Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H11 Verbanden en functies
0%
Hoofdstuk 11 · Les 5 van 13

Som-, verschil- en kettingfuncties

Met twee functies kun je nieuwe functies maken: tel ze op, trek ze af, of zet de ene in de andere. Het werk zit in het herleiden van het nieuwe functievoorschrift tot een nette vorm.

20 min

Na deze les kun je

  • het voorschrift van een somfunctie, verschilfunctie en kettingfunctie opstellen
  • zo'n voorschrift herleiden, ook met breuken en met machten en logaritmen

Dit weet je al

Haakjes wegwerken, breuken optellen en de rekenregels voor machten en logaritmen (les 9.3a).

Drie nieuwe functies

s(x)=f(x)+g(x)v(x)=f(x)−g(x)k(x)=f(g(x))\displaystyle \begin{aligned} s(x) &= f(x) + g(x) \\ v(x) &= f(x) - g(x) \\ k(x) &= f(g(x)) \end{aligned}Bij de kettingfunctie vul je g(x)g(x) in op de plaats van xx in ff.
✎Voorbeeld 1: polynomen

Gegeven zijn f(x)=x2+2xf(x) = x^2 + 2x en g(x)=3−xg(x) = 3 - x. Stel de voorschriften op van ss, vv en k(x)=f(g(x))k(x) = f(g(x)).

  1. De somfunctie:
s(x)=x2+2x+3−x=x2+x+3\begin{aligned} s(x) &= x^2 + 2x + 3 - x \\ &= x^2 + x + 3 \end{aligned}
  1. De verschilfunctie (let op de haakjes):
v(x)=x2+2x−(3−x)=x2+3x−3\begin{aligned} v(x) &= x^2 + 2x - (3 - x) \\ &= x^2 + 3x - 3 \end{aligned}
  1. De kettingfunctie: vul 3−x3 - x in voor xx:
k(x)=(3−x)2+2(3−x)=9−6x+x2+6−2x=x2−8x+15\begin{aligned} k(x) &= (3 - x)^2 + 2(3 - x) \\ &= 9 - 6x + x^2 + 6 - 2x \\ &= x^2 - 8x + 15 \end{aligned}

Breuken onder één noemer

Twee breuken tel je op door ze gelijknamig te maken:

AB+CD=AD+BCBD\frac{A}{B} + \frac{C}{D} = \frac{AD + BC}{BD}
✎Voorbeeld 2: gebroken functies

Gegeven zijn f(x)=3xf(x) = \frac{3}{x} en g(x)=2x+1g(x) = \frac{2}{x + 1}. Herleid s(x)=f(x)+g(x)s(x) = f(x) + g(x) tot één breuk, en schrijf k(x)=f(g(x))k(x) = f(g(x)) zonder breuk in de noemer.

  1. Gelijknamig maken met noemer x(x+1)x(x + 1):
s(x)=3(x+1)x(x+1)+2xx(x+1)=5x+3x2+x\begin{aligned} s(x) &= \frac{3(x + 1)}{x(x + 1)} + \frac{2x}{x(x + 1)} \\ &= \frac{5x + 3}{x^2 + x} \end{aligned}
  1. Vul g(x)g(x) in op de plaats van xx in ff:
k(x)=32x+1k(x) = \frac{3}{\frac{2}{x + 1}}
  1. Delen door een breuk is vermenigvuldigen met het omgekeerde:
k(x)=3⋅x+12=112x+112k(x) = 3 \cdot \frac{x + 1}{2} = 1\tfrac{1}{2}x + 1\tfrac{1}{2}
✎Voorbeeld 3: machten en logaritmen

Gegeven zijn f(x)=2x+3f(x) = 2^{x + 3}, g(x)=2x−1g(x) = 2^{x - 1} en h(x)=2log⁡(x)h(x) = {}^{2}\log(x).

a. Schrijf s(x)=f(x)+g(x)s(x) = f(x) + g(x) in de vorm s(x)=a⋅2xs(x) = a \cdot 2^x. b. Bewijs dat f(h(x))=8xf(h(x)) = 8x met x>0x > 0.

  1. Splits de machten: 2x+3=8⋅2x2^{x + 3} = 8 \cdot 2^x en 2x−1=12⋅2x2^{x - 1} = \frac{1}{2} \cdot 2^x:
s(x)=8⋅2x+12⋅2x=812⋅2xs(x) = 8 \cdot 2^x + \tfrac{1}{2} \cdot 2^x = 8\tfrac{1}{2} \cdot 2^x
  1. Vul h(x)h(x) in, met domein x>0x > 0:
f(h(x))=22log⁡(x)+3=23⋅22log⁡(x)=8x\begin{aligned} f(h(x)) &= 2^{{}^{2}\log(x) + 3} \\ &= 2^3 \cdot 2^{{}^{2}\log(x)} \\ &= 8x \end{aligned}
!f(g(x)) is niet g(f(x))

Bij f(x)=x2f(x) = x^2 en g(x)=x+2g(x) = x + 2 is f(g(x))=(x+2)2f(g(x)) = (x + 2)^2, maar g(f(x))=x2+2g(f(x)) = x^2 + 2. Lees altijd goed welke functie binnen staat: die reken je eerst uit.

Even controleren

Snap je het?

Gegeven zijn f(x)=x2f(x) = x^2 en g(x)=x+2g(x) = x + 2. Geef f(g(x))f(g(x)) en g(f(x))g(f(x)) zonder haakjes.

Herleid v(x)=3x−2x+1v(x) = \frac{3}{x} - \frac{2}{x + 1} tot één breuk.

Bereken de top van de grafiek van k(x)=x2−8x+15k(x) = x^2 - 8x + 15 uit voorbeeld 1.

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 11.3 werk je verder met tweedegraadsfuncties zoals kk: de drie vormen van het voorschrift, de top en raaklijnen.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.