Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H11 Verbanden en functies
0%
Hoofdstuk 11 · Les 6 van 13

Tweedegraadsfuncties

Een parabool kun je op drie manieren in een formule zetten. Welke vorm je kiest, hangt af van wat er gegeven is: de top, de snijpunten met de xx-as of iets anders. In deze les kies je de handigste vorm en bereken je daarna de hoek tussen twee raaklijnen.

20 min

Na deze les kun je

  • de drie vormen van een kwadratische formule herkennen en gebruiken
  • de formule van een parabool opstellen uit de top of uit de snijpunten met de xx-as
  • de hoek tussen twee lijnen berekenen met richtingshoeken

Dit weet je al

Haakjes wegwerken, de afgeleide van een polynoom en de vergelijking van een raaklijn opstellen. De tangens van een hoek.

Drie vormen

y=ax2+bx+cy=a(x−p)2+qy=a(x−d)(x−e)\displaystyle \begin{aligned} y &= ax^2 + bx + c \\ y &= a(x - p)^2 + q \\ y &= a(x - d)(x - e) \end{aligned}Met a≠0a \neq 0. De eerste vorm geeft het snijpunt (0,c)(0, c) met de yy-as, de tweede de top (p,q)(p, q), de derde de snijpunten (d,0)(d, 0) en (e,0)(e, 0) met de xx-as.

De xx-coördinaat van de top bereken je met xtop=−b2ax_\text{top} = -\frac{b}{2a}. Bij de derde vorm ligt de top midden tussen de nulpunten: xtop=d+e2x_\text{top} = \frac{d + e}{2}.

De parabool y = (x + 1)(x - 5) (donkerblauw) met de snijpunten met de assen en de top (2, -9) (oranje), en de symmetrieas x = 2 (blauw, gestippeld).
De parabool y=(x+1)(x−5)y = (x + 1)(x - 5) (donkerblauw) met de snijpunten met de assen en de top (2,−9)(2, -9) (oranje), en de symmetrieas x=2x = 2 (blauw, gestippeld).
✎Voorbeeld 1: de vormen omzetten

Gegeven is y=(x+1)(x−5)y = (x + 1)(x - 5). Geef de snijpunten met de assen en de top.

  1. Uit de vorm a(x−d)(x−e)a(x - d)(x - e): de snijpunten met de xx-as zijn (−1,0)(-1, 0) en (5,0)(5, 0).
  2. Werk de haakjes weg:
y=x2−4x−5y = x^2 - 4x - 5

Het snijpunt met de yy-as is (0,−5)(0, -5).

  1. De top ligt midden tussen de nulpunten: xtop=−1+52=2x_\text{top} = \frac{-1 + 5}{2} = 2 en y=3⋅(−3)=−9y = 3 \cdot (-3) = -9.
  2. Dus de top is (2,−9)(2, -9) en y=(x−2)2−9y = (x - 2)^2 - 9.

De hoek tussen twee lijnen

Voor de richtingshoek α\alpha van een lijn geldt tan⁡(α)=rc\tan(\alpha) = \text{rc}, met −90∘<α<90∘-90^\circ < \alpha < 90^\circ. De hoek tussen twee lijnen is het verschil van de richtingshoeken. Is dat verschil groter dan 90∘90^\circ, neem dan 180∘180^\circ min het verschil: de hoek tussen twee lijnen is nooit groter dan 90∘90^\circ.

De parabool p (donkerblauw) met de raaklijn k in C (blauw) en de raaklijn l in A (oranje). De raaklijnen snijden elkaar in S.
De parabool pp (donkerblauw) met de raaklijn kk in CC (blauw) en de raaklijn ll in AA (oranje). De raaklijnen snijden elkaar in SS.
✎Voorbeeld 2: hoek tussen twee raaklijnen

De parabool pp snijdt de xx-as in A(−4,0)A(-4, 0) en B(2,0)B(2, 0) en de yy-as in C(0,8)C(0, 8). De lijn kk raakt pp in CC en de lijn ll raakt pp in AA. Bereken de hoek tussen kk en ll in graden, in één decimaal.

  1. De nulpunten zijn gegeven, dus kies de derde vorm: y=a(x+4)(x−2)y = a(x + 4)(x - 2).
  2. Door C(0,8)C(0, 8):
a⋅4⋅(−2)=8a=−1\begin{aligned} a \cdot 4 \cdot (-2) &= 8 \\ a &= -1 \end{aligned}

Dus pp: y=−(x+4)(x−2)=−x2−2x+8y = -(x + 4)(x - 2) = -x^2 - 2x + 8.

  1. De afgeleide is y′=−2x−2y' = -2x - 2. Dus rck=y′(0)=−2\text{rc}_k = y'(0) = -2 en rcl=y′(−4)=6\text{rc}_l = y'(-4) = 6.
  2. De richtingshoeken:
tan⁡(α)=−2⇒α=−63,43…∘tan⁡(β)=6⇒β=80,53…∘\begin{aligned} \tan(\alpha) &= -2 \Rightarrow \alpha = -63{,}43\ldots^\circ \\ \tan(\beta) &= 6 \Rightarrow \beta = 80{,}53\ldots^\circ \end{aligned}
  1. β−α=143,97…∘\beta - \alpha = 143{,}97\ldots^\circ. Dat is meer dan 90∘90^\circ, dus ∠(k,l)=180∘−143,97…∘≈\angle(k, l) = 180^\circ - 143{,}97\ldots^\circ \approx 36,0∘36{,}0^\circ.
≈Snijpunt van de raaklijnen

kk: y=−2x+8y = -2x + 8 en ll: y=6x+24y = 6x + 24. Gelijkstellen geeft −8x=16-8x = 16, dus x=−2x = -2 en S(−2,12)S(-2, 12). Bij een parabool ligt de xx-coördinaat van het snijpunt van twee raaklijnen altijd midden tussen die van de raakpunten, hier tussen x=−4x = -4 en x=0x = 0.

!De hoek is niet het verschil van de rc's

6−(−2)=86 - (-2) = 8 is geen hoek. Reken eerst elke rc om naar een richtingshoek met tan⁡−1\tan^{-1}, en trek dan pas af.

Even controleren

Snap je het?

Een parabool heeft top (3,4)(3, 4) en gaat door (1,0)(1, 0). Stel de formule op.

Bereken de hoek tussen de lijnen y=2xy = 2x en y=−x+3y = -x + 3 in één decimaal.

Geef de top van y=2(x−1)(x−7)y = 2(x - 1)(x - 7).

↗Hoe hangt dit samen?

Bij het snijden van grafieken krijg je vergelijkingen als (2x−1)2=(x+4)2(2x - 1)^2 = (x + 4)^2. In de volgende les los je die snel op met vier regels.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.