Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H11 Verbanden en functies
0%
Hoofdstuk 11 · Les 13 van 13

Gebroken functies met extremen

De grafiek van f(x)=x2+92xf(x) = \frac{x^2 + 9}{2x} heeft twee toppen. Opvallend: het maximum is kleiner dan het minimum. Om de toppen te berekenen, schrijf je de breuk eerst als een som.

20 min

Na deze les kun je

  • een gebroken functie met een eenterm in de noemer uitdelen
  • de extremen van zo'n functie exact berekenen

Dit weet je al

Breuken splitsen, 1x2=x−2\frac{1}{x^2} = x^{-2}, en toppen berekenen met f′(x)=0f'(x) = 0 (les 11.3c).

Uitdelen

A+BC=AC+BC\displaystyle \frac{A + B}{C} = \frac{A}{C} + \frac{B}{C}Een breuk met een som in de teller splits je in twee breuken.
De grafiek van f(x) = \frac{x^2 + 9}{2x} (donkerblauw) met het maximum (-3, -3) en het minimum (3, 3) (oranje). Voor grote x komt de grafiek dicht bij de lijn y = \frac{1}{2}x (grijs, gestippeld).
De grafiek van f(x)=x2+92xf(x) = \frac{x^2 + 9}{2x} (donkerblauw) met het maximum (−3,−3)(-3, -3) en het minimum (3,3)(3, 3) (oranje). Voor grote xx komt de grafiek dicht bij de lijn y=12xy = \frac{1}{2}x (grijs, gestippeld).
✎Voorbeeld: extremen

Bereken exact de extremen van f(x)=x2+92xf(x) = \frac{x^2 + 9}{2x}.

  1. Deel uit:
f(x)=x22x+92x=12x+412x−1\begin{aligned} f(x) &= \frac{x^2}{2x} + \frac{9}{2x} \\ &= \tfrac{1}{2}x + 4\tfrac{1}{2}x^{-1} \end{aligned}
  1. Differentieer:
f′(x)=12−412x−2=12−412x2f'(x) = \tfrac{1}{2} - 4\tfrac{1}{2}x^{-2} = \tfrac{1}{2} - \frac{4\frac{1}{2}}{x^2}
  1. Stel gelijk aan nul:
412x2=12x2=9x=3∨x=−3\begin{aligned} \frac{4\frac{1}{2}}{x^2} &= \tfrac{1}{2} \\ x^2 &= 9 \\ x = 3 &\vee x = -3 \end{aligned}
  1. f(−3)=18−6=−3f(-3) = \frac{18}{-6} = -3 en f(3)=186=3f(3) = \frac{18}{6} = 3.
  2. Met de schets: max. is f(−3)=−3f(-3) = -3 en min. is f(3)=3f(3) = 3.
≈Waarom het maximum lager ligt

De grafiek bestaat uit twee losse takken, gescheiden door de asymptoot x=0x = 0. Het maximum hoort bij de linkertak en het minimum bij de rechtertak. Ze hebben niets met elkaar te maken.

!Teller en noemer apart differentiëren

De afgeleide van x2+92x\frac{x^2 + 9}{2x} is niet 2x2\frac{2x}{2}. Je mag teller en noemer niet los differentiëren. Deel daarom eerst uit: dan heb je alleen machten van xx.

Even controleren

Snap je het?

Schrijf f(x)=x2+4xf(x) = \frac{x^2 + 4}{x} zonder breuk met een som in de teller.

Bereken exact de extremen van f(x)=x2+4xf(x) = \frac{x^2 + 4}{x}.

Bereken exact het minimum van f(x)=2x2+8xf(x) = \frac{2x^2 + 8}{x} met x>0x > 0.

↗Hoe hangt dit samen?

Dit is de laatste les van hoofdstuk 11. Je hebt nu alle standaardfuncties gezien: machten, wortels, breuken, exponentiële en logaritmische functies, en je kunt ze transformeren, combineren en differentiëren.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.