Een parabool kun je op drie manieren in een formule zetten. Welke vorm je kiest, hangt af van wat er gegeven is: de top, de snijpunten met de x-as of iets anders. In deze les kies je de handigste vorm en bereken je daarna de hoek tussen twee raaklijnen.
20 min
Na deze les kun je
de drie vormen van een kwadratische formule herkennen en gebruiken
de formule van een parabool opstellen uit de top of uit de snijpunten met de x-as
de hoek tussen twee lijnen berekenen met richtingshoeken
Dit weet je al
Haakjes wegwerken, de afgeleide van een polynoom en de vergelijking van een raaklijn opstellen. De tangens van een hoek.
Drie vormen
yyy=ax2+bx+c=a(x−p)2+q=a(x−d)(x−e)Met a=0. De eerste vorm geeft het snijpunt (0,c) met de y-as, de tweede de top (p,q), de derde de snijpunten (d,0) en (e,0) met de x-as.
Zo leid je hem af
x=0⇒y=c
in de eerste vorm vallen de termen met x weg
(x−p)2≥0
in de tweede vorm is y=q bij x=p: dat is de top
y=0⇒x=d∨x=e
in de derde vorm is een product nul als een factor nul is
De x-coördinaat van de top bereken je met xtop=−2ab. Bij de derde vorm ligt de top midden tussen de nulpunten: xtop=2d+e.
De parabool y=(x+1)(x−5) (donkerblauw) met de snijpunten met de assen en de top (2,−9) (oranje), en de symmetrieas x=2 (blauw, gestippeld).
✎Voorbeeld 1: de vormen omzetten
Gegeven is y=(x+1)(x−5). Geef de snijpunten met de assen en de top.
Uit de vorm a(x−d)(x−e): de snijpunten met de x-as zijn (−1,0) en (5,0).
Werk de haakjes weg:
y=x2−4x−5
Het snijpunt met de y-as is (0,−5).
De top ligt midden tussen de nulpunten: xtop=2−1+5=2 en y=3⋅(−3)=−9.
Dus de top is (2,−9) en y=(x−2)2−9.
De hoek tussen twee lijnen
Voor de richtingshoekα van een lijn geldt tan(α)=rc, met −90∘<α<90∘. De hoek tussen twee lijnen is het verschil van de richtingshoeken. Is dat verschil groter dan 90∘, neem dan 180∘ min het verschil: de hoek tussen twee lijnen is nooit groter dan 90∘.
De parabool p (donkerblauw) met de raaklijn k in C (blauw) en de raaklijn l in A (oranje). De raaklijnen snijden elkaar in S.
✎Voorbeeld 2: hoek tussen twee raaklijnen
De parabool p snijdt de x-as in A(−4,0) en B(2,0) en de y-as in C(0,8). De lijn k raakt p in C en de lijn l raakt p in A. Bereken de hoek tussen k en l in graden, in één decimaal.
De nulpunten zijn gegeven, dus kies de derde vorm: y=a(x+4)(x−2).
Door C(0,8):
a⋅4⋅(−2)a=8=−1
Dus p: y=−(x+4)(x−2)=−x2−2x+8.
De afgeleide is y′=−2x−2. Dus rck=y′(0)=−2 en rcl=y′(−4)=6.
De richtingshoeken:
tan(α)tan(β)=−2⇒α=−63,43…∘=6⇒β=80,53…∘
β−α=143,97…∘. Dat is meer dan 90∘, dus ∠(k,l)=180∘−143,97…∘≈36,0∘.
≈Snijpunt van de raaklijnen
k: y=−2x+8 en l: y=6x+24. Gelijkstellen geeft −8x=16, dus x=−2 en S(−2,12). Bij een parabool ligt de x-coördinaat van het snijpunt van twee raaklijnen altijd midden tussen die van de raakpunten, hier tussen x=−4 en x=0.
!De hoek is niet het verschil van de rc's
6−(−2)=8 is geen hoek. Reken eerst elke rc om naar een richtingshoek met tan−1, en trek dan pas af.
Even controleren
Snap je het?
Een parabool heeft top (3,4) en gaat door (1,0). Stel de formule op.
Kies y=a(x−3)2+4.
Door (1,0): 4a+4=0, dus a=−1 en y=−(x−3)2+4.
Bereken de hoek tussen de lijnen y=2x en y=−x+3 in één decimaal.
tan(α)=2 geeft α=63,43…∘, en tan(β)=−1 geeft β=−45∘.
Het verschil is 108,43…∘, dus de hoek is 180∘−108,43…∘≈71,6∘.
Geef de top van y=2(x−1)(x−7).
xtop=21+7=4 en y=2⋅3⋅(−3)=−18. De top is (4,−18).
↗Hoe hangt dit samen?
Bij het snijden van grafieken krijg je vergelijkingen als (2x−1)2=(x+4)2. In de volgende les los je die snel op met vier regels.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.