Standaardfuncties en transformaties
Veel functies in dit hoofdstuk zijn een verschoven of uitgerekte versie van een standaardfunctie. Ken je de standaardgrafiek en de transformaties, dan weet je meteen hoe de grafiek eruitziet, waar het randpunt of de top ligt en wat de asymptoten zijn.
Na deze les kun je
- de standaardfuncties en hun eigenschappen noemen
- beschrijven hoe een grafiek met transformaties uit een standaardgrafiek ontstaat
- de formule van een beeldgrafiek opstellen, en domein, bereik en asymptoten geven
Dit weet je al
Machtsfuncties, , , en uit eerdere hoofdstukken, en de transformaties bij exponentiële en logaritmische functies (les 9.3c).
De standaardfuncties
| standaardfunctie | grafiek | domein | bereik |
|---|---|---|---|
| , even | symmetrisch in de -as | ||
| , oneven | puntsymmetrisch in | ||
| liggende halve parabool | |||
| hyperbool, asymptoten en | |||
| asymptoot | |||
| asymptoot |
Ook en zijn standaardfuncties. Een standaardgrafiek mag je tekenen of schetsen zonder uitleg.
Vier transformaties
| elke -waarde keer zo groot: de grafiek rekt uit in de hoogte | |
| elk punt komt keer zo ver van de -as: bij hoort de oude waarde bij | |
| bij hoort de oude waarde van stappen eerder: alles schuift naar rechts | |
| elke -waarde hoger |
Bij een translatie schuiven de asymptoten, de top en het randpunt mee. Bij een vermenigvuldiging ten opzichte van de -as blijft een verticale asymptoot liggen, maar een horizontale asymptoot wordt .
Gegeven is . Hoe ontstaat de grafiek van uit ? Geef het randpunt, het domein en het bereik.
- Werk van binnen naar buiten. Eerst vervangen door : de translatie geeft .
- Dan vervangen door : vermenigvuldigen ten opzichte van de -as met geeft .
- Dan keer 3: vermenigvuldigen ten opzichte van de -as met 3 geeft .
- Dan plus 1: de translatie geeft .
- Het randpunt: geeft , en . Dus het randpunt is .
- en .
De volgorde doet ertoe. Eerst de translatie en dan vermenigvuldigen ten opzichte van de -as met geeft . Andersom krijg je eerst en dan : een andere grafiek.
Geef de asymptoten van de grafiek van .
- ontstaat uit door vermenigvuldigen ten opzichte van de -as met 2, de translatie en de translatie .
- De asymptoten en schuiven mee: de asymptoten zijn en .
Snap je het?
Hoe ontstaat de grafiek van uit ? Geef de top.
Geef de asymptoot en het bereik van .
Geef de asymptoot en het domein van .
Een nieuwe functie ontstaat ook door twee functies op te tellen, af te trekken of in elkaar te zetten. Dat is de volgende les.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.