak x vrij bij y=5x3. Schrijf in de vorm x=byq en rond af op drie decimalen.
x3=0,2y, dus x=(0,2y)31.
x=0,231⋅y31, dus x=0,585y0,333.
Schrijf K=2,5p0,4 in de vorm p=bKq. Rond b af op drie decimalen.
p0,4=0,4K, en 0,41=2,5:
p=(0,4K)2,5
p=0,42,5⋅K2,5, dus p=0,101K2,5.
↗Hoe hangt dit samen?
Met y=axp en de vrijgemaakte vorm x=byq reken je in de volgende les uit wat er met y gebeurt als x verdubbelt, en andersom.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.