Cirkels en functies
In deze les komt alles van het hoofdstuk samen. Je hebt een grafiek met een raaklijn, en een cirkel. Het antwoord vind je in een paar stappen, en elke stap ken je al. Het werk zit in het bedenken van de volgorde.
Na deze les kun je
- een stappenplan maken bij een opgave met een functie en een cirkel
- een raaklijn aan een grafiek opstellen en die laten snijden met een cirkel
- bewijzen dat een lijn zowel een grafiek als een cirkel raakt
Dit weet je al
De raaklijn met de afgeleide (les 10.2b), de cirkelvergelijking (les 10.3a), de ligging van een lijn en een cirkel met de discriminant (les 10.3c).
Een stappenplan
Lees de opgave en zoek wat je als eerste kunt uitrekenen. Vaak is de volgorde:
- Stel met de afgeleide een vergelijking op van de raaklijn.
- Stel een vergelijking op van de cirkel: zoek het middelpunt en de straal.
- Substitueer de lijn in de cirkelvergelijking en los de tweedegraadsvergelijking op.
Gegeven is . De lijn raakt de grafiek van in het punt met . De cirkel heeft middelpunt met en , gaat door en raakt de -as. De lijn snijdt behalve in ook in . Bereken exact de coördinaten van .
- De raaklijn. , dus . Schrijf :
Vul in bij : , dus .
- De cirkel. Hij raakt de -as, dus . ligt recht onder op afstand 3, dus :
- Substitueer ; dan is :
- Vermenigvuldig met 9 en herleid:
- De abc-formule:
- Dat geeft (punt ) of . Dan is
Dus .
De lijn gaat door , dus moet een oplossing zijn. Dat is een goede controle op je tweedegraadsvergelijking: vul in en kijk of er 0 uitkomt. .
Raakt de lijn ook de cirkel?
Is een lijn raaklijn van een grafiek, dan kun je met de discriminant nagaan of hij ook een cirkel raakt. Substitueer de lijn in de cirkelvergelijking: bij raakt hij.
Een breuk als maakt de abc-formule lastig. Vermenigvuldig de hele vergelijking eerst met de noemer, zoals met 9 in stap 4. Vergeet daarbij geen enkele term, ook niet de term rechts van het isgelijkteken.
Snap je het?
Bewijs dat de lijn de cirkel raakt.
- Substitueer, met :
- , dus de lijn raakt de cirkel (in ).
Gegeven is . Laat zien dat de raaklijn in het punt met de lijn uit de vorige vraag is.
- , dus het raakpunt is .
- , dus .
- Vul in bij : , dus . De raaklijn is : die raakt dus zowel de grafiek als de cirkel.
Dit was de laatste les van hoofdstuk 10. In hoofdstuk 11 bekijk je allerlei soorten functies, zoals machtsfuncties, wortelfuncties en gebroken functies, en hun grafieken.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.