Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H9 Exponentiële en logaritmische formules
0%
Hoofdstuk 9 · Les 4 van 11

Verdubbelingstijd en halveringstijd

Een groeipercentage zegt niet meteen hoe snel iets groeit. "Elke 8 jaar twee keer zo veel" geeft vaak een beter beeld. Dat is de verdubbelingstijd. Bij afname gebruik je de halveringstijd: de tijd waarin de helft verdwijnt.

15 min

Na deze les kun je

  • de verdubbelingstijd en de halveringstijd berekenen met de GR
  • bij een gegeven verdubbelingstijd of halveringstijd de groeifactor en het groeipercentage berekenen
  • berekenen wanneer er nog een bepaald deel van een hoeveelheid over is

Dit weet je al

Groeifactor en groeipercentage (les 9.1a) en de groeifactor per nn tijdseenheden (les 9.1b).

Verdubbelen en halveren

De verdubbelingstijd is de tijd waarin een hoeveelheid twee keer zo groot wordt. De halveringstijd is de tijd waarin een hoeveelheid half zo groot wordt. Beide krijgen de letter TT.

gT=2gT=12\displaystyle g^T = 2 \quad g^T = \tfrac{1}{2}gg: groeifactor per tijdseenheid, TT: verdubbelingstijd (links) of halveringstijd (rechts), in dezelfde tijdseenheid.
≈Altijd dezelfde tijd

De beginwaarde valt weg. De verdubbelingstijd hangt dus alleen van gg af, niet van hoeveel er is of wanneer je begint te tellen. Van 10 naar 20 duurt even lang als van 500 naar 1000.

Een hoeveelheid met een halveringstijd van 40 uur. De oranje stippellijnen laten zien: na 40 uur is er de helft over, na 80 uur een kwart, na 120 uur een achtste.
Een hoeveelheid met een halveringstijd van 40 uur. De oranje stippellijnen laten zien: na 40 uur is er de helft over, na 80 uur een kwart, na 120 uur een achtste.
✎Voorbeeld 1: verdubbelingstijd

Een hoeveelheid neemt jaarlijks met 9% toe. Bereken de verdubbelingstijd in maanden nauwkeurig.

  1. De groeifactor per jaar is 1,091{,}09. Los op:
1,09T=21{,}09^T = 2
  1. Voer y1=1,09xy_1 = 1{,}09^x en y2=2y_2 = 2 in. De optie snijpunt geeft
T≈8,043 jaarT \approx 8{,}043 \text{ jaar}
  1. Reken het deel achter de komma om naar maanden:
0,043…⋅12≈0,520{,}043\ldots \cdot 12 \approx 0{,}52
  1. Afgerond is dat 1 maand. De verdubbelingstijd is 8 jaar en 1 maand (of 8,043⋅12≈978{,}043 \cdot 12 \approx 97 maanden).

Van halveringstijd naar groeifactor

Is de halveringstijd gegeven, dan is de groeifactor per TT tijdseenheden gelijk aan 12\frac{1}{2}. Met een breuk als exponent vind je de groeifactor per tijdseenheid.

✎Voorbeeld 2: groeipercentage uit een halveringstijd

Een medicijn in het bloed heeft een halveringstijd van 40 uur.

a. Met hoeveel procent per uur neemt de hoeveelheid af? b. Na hoeveel uur is nog 10% over?

  1. De groeifactor per 40 uur is 12\frac{1}{2}:
g40=0,5g^{40} = 0{,}5
  1. De groeifactor per uur:
g=0,5140≈0,983\begin{aligned} g &= 0{,}5^{\frac{1}{40}} \\ &\approx 0{,}983 \end{aligned}
  1. De afname is 100%−98,3%=100\% - 98{,}3\% = 1,7% per uur.
  2. Nog 10% over betekent dat de hoeveelheid met 0,10{,}1 is vermenigvuldigd. Los op:
0,5140t=0,10{,}5^{\frac{1}{40}t} = 0{,}1
  1. De optie snijpunt geeft t≈132,9t \approx 132{,}9. Na ongeveer 133 uur is nog 10% over.
!Tijdseenheid van T

TT heeft dezelfde tijdseenheid als de groeifactor. Bereken je TT met een groeifactor per week, dan krijg je TT in weken. Wil je dagen, vermenigvuldig dan pas aan het eind met 7.

Even controleren

Snap je het?

Een bevolking groeit met 4,5% per jaar. Bereken de verdubbelingstijd in jaren, op één decimaal.

Een hoeveelheid neemt per week met 15% af. Bereken de halveringstijd in dagen nauwkeurig.

Een hoeveelheid verdubbelt elke 15 jaar. Bereken het groeipercentage per jaar.

↗Hoe hangt dit samen?

Tot nu toe los je gT=2g^T = 2 op met de optie snijpunt van de GR. In paragraaf 9.2 leer je de logaritme kennen. Daarmee los je zo'n vergelijking exact op, zonder snijpunt.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.