Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H11 Verbanden en functies
0%
Hoofdstuk 11 · Les 10 van 13

De afgeleide van wortelfuncties

Om een raaklijn aan de grafiek van f(x)=4−10−2xf(x) = 4 - \sqrt{10 - 2x} op te stellen, heb je de afgeleide nodig. Een wortel differentieer je door hem als macht te schrijven.

20 min

Na deze les kun je

  • de afgeleide van f(x)=a+bcx+df(x) = a + b\sqrt{cx + d} bepalen met de kettingregel
  • de raaklijn in een punt van de grafiek van een wortelfunctie opstellen

Dit weet je al

De kettingregel, A=A12\sqrt{A} = A^{\frac{1}{2}} en A−12=1AA^{-\frac{1}{2}} = \frac{1}{\sqrt{A}}. Een raaklijn opstellen met rc=f′(xA)\text{rc} = f'(x_A).

Differentiëren

f(x)=cx+d⇒f′(x)=c2cx+d\displaystyle f(x) = \sqrt{cx + d} \Rightarrow f'(x) = \frac{c}{2\sqrt{cx + d}}Met de kettingregel.
De grafiek van f(x) = 4 - \sqrt{10 - 2x} (donkerblauw) met het randpunt (5, 4), en de raaklijn k in A(3, 2) (oranje), die de x-as snijdt in B.
De grafiek van f(x)=4−10−2xf(x) = 4 - \sqrt{10 - 2x} (donkerblauw) met het randpunt (5,4)(5, 4), en de raaklijn kk in A(3,2)A(3, 2) (oranje), die de xx-as snijdt in BB.
✎Voorbeeld: raaklijn aan een wortelgrafiek

Gegeven is f(x)=4−10−2xf(x) = 4 - \sqrt{10 - 2x}. Het punt AA op de grafiek heeft yA=2y_A = 2. De lijn kk raakt de grafiek in AA en snijdt de xx-as in BB. Bereken exact de coördinaten van BB.

  1. Bereken AA:
4−10−2x=210−2x=210−2x=4x=3\begin{aligned} 4 - \sqrt{10 - 2x} &= 2 \\ \sqrt{10 - 2x} &= 2 \\ 10 - 2x &= 4 \\ x &= 3 \end{aligned}

Dus A(3,2)A(3, 2).

  1. Differentieer met f(x)=4−(10−2x)12f(x) = 4 - (10 - 2x)^{\frac{1}{2}}:
f′(x)=−12(10−2x)−12⋅(−2)=110−2x\begin{aligned} f'(x) &= -\tfrac{1}{2}(10 - 2x)^{-\frac{1}{2}} \cdot (-2) \\ &= \frac{1}{\sqrt{10 - 2x}} \end{aligned}
  1. rck=f′(3)=14=12\text{rc}_k = f'(3) = \frac{1}{\sqrt{4}} = \frac{1}{2}. Dus kk: y=12x+by = \frac{1}{2}x + b door A(3,2)A(3, 2) geeft b=12b = \frac{1}{2}.
  2. kk: y=12x+12y = \frac{1}{2}x + \frac{1}{2}. Snijden met de xx-as: 12x+12=0\frac{1}{2}x + \frac{1}{2} = 0, dus x=−1x = -1.
  3. B(−1,0)B(-1, 0).
!Het minteken binnen de wortel

Bij 10−2x\sqrt{10 - 2x} is de afgeleide van 10−2x10 - 2x gelijk aan −2-2. Vergeet je die factor, dan krijg je het verkeerde teken. Hier maken de twee mintekens samen een plus: de grafiek stijgt.

≈Bij het randpunt

In het randpunt (5,4)(5, 4) staat er 0\sqrt{0} in de noemer van f′f'. Daar bestaat de afgeleide niet: de grafiek loopt daar verticaal.

Even controleren

Snap je het?

Geef de afgeleide van f(x)=2x+1f(x) = \sqrt{2x + 1}.

De lijn kk met richtingscoëfficiënt 1 raakt de grafiek van f(x)=2x−4f(x) = 2\sqrt{x} - 4. Stel de formule van kk op.

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 11.5 differentieer je gebroken functies op dezelfde manier: schrijf de breuk als macht met een negatieve exponent.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.