Bij een functie als f(x)=x+26−2 staat x in de noemer. Schrijf je de breuk als macht met exponent −1, dan differentieer je met de kettingregel, net als bij wortels.
20 min
Na deze les kun je
de afgeleide van f(x)=cx+da+q bepalen
de raaklijn aan de grafiek van een gebroken functie opstellen
Dit weet je al
De kettingregel, A1=A−1, en asymptoten van gebroken functies (les 11.5a).
Differentiëren
f(x)=cx+da⇒f′(x)=(cx+d)2−acMet de kettingregel.
Zo leid je hem af
f(x)=a(cx+d)−1
schrijf de breuk als macht
f′(x)=−a(cx+d)−2⋅c
kettingregel: keer de afgeleide van cx+d
=(cx+d)2−ac
negatieve exponent wordt een breuk
✎Voorbeeld: raaklijn en asymptoten
Gegeven is f(x)=x+26−2. De grafiek snijdt de x-as in A. De raaklijn k in A snijdt de verticale asymptoot in B en de horizontale asymptoot in C. Bereken exact de coördinaten van B en C.
De asymptoten zijn x=−2 en y=−2.
Bereken A:
x+26x+2x=2=3=1
Dus A(1,0).
Differentieer met f(x)=6(x+2)−1−2:
f′(x)=−6(x+2)−2=(x+2)2−6
rck=f′(1)=9−6=−32. y=−32x+b door A(1,0) geeft b=32, dus k: y=−32x+32.
Met x=−2: y=131+32=2, dus B(−2,2).
Met y=−2:
−32x+32−32xx=−2=−232=4
Dus C(4,−2).
≈A ligt midden tussen B en C
Het midden van B(−2,2) en C(4,−2) is (1,0), en dat is A. Dit geldt bij elke raaklijn aan een hyperbool: het raakpunt ligt midden tussen de snijpunten met de asymptoten.
!De factor c
Bij f(x)=2x−43 is f′(x)=−3(2x−4)−2⋅2=(2x−4)2−6. Vergeet de factor 2 van de kettingregel niet.
Even controleren
Snap je het?
Geef de afgeleide van f(x)=2x−43−1.
f(x)=3(2x−4)−1−1, dus f′(x)=(2x−4)2−6.
Stel de raaklijn op aan de grafiek van f(x)=x4 in het punt (2,2).
f′(x)=−4x−2=x2−4, dus rc=f′(2)=−1.
y=−x+b door (2,2) geeft b=4, dus y=−x+4.
↗Hoe hangt dit samen?
Een gebroken functie met x2 in de teller kan toppen hebben. Die bereken je in de volgende les, na eerst uitdelen.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.