Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H10 Meetkundige berekeningen
0%
Hoofdstuk 10 · Les 11 van 12

Lijnen, functies en afstanden

Twee evenwijdige lijnen liggen overal even ver uit elkaar. Je kiest dus een handig punt op de ene lijn en berekent de afstand van dat punt tot de andere lijn. Bij een grafiek met twee evenwijdige raaklijnen is het raakpunt dat handige punt.

20 min

Na deze les kun je

  • de afstand tussen twee evenwijdige lijnen exact berekenen
  • met de afgeleide twee evenwijdige raaklijnen aan een grafiek vinden
  • de afstand tussen die raaklijnen berekenen met een stappenplan

Dit weet je al

Het werkschema voor de afstand van een punt tot een lijn (les 10.3a) en de raaklijn met de afgeleide (les 10.2b).

Twee evenwijdige lijnen

De lijnen k ⁣:x−2y=1k\colon x - 2y = 1 en l ⁣:x−2y=11l\colon x - 2y = 11 zijn evenwijdig: links staat hetzelfde, dus ze hebben dezelfde richtingscoëfficiënt.

d(k,l)=d(A,l)met A op k\displaystyle d(k, l) = d(A, l) \quad \text{met } A \text{ op } k
✎Voorbeeld 1: twee gegeven lijnen

Bereken exact de afstand tussen k ⁣:x−2y=1k\colon x - 2y = 1 en l ⁣:x−2y=11l\colon x - 2y = 11.

  1. Kies een punt op kk. Met y=0y = 0 krijg je x=1x = 1, dus A(1,0)A(1, 0).
  2. De lijn door AA loodrecht op ll: 2x+y=d2x + y = d, met d=2d = 2. Dus m ⁣:2x+y=2m\colon 2x + y = 2.
  3. Snijd ll en mm. Uit mm volgt y=2−2xy = 2 - 2x; invullen in ll:
x−2(2−2x)=115x=15x=3\begin{aligned} x - 2(2 - 2x) &= 11 \\ 5x &= 15 \\ x &= 3 \end{aligned}

Dan is y=−4y = -4, dus B(3,−4)B(3, -4).

  1. De afstand:
d(k,l)=d(A,B)=22+(−4)2=20=25\begin{aligned} d(k, l) &= d(A, B) \\ &= \sqrt{2^2 + (-4)^2} \\ &= \sqrt{20} = 2\sqrt{5} \end{aligned}

Evenwijdige raaklijnen aan een grafiek

Evenwijdige raaklijnen hebben dezelfde richtingscoëfficiënt, dus in de raakpunten heeft de afgeleide dezelfde waarde. Je gebruikt dit stappenplan:

  1. Bereken het eerste raakpunt AA en met de afgeleide de richtingscoëfficiënt van kk.
  2. Los f′(x)=rckf'(x) = \text{rc}_k op. Zo vind je het tweede raakpunt BB; stel een vergelijking van ll op.
  3. Bereken de afstand van AA tot ll. Dat is de afstand tussen kk en ll.
De grafiek van f(x) = x^3 - 6x met de evenwijdige raaklijnen k in A(1, -5) en l in B(-1, 5) (oranje). De afstand tussen k en l meet je loodrecht op de lijnen, vanuit A naar l.
De grafiek van f(x)=x3−6xf(x) = x^3 - 6x met de evenwijdige raaklijnen kk in A(1,−5)A(1, -5) en ll in B(−1,5)B(-1, 5) (oranje). De afstand tussen kk en ll meet je loodrecht op de lijnen, vanuit AA naar ll.
✎Voorbeeld 2: evenwijdige raaklijnen

Gegeven is f(x)=x3−6xf(x) = x^3 - 6x. De lijn kk raakt de grafiek in het punt AA met xA=1x_A = 1. De lijn ll is evenwijdig met kk en raakt de grafiek in BB. Bereken exact de afstand tussen kk en ll.

  1. f(1)=−5f(1) = -5, dus A(1,−5)A(1, -5). Verder f′(x)=3x2−6f'(x) = 3x^2 - 6, dus
rck=f′(1)=−3\text{rc}_k = f'(1) = -3
  1. Los f′(x)=−3f'(x) = -3 op:
3x2−6=−3x2=1x=1∨x=−1\begin{aligned} 3x^2 - 6 &= -3 \\ x^2 &= 1 \\ x = 1 &\vee x = -1 \end{aligned}

x=1x = 1 is AA, dus xB=−1x_B = -1 en B(−1,5)B(-1, 5).

  1. Vul BB in bij y=−3x+by = -3x + b: 5=3+b5 = 3 + b, dus b=2b = 2 en l ⁣:y=−3x+2l\colon y = -3x + 2, oftewel 3x+y=23x + y = 2.
  2. De loodlijn door AA op ll: x−3y=dx - 3y = d, met d=1+15=16d = 1 + 15 = 16. Dus m ⁣:x−3y=16m\colon x - 3y = 16.
  3. Snijd ll en mm. Uit ll volgt y=2−3xy = 2 - 3x; invullen:
x−3(2−3x)=1610x=22x=2,2\begin{aligned} x - 3(2 - 3x) &= 16 \\ 10x &= 22 \\ x &= 2{,}2 \end{aligned}

Dan is y=2−6,6=−4,6y = 2 - 6{,}6 = -4{,}6, dus C(2,2; −4,6)C(2{,}2;\ -4{,}6).

  1. De afstand:
d(k,l)=d(A,C)=1,22+0,42=1,6=2510\begin{aligned} d(k, l) &= d(A, C) \\ &= \sqrt{1{,}2^2 + 0{,}4^2} \\ &= \sqrt{1{,}6} = \tfrac{2}{5}\sqrt{10} \end{aligned}
!De afstand AB is niet de afstand tussen de lijnen

AA en BB zijn de raakpunten. Het lijnstuk ABAB staat meestal niet loodrecht op de raaklijnen, dus d(A,B)d(A, B) is groter dan d(k,l)d(k, l). Je hebt BB alleen nodig om ll op te stellen.

≈Exact met decimalen

1,6\sqrt{1{,}6} is ook exact, maar netter is 1,6=1610=410=41010=2510\sqrt{1{,}6} = \sqrt{\frac{16}{10}} = \frac{4}{\sqrt{10}} = \frac{4}{10}\sqrt{10} = \frac{2}{5}\sqrt{10}.

Even controleren

Snap je het?

Bereken exact de afstand tussen k ⁣:y=2xk\colon y = 2x en l ⁣:y=2x+5l\colon y = 2x + 5.

Gegeven is f(x)=x2+2xf(x) = x^2 + 2x. Bij welke xx is de raaklijn evenwijdig met de lijn y=4x−7y = 4x - 7?

↗Hoe hangt dit samen?

In de laatste les komen cirkels en grafieken samen: een raaklijn aan een grafiek die ook een cirkel snijdt of raakt.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.