Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H9 Exponentiële en logaritmische formules
0%
Hoofdstuk 9 · Les 1 van 11

Exponentiële groei en groeipercentages

Bij exponentiële groei wordt een hoeveelheid per tijdseenheid steeds met hetzelfde getal vermenigvuldigd. Vaak krijg je dat getal niet direct, maar een percentage: "elk jaar 4% erbij" of "elke maand 7% eraf". In deze les reken je zo'n groeipercentage om naar een groeifactor en stel je de formule op.

15 min

Na deze les kun je

  • de beginwaarde en de groeifactor herkennen in N=b⋅gtN = b \cdot g^t
  • een groeipercentage omrekenen naar een groeifactor, en andersom
  • bij een procentuele verandering per tijdseenheid de formule opstellen en ermee rekenen

Dit weet je al

Je kunt rekenen met procenten en machten, en met de optie snijpunt van de GR een vergelijking oplossen.

De formule bij exponentiële groei

Bij exponentiële groei wordt de hoeveelheid per tijdseenheid met hetzelfde getal vermenigvuldigd. Dat getal is de groeifactor per tijdseenheid, met de letter gg. De hoeveelheid op t=0t = 0 is de beginhoeveelheid of beginwaarde bb.

N=b⋅gt\displaystyle N = b \cdot g^tNN: hoeveelheid, bb: beginwaarde (op t=0t = 0), gg: groeifactor per tijdseenheid, tt: tijd.

Is g>1g > 1, dan neemt NN toe. Is 0<g<10 < g < 1, dan neemt NN af. Ook dat heet exponentiële groei.

Groeipercentage en groeifactor

Neemt een hoeveelheid per jaar met 6,5% toe, dan heb je na een jaar 100%+6,5%=106,5%100\% + 6{,}5\% = 106{,}5\% van wat je had. Dat is keer 1,0651{,}065. Neemt een hoeveelheid per jaar met 6,5% af, dan houd je 100%−6,5%=93,5%100\% - 6{,}5\% = 93{,}5\% over: keer 0,9350{,}935.

g=1+p100g=1−p100\displaystyle g = 1 + \frac{p}{100} \quad g = 1 - \frac{p}{100}pp: groeipercentage per tijdseenheid; links bij een toename, rechts bij een afname.

Andersom gaat het net zo. Bij g=1,183g = 1{,}183 hoort een toename van 18,3%. Bij g=0,962g = 0{,}962 hoort een afname van 100%−96,2%=3,8%100\% - 96{,}2\% = 3{,}8\%.

De grafiek van N = 3600 \cdot 0{,}935^t (donkerblauw) en de lijn N = 2000 (oranje). Ze snijden elkaar bij t \approx 8{,}75.
De grafiek van N=3600⋅0,935tN = 3600 \cdot 0{,}935^t (donkerblauw) en de lijn N=2000N = 2000 (oranje). Ze snijden elkaar bij t≈8,75t \approx 8{,}75.
✎Voorbeeld: formule opstellen en gebruiken

In een meer leefden op 1 januari 2018 naar schatting 3600 snoeken. Het aantal neemt elk jaar met 6,5% af.

a. Stel de formule op van het aantal snoeken NN, met tt in jaren en t=0t = 0 op 1 januari 2018. b. Op 1 januari van welk jaar zijn er voor het eerst minder dan 2000 snoeken?

  1. Een afname van 6,5% geeft
g=1−0,065=0,935g = 1 - 0{,}065 = 0{,}935
  1. Met b=3600b = 3600 wordt de formule
N=3600⋅0,935tN = 3600 \cdot 0{,}935^t
  1. Los op 3600⋅0,935t=20003600 \cdot 0{,}935^t = 2000. Voer beide kanten in op de GR; de optie snijpunt geeft
t≈8,75t \approx 8{,}75
  1. Op t=8t = 8 zijn er nog meer dan 2000, op t=9t = 9 niet meer. Dat is op 1 januari 2027.
!Toename in een bepaald jaar

"Met hoeveel neemt NN toe in het tiende jaar?" Het tiende jaar loopt van t=9t = 9 tot t=10t = 10. Bereken dus N(10)−N(9)N(10) - N(9), niet N(10)−N(0)N(10) - N(0) en niet N(11)−N(10)N(11) - N(10).

Even controleren

Snap je het?

Geef de groeifactor bij een toename van 7,4% per jaar en bij een afname van 0,8% per dag.

Bij een exponentiële groei is de groeifactor 2,15 per jaar. Wat is het groeipercentage?

Een hoeveelheid is op t=0t = 0 gelijk aan 250 en neemt elk jaar met 6% toe. Met hoeveel neemt hij toe in het tiende jaar? Rond af op één decimaal.

↗Hoe hangt dit samen?

Een groeifactor hoort altijd bij een tijdseenheid. In de volgende les reken je een groeifactor per jaar om naar een groeifactor per maand, en een groeipercentage per week naar een groeipercentage per dag.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.