Een derdegraadsfunctie heeft de vorm f(x)=ax3+bx2+cx+d met a=0. De grafiek kan de x-as tot drie keer snijden en heeft hoogstens twee toppen. In deze les bereken je die toppen exact en snijd je de grafiek met een lijn.
20 min
Na deze les kun je
de toppen van een derdegraadsfunctie exact berekenen
de snijpunten van een lijn met de grafiek van een derdegraadsfunctie exact berekenen
Dit weet je al
Differentiëren, ontbinden in factoren en de regels A⋅B=0 en A⋅B=A⋅C (les 11.3b).
Toppen berekenen
f′(x)=0In een top loopt de raaklijn horizontaal.
Zo leid je hem af
rcraaklijn=f′(x)
de afgeleide geeft de helling in elk punt
rc=0 in een top
daar gaat de grafiek over van stijgen naar dalen of andersom
f′(x)=0
los op en vul de oplossingen in f in
✎Voorbeeld 1: toppen
Bereken exact de toppen van de grafiek van f(x)=x3−6x2+9x+1.
Differentieer:
f′(x)=3x2−12x+9
Stel gelijk aan nul en deel door 3:
x2−4x+3(x−1)(x−3)x=1=0=0∨x=3
f(1)=1−6+9+1=5 en f(3)=27−54+27+1=1.
Dus de toppen zijn (1,5) en (3,1).
Een lijn snijden met de grafiek
De grafiek van f(x)=21(x+3)(x−1)(x−3) (donkerblauw) en de lijn l door A en D (oranje), die de grafiek ook in S snijdt.
✎Voorbeeld 2: snijpunt met een lijn
Gegeven is f(x)=21(x+3)(x−1)(x−3). De grafiek snijdt de x-as in A, B en C en de y-as in D. De lijn l door A en D snijdt de grafiek ook in S. Bereken exact de coördinaten van S.
Uit de vorm lees je A(−3,0) af. f(0)=21⋅3⋅(−1)⋅(−3)=421, dus D(0,421).
De lijn: rc=0−(−3)421−0=121, dus l: y=121x+421=121(x+3).
De lijn gaat door A en D, dus x=−3 en x=0 moeten oplossingen zijn. Komen ze niet uit je berekening, dan zit er een rekenfout in. Door de lijn te schrijven als 121(x+3) zie je de gemeenschappelijke factor meteen.
!Haakjes wegwerken
Werk je alle haakjes weg, dan krijg je een derdegraadsvergelijking zonder handige vorm. Zoek eerst een gemeenschappelijke factor.
Even controleren
Snap je het?
Bereken exact de toppen van de grafiek van f(x)=x3−3x.
f′(x)=3x2−3=0 geeft x2=1, dus x=1∨x=−1.
f(−1)=2 en f(1)=−2. De toppen zijn (−1,2) en (1,−2).
Bereken exact de snijpunten van de grafiek van f(x)=x(x−2)(x+2) met de lijn y=5x.
x(x−2)(x+2)=5x is A⋅B=A⋅C met A=x.
x=0∨x2−4=5, dus x=0∨x=3∨x=−3.
De snijpunten zijn (0,0), (3,15) en (−3,−15).
↗Hoe hangt dit samen?
In paragraaf 11.4 werk je met wortelfuncties: eerst het randpunt, het domein en het bereik, daarna raaklijnen met de afgeleide.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.