De grafiek van f(x)=2xx2+9 heeft twee toppen. Opvallend: het maximum is kleiner dan het minimum. Om de toppen te berekenen, schrijf je de breuk eerst als een som.
20 min
Na deze les kun je
een gebroken functie met een eenterm in de noemer uitdelen
de extremen van zo'n functie exact berekenen
Dit weet je al
Breuken splitsen, x21=x−2, en toppen berekenen met f′(x)=0 (les 11.3c).
Uitdelen
CA+B=CA+CBEen breuk met een som in de teller splits je in twee breuken.
Zo leid je hem af
CA+CB=CA+B
gelijknamige breuken tel je op door de tellers op te tellen
2xx2+9=2xx2+2x9
lees de regel van rechts naar links: zo splits je de breuk
De grafiek van f(x)=2xx2+9 (donkerblauw) met het maximum (−3,−3) en het minimum (3,3) (oranje). Voor grote x komt de grafiek dicht bij de lijn y=21x (grijs, gestippeld).
✎Voorbeeld: extremen
Bereken exact de extremen van f(x)=2xx2+9.
Deel uit:
f(x)=2xx2+2x9=21x+421x−1
Differentieer:
f′(x)=21−421x−2=21−x2421
Stel gelijk aan nul:
x2421x2x=3=21=9∨x=−3
f(−3)=−618=−3 en f(3)=618=3.
Met de schets: max. is f(−3)=−3 en min. is f(3)=3.
≈Waarom het maximum lager ligt
De grafiek bestaat uit twee losse takken, gescheiden door de asymptoot x=0. Het maximum hoort bij de linkertak en het minimum bij de rechtertak. Ze hebben niets met elkaar te maken.
!Teller en noemer apart differentiëren
De afgeleide van 2xx2+9 is niet 22x. Je mag teller en noemer niet los differentiëren. Deel daarom eerst uit: dan heb je alleen machten van x.
Even controleren
Snap je het?
Schrijf f(x)=xx2+4 zonder breuk met een som in de teller.
f(x)=x+x4.
Bereken exact de extremen van f(x)=xx2+4.
f′(x)=1−x24=0 geeft x2=4, dus x=2∨x=−2.
max. is f(−2)=−4 en min. is f(2)=4.
Bereken exact het minimum van f(x)=x2x2+8 met x>0.
f(x)=2x+8x−1, dus f′(x)=2−x28.
f′(x)=0 geeft x2=4, dus x=2. min. is f(2)=8.
↗Hoe hangt dit samen?
Dit is de laatste les van hoofdstuk 11. Je hebt nu alle standaardfuncties gezien: machten, wortels, breuken, exponentiële en logaritmische functies, en je kunt ze transformeren, combineren en differentiëren.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.