Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H11 Verbanden en functies
0%
Hoofdstuk 11 · Les 8 van 13

Derdegraadsfuncties

Een derdegraadsfunctie heeft de vorm f(x)=ax3+bx2+cx+df(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d met a≠0a \neq 0. De grafiek kan de xx-as tot drie keer snijden en heeft hoogstens twee toppen. In deze les bereken je die toppen exact en snijd je de grafiek met een lijn.

20 min

Na deze les kun je

  • de toppen van een derdegraadsfunctie exact berekenen
  • de snijpunten van een lijn met de grafiek van een derdegraadsfunctie exact berekenen

Dit weet je al

Differentiëren, ontbinden in factoren en de regels A⋅B=0A \cdot B = 0 en A⋅B=A⋅CA \cdot B = A \cdot C (les 11.3b).

Toppen berekenen

f′(x)=0\displaystyle f'(x) = 0In een top loopt de raaklijn horizontaal.
✎Voorbeeld 1: toppen

Bereken exact de toppen van de grafiek van f(x)=x3−6x2+9x+1f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 1.

  1. Differentieer:
f′(x)=3x2−12x+9f'(x) = 3x^2 - 12x + 9
  1. Stel gelijk aan nul en deel door 3:
x2−4x+3=0(x−1)(x−3)=0x=1∨x=3\begin{aligned} x^2 - 4x + 3 &= 0 \\ (x - 1)(x - 3) &= 0 \\ x = 1 &\vee x = 3 \end{aligned}
  1. f(1)=1−6+9+1=5f(1) = 1 - 6 + 9 + 1 = 5 en f(3)=27−54+27+1=1f(3) = 27 - 54 + 27 + 1 = 1.
  2. Dus de toppen zijn (1,5)(1, 5) en (3,1)(3, 1).

Een lijn snijden met de grafiek

De grafiek van f(x) = \frac{1}{2}(x + 3)(x - 1)(x - 3) (donkerblauw) en de lijn l door A en D (oranje), die de grafiek ook in S snijdt.
De grafiek van f(x)=12(x+3)(x−1)(x−3)f(x) = \frac{1}{2}(x + 3)(x - 1)(x - 3) (donkerblauw) en de lijn ll door AA en DD (oranje), die de grafiek ook in SS snijdt.
✎Voorbeeld 2: snijpunt met een lijn

Gegeven is f(x)=12(x+3)(x−1)(x−3)f(x) = \frac{1}{2}(x + 3)(x - 1)(x - 3). De grafiek snijdt de xx-as in AA, BB en CC en de yy-as in DD. De lijn ll door AA en DD snijdt de grafiek ook in SS. Bereken exact de coördinaten van SS.

  1. Uit de vorm lees je A(−3,0)A(-3, 0) af. f(0)=12⋅3⋅(−1)⋅(−3)=412f(0) = \frac{1}{2} \cdot 3 \cdot (-1) \cdot (-3) = 4\frac{1}{2}, dus D(0,412)D(0, 4\frac{1}{2}).
  2. De lijn: rc=412−00−(−3)=112\text{rc} = \frac{4\frac{1}{2} - 0}{0 - (-3)} = 1\frac{1}{2}, dus ll: y=112x+412=112(x+3)y = 1\frac{1}{2}x + 4\frac{1}{2} = 1\frac{1}{2}(x + 3).
  3. Snijden. Schrijf de lijn met dezelfde factor x+3x + 3:
12(x+3)(x−1)(x−3)=112(x+3)\begin{gathered} \tfrac{1}{2}(x + 3)(x - 1)(x - 3) \\ = 1\tfrac{1}{2}(x + 3) \end{gathered}
  1. De regel A⋅B=A⋅CA \cdot B = A \cdot C met A=x+3A = x + 3:
x+3=0∨12(x−1)(x−3)=112x=−3∨x2−4x+3=3x=−3∨x(x−4)=0\begin{aligned} x + 3 = 0 &\vee \tfrac{1}{2}(x - 1)(x - 3) = 1\tfrac{1}{2} \\ x = -3 &\vee x^2 - 4x + 3 = 3 \\ x = -3 &\vee x(x - 4) = 0 \end{aligned}
  1. x=−3x = -3 is AA en x=0x = 0 is DD. Dus x=4x = 4 en y=112⋅7=1012y = 1\frac{1}{2} \cdot 7 = 10\frac{1}{2}.
  2. S(4,1012)S(4, 10\frac{1}{2}).
≈Gebruik wat je al weet

De lijn gaat door AA en DD, dus x=−3x = -3 en x=0x = 0 moeten oplossingen zijn. Komen ze niet uit je berekening, dan zit er een rekenfout in. Door de lijn te schrijven als 112(x+3)1\frac{1}{2}(x + 3) zie je de gemeenschappelijke factor meteen.

!Haakjes wegwerken

Werk je alle haakjes weg, dan krijg je een derdegraadsvergelijking zonder handige vorm. Zoek eerst een gemeenschappelijke factor.

Even controleren

Snap je het?

Bereken exact de toppen van de grafiek van f(x)=x3−3xf(x) = x^3 - 3x.

Bereken exact de snijpunten van de grafiek van f(x)=x(x−2)(x+2)f(x) = x(x - 2)(x + 2) met de lijn y=5xy = 5x.

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 11.4 werk je met wortelfuncties: eerst het randpunt, het domein en het bereik, daarna raaklijnen met de afgeleide.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.