Met twee functies kun je nieuwe functies maken: tel ze op, trek ze af, of zet de ene in de andere. Het werk zit in het herleiden van het nieuwe functievoorschrift tot een nette vorm.
20 min
Na deze les kun je
het voorschrift van een somfunctie, verschilfunctie en kettingfunctie opstellen
zo'n voorschrift herleiden, ook met breuken en met machten en logaritmen
Dit weet je al
Haakjes wegwerken, breuken optellen en de rekenregels voor machten en logaritmen (les 9.3a).
Drie nieuwe functies
s(x)v(x)k(x)=f(x)+g(x)=f(x)−g(x)=f(g(x))Bij de kettingfunctie vul je g(x) in op de plaats van x in f.
Zo leid je hem af
s(x)=f(x)+g(x)
tel bij elke x de twee functiewaarden op
v(x)=f(x)−g(x)
trek bij elke x de functiewaarden af
k(x)=f(g(x))
reken eerst g(x) uit, en neem daarvan de functiewaarde van f
✎Voorbeeld 1: polynomen
Gegeven zijn f(x)=x2+2x en g(x)=3−x. Stel de voorschriften op van s, v en k(x)=f(g(x)).
De somfunctie:
s(x)=x2+2x+3−x=x2+x+3
De verschilfunctie (let op de haakjes):
v(x)=x2+2x−(3−x)=x2+3x−3
De kettingfunctie: vul 3−x in voor x:
k(x)=(3−x)2+2(3−x)=9−6x+x2+6−2x=x2−8x+15
Breuken onder één noemer
Twee breuken tel je op door ze gelijknamig te maken:
BA+DC=BDAD+BC
✎Voorbeeld 2: gebroken functies
Gegeven zijn f(x)=x3 en g(x)=x+12. Herleid s(x)=f(x)+g(x) tot één breuk, en schrijf k(x)=f(g(x)) zonder breuk in de noemer.
Gelijknamig maken met noemer x(x+1):
s(x)=x(x+1)3(x+1)+x(x+1)2x=x2+x5x+3
Vul g(x) in op de plaats van x in f:
k(x)=x+123
Delen door een breuk is vermenigvuldigen met het omgekeerde:
k(x)=3⋅2x+1=121x+121
✎Voorbeeld 3: machten en logaritmen
Gegeven zijn f(x)=2x+3, g(x)=2x−1 en h(x)=2log(x).
a. Schrijf s(x)=f(x)+g(x) in de vorm s(x)=a⋅2x.
b. Bewijs dat f(h(x))=8x met x>0.
Splits de machten: 2x+3=8⋅2x en 2x−1=21⋅2x:
s(x)=8⋅2x+21⋅2x=821⋅2x
Vul h(x) in, met domein x>0:
f(h(x))=22log(x)+3=23⋅22log(x)=8x
!f(g(x)) is niet g(f(x))
Bij f(x)=x2 en g(x)=x+2 is f(g(x))=(x+2)2, maar g(f(x))=x2+2. Lees altijd goed welke functie binnen staat: die reken je eerst uit.
Even controleren
Snap je het?
Gegeven zijn f(x)=x2 en g(x)=x+2. Geef f(g(x)) en g(f(x)) zonder haakjes.
f(g(x))=x2+4x+4 en g(f(x))=x2+2.
Herleid v(x)=x3−x+12 tot één breuk.
Noemer x(x+1):
v(x)=x(x+1)3(x+1)−2x
Dus v(x)=x2+xx+3.
Bereken de top van de grafiek van k(x)=x2−8x+15 uit voorbeeld 1.
xtop=28=4 en k(4)=16−32+15=−1. De top is (4,−1).
↗Hoe hangt dit samen?
In paragraaf 11.3 werk je verder met tweedegraadsfuncties zoals k: de drie vormen van het voorschrift, de top en raaklijnen.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.