Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H11 Verbanden en functies
0%
Hoofdstuk 11 · Les 12 van 13

De afgeleide van gebroken functies

Bij een functie als f(x)=6x+2−2f(x) = \frac{6}{x + 2} - 2 staat xx in de noemer. Schrijf je de breuk als macht met exponent −1-1, dan differentieer je met de kettingregel, net als bij wortels.

20 min

Na deze les kun je

  • de afgeleide van f(x)=acx+d+qf(x) = \frac{a}{cx + d} + q bepalen
  • de raaklijn aan de grafiek van een gebroken functie opstellen

Dit weet je al

De kettingregel, 1A=A−1\frac{1}{A} = A^{-1}, en asymptoten van gebroken functies (les 11.5a).

Differentiëren

f(x)=acx+d⇒f′(x)=−ac(cx+d)2\displaystyle f(x) = \frac{a}{cx + d} \Rightarrow f'(x) = \frac{-ac}{(cx + d)^2}Met de kettingregel.
✎Voorbeeld: raaklijn en asymptoten

Gegeven is f(x)=6x+2−2f(x) = \frac{6}{x + 2} - 2. De grafiek snijdt de xx-as in AA. De raaklijn kk in AA snijdt de verticale asymptoot in BB en de horizontale asymptoot in CC. Bereken exact de coördinaten van BB en CC.

  1. De asymptoten zijn x=−2x = -2 en y=−2y = -2.
  2. Bereken AA:
6x+2=2x+2=3x=1\begin{aligned} \frac{6}{x + 2} &= 2 \\ x + 2 &= 3 \\ x &= 1 \end{aligned}

Dus A(1,0)A(1, 0).

  1. Differentieer met f(x)=6(x+2)−1−2f(x) = 6(x + 2)^{-1} - 2:
f′(x)=−6(x+2)−2=−6(x+2)2f'(x) = -6(x + 2)^{-2} = \frac{-6}{(x + 2)^2}
  1. rck=f′(1)=−69=−23\text{rc}_k = f'(1) = \frac{-6}{9} = -\frac{2}{3}. y=−23x+by = -\frac{2}{3}x + b door A(1,0)A(1, 0) geeft b=23b = \frac{2}{3}, dus kk: y=−23x+23y = -\frac{2}{3}x + \frac{2}{3}.
  2. Met x=−2x = -2: y=113+23=2y = 1\frac{1}{3} + \frac{2}{3} = 2, dus B(−2,2)B(-2, 2).
  3. Met y=−2y = -2:
−23x+23=−2−23x=−223x=4\begin{aligned} -\tfrac{2}{3}x + \tfrac{2}{3} &= -2 \\ -\tfrac{2}{3}x &= -2\tfrac{2}{3} \\ x &= 4 \end{aligned}

Dus C(4,−2)C(4, -2).

≈A ligt midden tussen B en C

Het midden van B(−2,2)B(-2, 2) en C(4,−2)C(4, -2) is (1,0)(1, 0), en dat is AA. Dit geldt bij elke raaklijn aan een hyperbool: het raakpunt ligt midden tussen de snijpunten met de asymptoten.

!De factor c

Bij f(x)=32x−4f(x) = \frac{3}{2x - 4} is f′(x)=−3(2x−4)−2⋅2=−6(2x−4)2f'(x) = -3(2x - 4)^{-2} \cdot 2 = \frac{-6}{(2x - 4)^2}. Vergeet de factor 2 van de kettingregel niet.

Even controleren

Snap je het?

Geef de afgeleide van f(x)=32x−4−1f(x) = \frac{3}{2x - 4} - 1.

Stel de raaklijn op aan de grafiek van f(x)=4xf(x) = \frac{4}{x} in het punt (2,2)(2, 2).

↗Hoe hangt dit samen?

Een gebroken functie met x2x^2 in de teller kan toppen hebben. Die bereken je in de volgende les, na eerst uitdelen.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.