Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H9 Exponentiële en logaritmische formules
0%
Hoofdstuk 9 · Les 6 van 11

Variabelen vrijmaken bij exponentiële en logaritmische formules

In les 9.2a loste je vergelijkingen als 2x=302^x = 30 exact op. Met precies dezelfde twee regels maak je een variabele vrij in een formule. Het enige verschil: aan de andere kant staat nu geen getal, maar een letter.

15 min

Na deze les kun je

  • bij een exponentiële formule de variabele in de exponent vrijmaken
  • bij een logaritmische formule de variabele binnen de logaritme vrijmaken
  • twee formules combineren door eerst vrij te maken en dan te substitueren

Dit weet je al

Van macht naar logaritme en terug (les 9.2a): gA=B⇒A=glog⁡(B)g^A = B \Rightarrow A = {}^{g}\log(B) en glog⁡(B)=A⇒B=gA{}^{g}\log(B) = A \Rightarrow B = g^A.

Zelfde regels, andere letters

Je werkt steeds in dezelfde volgorde:

  1. Zet de macht of de logaritme alleen aan één kant.
  2. Gebruik de regel die van een macht een logaritme maakt, of van een logaritme een macht.
  3. Maak de variabele verder vrij met gewone bewerkingen.

Staat de variabele die je zoekt rechts van het isgelijkteken, verwissel dan eerst het linker- en het rechterlid. Dan lees je de stappen gewoon van links naar rechts.

✎Voorbeeld 1: de variabele zit in de exponent

Maak xx vrij bij y=5+23x−1y = 5 + 2^{3x - 1}.

  1. Zet de macht alleen:
23x−1=y−52^{3x - 1} = y - 5
  1. Gebruik gA=B⇒A=glog⁡(B)g^A = B \Rightarrow A = {}^{g}\log(B):
3x−1=2log⁡(y−5)3x - 1 = {}^{2}\log(y - 5)
  1. Tel 1 op en deel door 3:
x=13+13⋅2log⁡(y−5)x = \tfrac{1}{3} + \tfrac{1}{3} \cdot {}^{2}\log(y - 5)
✎Voorbeeld 2: de variabele zit in de logaritme

Schrijf tt als functie van NN bij N=3log⁡(2t+1)−2N = {}^{3}\log(2t + 1) - 2.

  1. Verwissel de leden en zet de logaritme alleen:
3log⁡(2t+1)=N+2{}^{3}\log(2t + 1) = N + 2
  1. Gebruik glog⁡(B)=A⇒B=gA{}^{g}\log(B) = A \Rightarrow B = g^A:
2t+1=3N+22t + 1 = 3^{N + 2}
  1. Trek 1 af en deel door 2:
t=−12+12⋅3N+2t = -\tfrac{1}{2} + \tfrac{1}{2} \cdot 3^{N + 2}
!Eerst alleen zetten

Bij y=5+23x−1y = 5 + 2^{3x - 1} mag je niet meteen schrijven 3x−1=2log⁡(y)3x - 1 = {}^{2}\log(y). De 5 hoort niet bij de macht. Haal eerst alles wat niet bij de macht hoort naar de andere kant. Bij y=3⋅2xy = 3 \cdot 2^{x} deel je eerst door 3.

Twee formules combineren

Soms hangt AA af van BB en ook van CC, en wil je BB uitdrukken in CC. Dan maak je eerst BB vrij in de eerste formule. Daarna substitueer je de tweede formule: je vult voor AA de uitdrukking in CC in.

✎Voorbeeld 3: vrijmaken en substitueren

Gegeven zijn A=2log⁡(B+3)A = {}^{2}\log(B + 3) en A=2C−4A = 2C - 4. Druk BB uit in CC.

  1. Maak BB vrij in de eerste formule:
B+3=2AB + 3 = 2^A
B=2A−3B = 2^A - 3
  1. Substitueer A=2C−4A = 2C - 4:
B=22C−4−3B = 2^{2C - 4} - 3
≈Controleer met een getal

Kies een handig getal en reken het in beide formules na. Neem in voorbeeld 3 C=3C = 3. Dan is A=2A = 2 en B=22−3=1B = 2^2 - 3 = 1. Controle in de eerste formule: 2log⁡(1+3)=2log⁡(4)=2{}^{2}\log(1 + 3) = {}^{2}\log(4) = 2. Dat klopt.

Even controleren

Snap je het?

Maak xx vrij bij y=3⋅2x+1y = 3 \cdot 2^{x + 1}.

Maak nn vrij bij P=4+5log⁡(n)P = 4 + {}^{5}\log(n).

Schrijf tt als functie van NN bij N=10+52tN = 10 + 5^{2t}.

Gegeven zijn P=3log⁡(Q)+1P = {}^{3}\log(Q) + 1 en P=2RP = 2R. Druk QQ uit in RR.

↗Hoe hangt dit samen?

Tot nu toe had elke logaritme een grondtal dat je erbij schreef. In de volgende les komt de logaritme met grondtal 10, die op de GR een eigen toets heeft.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.