Meetkundige berekeningen
Sinusregel en cosinusregel, omtrek en oppervlakte, cirkels en raaklijnen, afstanden bij cirkels en lijnen en problemen met functies, cirkels en raaklijnen.
Klik een paragraaf open, en daarna de opdracht die je wilt nakijken.
21 opdrachten
Zo pak je het aan
In een rechthoekige driehoek gebruik je sinus, cosinus en tangens (SOS CAS TOA). Hoeken bereken je in graden en je rondt het eindantwoord af op één decimaal. Rond tussenantwoorden niet af.
Is een lengte niet direct te berekenen, stel die lengte dan gelijk aan x en druk de andere lengtes uit in x. Zo krijg je een vergelijking.
In een driehoek zonder rechte hoek gebruik je de sinusregel of de cosinusregel. Ken je twee zijden en de ingesloten hoek, of drie zijden, dan gebruik je de cosinusregel. Anders de sinusregel. Let bij de sinusregel op: de GR geeft altijd een scherpe hoek, ook als de hoek stomp is.
Opdracht V1
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in . Het punt ligt op met en . Verder is (zie de figuur in het boek).
Bereken .
Antwoord
In driehoek ABC is AB = 6 + 5 = 11 en BC = 6.
Uitleg
Voorkennis bij les 10.1a. zit niet in een rechthoekige driehoek, maar is het verschil van twee hoeken die dat wel doen: in driehoek en in driehoek . Bij beide ken je de twee rechthoekszijden, dus gebruik je de tangens.
Opdracht V2
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt ligt op met (zie de figuur in het boek).
Bereken .
Antwoord
In driehoek PQR:
In driehoek SQR:
Uitleg
Voorkennis bij les 10.1a. Bereken eerst de zijde die beide driehoeken delen: . In driehoek ken je dan de aanliggende zijde en de schuine zijde , dus gebruik je de cosinus.
Opdracht 1
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt ligt op .
a Bereken . Rond af op drie decimalen.
Gegeven is dat .
b Licht toe dat hieruit volgt .
c Bereken in twee decimalen.
Antwoord
a
b AB = AD + BD = (BD + 1) + BD = 2BD + 1.
c
Uitleg
Les 10.1a. is de schuine zijde en ligt aan , dus . Bij b schrijf je en vervang je door . Zo krijg je een vergelijking met één onbekende.
Opdracht 2
Opdracht
Kijk naar het voorbeeld in de les: driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt ligt op met . In het voorbeeld is berekend dat .
Bereken .
Antwoord
In het voorbeeld is ∠BCD ≈ 21,9°. In driehoek ABC is de hoeksom 180°:
Uitleg
Les 10.1a. De drie hoeken van driehoek zijn samen 180°: . is het deel van naast .
Opdracht 3
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt ligt op met .
Bereken .
Antwoord
In driehoek ABC:
Stel BD = x. Dan is AD = x + 2 en AB = 2x + 2.
In driehoek BCD:
Uitleg
Les 10.1a, net als het voorbeeld: bereken en , stel en maak een vergelijking met . Daarna gaat het als in opdracht 2.
Opdracht 4
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt ligt op met .
Bereken .
Antwoord
In driehoek ABC:
Stel BD = x. Dan is CD = x + 2 en BC = 2x + 2.
In driehoek ABD:
∠BAC = 90° − 48° = 42°, dus:
Uitleg
Les 10.1a. Nu ligt op , dus stel je en gebruik je . is .
Opdracht 5
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt ligt op met . Het punt ligt op met (zie de figuur in het boek).
Bereken . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
In driehoek ABC:
Stel CD = x. Dan is AD = x + 3 en AC = 2x + 3.
In driehoek ADE:
Uitleg
Les 10.1a. Bereken eerst met de sinus. Dan via . In driehoek is de schuine zijde en ligt aan , dus .
Opdracht 6
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt ligt op de bissectrice van . is de projectie van op en de projectie van op . Er geldt .
Bereken . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
AP is de bissectrice, dus ∠PAQ = 50° : 2 = 25°. Stel PQ = x. Dan is PR = QB = 2x en AQ = 8 − 2x. In driehoek APQ:
Dat los je op met de GR (snijpunt) of algebraïsch:
Uitleg
Les 10.1a. Een bissectrice deelt de hoek in tweeën, dus . is een rechthoek, dus . Zo zijn alle lengtes op in uitgedrukt en levert de tangens in driehoek een vergelijking.
Opdracht 7
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt is het middelpunt van de ingeschreven cirkel: het snijpunt van de bissectrices.
Bereken . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
M ligt op de bissectrice van ∠A, dus ∠MAB = 20°. Teken MP loodrecht op AB en MQ loodrecht op BC. MPBQ is een vierkant met zijde de straal x. Dan is AP = 10 − x. In driehoek AMP:
Uitleg
Les 10.1a. Het middelpunt van de ingeschreven cirkel ligt even ver van alle zijden. De loodlijnen uit op en vormen met een vierkant met zijde . Daarom is , en de tangens van 20° geeft een vergelijking in .
Opdracht V3
Opdracht
In driehoek is , en . In de figuur is stomp.
Bereken .
Antwoord
De sinusregel:
De GR geeft 61,10...°. In de figuur is ∠C stomp, dus:
Uitleg
Voorkennis bij les 10.1b. Je kent een zijde met de overstaande hoek ( tegenover 50°), dus kun je de sinusregel gebruiken. De sinus geeft twee mogelijke hoeken: en . De GR geeft altijd de scherpe. In de figuur is stomp, dus neem je .
Opdracht V4
Opdracht
In driehoek is , en .
Bereken . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
Twee zijden en de ingesloten hoek: de cosinusregel.
Uitleg
Voorkennis bij les 10.1b. Je kent twee zijden en de ingesloten hoek. Dan gebruik je de cosinusregel voor de derde zijde.
Opdracht 8
Opdracht
In driehoek is en . Het punt ligt op , met en (zie de figuur in het boek). Gevraagd is de lengte van .
a Toon met de cosinusregel aan dat
b Toon met de sinusregel aan dat .
c Licht toe dat .
d Bereken . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
a De cosinusregel in driehoek ABD:
b De sinusregel in driehoek ABD:
c In driehoek ABC is de hoeksom 180°, met ∠BAC = ∠BAD + ∠CAD:
d De sinusregel in driehoek ACD (AD = 5 ligt tegenover ∠C = 65°):
Uitleg
Les 10.1b. a In driehoek ken je twee zijden en de ingesloten hoek: de cosinusregel. b Nu ken je met de overstaande hoek van 20°: de sinusregel. c De hoeken van driehoek zijn samen 180°. d In driehoek ken je tegenover , dus weer de sinusregel.
Opdracht 9
Opdracht
Kijk naar het voorbeeld in de les: vierhoek met , , , en . Daar is eerst berekend en daarna met de cosinusregel .
a Bereken nu met de sinusregel. Welk probleem ontstaat er?
b Bert tekent de diagonaal en gebruikt achter elkaar de cosinusregel, de sinusregel en de cosinusregel om te berekenen. Waarom is het bij hem na de sinusregel wel duidelijk welke van de twee hoeken de juiste is?
Antwoord
a De sinusregel in driehoek ABD:
De GR geeft 81,29...°. Maar 180° − 81,29...° = 98,70...° heeft dezelfde sinus. Je weet niet welke van de twee de goede is.
b In driehoek ACD is ∠D = 130° stomp. Een driehoek heeft hooguit één stompe hoek, dus de hoek die je met de sinusregel berekent, moet scherp zijn. Dan is de waarde van de GR de goede.
Uitleg
Les 10.1c. Met de sinusregel krijg je altijd twee mogelijke hoeken, en . Bij een hoek die stomp kan zijn, weet je dan niet welke je moet nemen. De cosinusregel geeft maar één hoek. Bij b: een driehoek met al een stompe hoek kan geen tweede stompe hoek hebben.
Opdracht 10
Opdracht
In vierhoek is , , , en (zie de figuur in het boek). Afgerond op één decimaal is .
a Bereken in twee decimalen.
b Bereken . Rond af op één decimaal.
Antwoord
a De cosinusregel in driehoek ABD:
b
De cosinusregel in driehoek BCD:
Uitleg
Les 10.1c. a In driehoek ken je alle drie de zijden, dus gebruik je de cosinusregel voor een hoek. b . Dan ken je in driehoek twee zijden en de ingesloten hoek.
Opdracht 11
Opdracht
In vierhoek is , , , en .
Maak een stappenplan van vier stappen om te berekenen, en bereken daarmee . Het begin van elke stap:
- Teken diagonaal en bereken in driehoek … eerst … en daarna …
- Gebruik … om … te berekenen.
- Bereken … in driehoek .
- Bereken in driehoek .
Antwoord
Stappenplan:
- Teken diagonaal AC en bereken in driehoek ABC eerst AC en daarna ∠BAC.
- Gebruik ∠BAD en ∠BAC om ∠CAD te berekenen.
- Bereken CD in driehoek ACD.
- Bereken ∠ADC in driehoek ACD.
Stap 1, de cosinusregel in driehoek ABC:
De sinusregel in driehoek ABC (∠BAC ligt tegenover de kortste zijde, dus is scherp):
Stap 2:
Stap 3, de cosinusregel in driehoek ACD:
Stap 4. ∠ADC is stomp, dus gebruik de cosinusregel (AC ligt tegenover ∠D):
Uitleg
Les 10.1c: een stappenplan. Na de diagonaal ken je in driehoek twee zijden en de ingesloten hoek . kan stomp zijn, dus bereken je die met de cosinusregel en niet met de sinusregel.
Opdracht 12
Opdracht
De zadelhoogte van een fiets is de afstand van de trapas tot het zadel. In een model is het bovenbeen cm en het onderbeen cm. Verder is en cm. De lijn snijdt in , met (zie de figuur in het boek).
Bereken in cm nauwkeurig de zadelhoogte voor deze fietser.
Antwoord
In driehoek EPQ (rechthoekig in E):
∠KQZ = ∠EQP = 28,17...° (overstaande hoeken). De sinusregel in driehoek KQZ:
∠Z is scherp, want hij ligt tegenover de kortere zijde KQ.
De zadelhoogte is PQ + QZ = 31,76... + 64,54... ≈ 96 cm.
Uitleg
Les 10.1c. De zadelhoogte is . volgt uit de rechthoekige driehoek . Bij zijn en overstaande hoeken, dus gelijk. In driehoek ken je dan met de overstaande hoek: de sinusregel.
Opdracht 13
Opdracht
Bij het stangenmechanisme van een stoomtrein beweegt het punt horizontaal heen en weer. De stang is 150 cm. zit vast aan een wiel met middelpunt en diameter 120 cm. De lengte hangt af van .
Bereken in cm welke lengten aanneemt als . Rond zo nodig af op één decimaal.
Antwoord
Neem eerst α = 28°. De sinusregel in driehoek ABM (MB = 60 is de straal):
Bij α = 0° liggen A, B en M op één lijn en is AM = 150 + 60 = 210 cm. Hoe kleiner α, hoe groter AM. Dus voor 0° ≤ α < 28° ligt AM tussen 200,3 cm en 210 cm: 200,3 < AM ≤ 210.
Uitleg
Les 10.1c. Bereken eerst bij de grens (sinusregel in driehoek ). Bij liggen , en op één lijn en is . Daartussen verandert geleidelijk, dus de lengte ligt tussen die twee waarden.
Opdracht 14
Opdracht
Een droogmolen heeft een verticale drager van 200 cm, met op de grond en bovenaan. Een huls kan langs de drager schuiven. Een staaf van 40 cm zit scharnierend vast in de top , en de arm gaat door , met cm en cm. De hoek tussen en de drager is (zie de figuur in het boek).
Bereken de hoogte van het uiteinde boven de grond als . Rond af op gehele cm.
Antwoord
De sinusregel in driehoek HQR (HR = 60 tegenover ∠Q = 80°, QR = 40 tegenover ∠QHR):
De arm AH is 120 + 60 = 180 cm en maakt een hoek van 41,03...° met de drager. Het hoogteverschil tussen A en H is dus:
H ligt op hoogte PQ − QH = 200 − 52,20... = 147,7....
Uitleg
Les 10.1c. In driehoek ken je tegenover , dus de sinusregel. is scherp, want hij ligt tegenover de kortste zijde. De arm maakt dezelfde hoek met de drager, dus het hoogteverschil tussen en is .
Opdracht 15
Opdracht
Jan loopt over de heide van recht naar de brandtoren (2140 m), slaat rechtsaf naar (780 m, ) en loopt dan naar (1890 m). Loopt hij langs de rand rechtstreeks van naar , dan loopt hij 2235 m minder.
Hij kan ook een tussenroute nemen: van naar het midden van , dan recht naar het punt op met m, en dan naar .
Bereken hoeveel meter Jan minder loopt via dan via .
Antwoord
In driehoek ABC (rechthoekig in B):
De cosinusregel in driehoek ACD geeft ∠CAD:
∠PAQ = 20,02...° + 45,33...° = 65,35...°. AP = 1070 en AQ = 2575 − 275 = 2300. De cosinusregel in driehoek APQ:
Route ABCD: 2140 + 780 + 1890 = 4810 m. Route APQD: 1070 + 2093,4... + 275 = 3438,4... m. Jan loopt 4810 − 3438,4... ≈ 1372 meter minder.
Uitleg
Les 10.1c. Bereken eerst . Met de diagonaal ken je in driehoek alle drie de zijden, dus de cosinusregel geeft . In driehoek ken je dan twee zijden en de ingesloten hoek.
Opdracht C1
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt ligt op met .
Bereken .
Antwoord
Stel BD = x. Dan is AB = 2x + 1½.
In driehoek BCD:
Uitleg
Herhaling van les 10.1a: stel , druk uit in en maak een vergelijking.
Opdracht C2
Opdracht
In driehoek is , en .
Bereken .
Antwoord
De cosinusregel:
Gebruik voor ∠A ook de cosinusregel, dan hoef je niet te twijfelen of de hoek stomp is:
Uitleg
Herhaling van les 10.1b. Eerst de derde zijde met de cosinusregel. Bereken daarna ook met de cosinusregel: dan krijg je meteen de goede hoek, ook als hij stomp zou zijn.
10.1 Hoeken en lijnstukken nagekeken?
18 opdrachten
Zo pak je het aan
Voor de oppervlakte van een driehoek heb je een zijde en de hoogte op die zijde nodig: O = ½ · b · h. Die hoogte bereken je vaak eerst met sinus of cosinus. Ken je de hoeken nog niet, bereken die dan eerst met de sinusregel of de cosinusregel.
Bij een cirkel is de omtrek 2πr en de oppervlakte πr². Een boog of sector met middelpuntshoek α is het deel α/360 daarvan.
Is een hoogte niet direct te berekenen, stel dan een hoek gelijk aan x. Druk dezelfde lengte op twee manieren uit in x, stel die gelijk en los de vergelijking op met de GR.
Bij een figuur onder een grafiek bereken je eerst de coördinaten van de hoekpunten met de formule.
Opdracht V5
Opdracht
a Driehoek is gelijkbenig met en . Bereken de oppervlakte. Rond af op twee decimalen.
b In driehoek is , en . Bereken de oppervlakte. Rond af op twee decimalen.
Antwoord
a Driehoek ABC is gelijkbenig met AB = BC = 6 en AC = 4. Neem D het midden van AC. Dan staat BD loodrecht op AC.
b Neem S op PQ met RS loodrecht op PQ. In driehoek PRS:
Uitleg
Voorkennis bij les 10.2a. Voor heb je de hoogte nodig. a In een gelijkbenige driehoek valt de hoogte op het midden van de basis, dus Pythagoras. b Teken de hoogte uit : die is .
Opdracht 16
Opdracht
a Driehoek heeft de zijden , en . Bereken eerst en daarna de oppervlakte. Rond het eindantwoord af op twee decimalen.
b In driehoek is , en . Bereken eerst en daarna de oppervlakte. Rond het eindantwoord af op twee decimalen.
Antwoord
a De cosinusregel:
Neem D op AB met CD loodrecht op AB.
b ∠R = 180° − 70° − 50° = 60°. De sinusregel:
Neem S op PQ met RS loodrecht op PQ.
Uitleg
Les 10.2a. Eerst een hoek, dan de hoogte, dan de oppervlakte. a Drie zijden bekend: de cosinusregel voor . b Twee hoeken en een zijde: bereken de derde hoek en gebruik de sinusregel voor .
Opdracht 17
Opdracht
Kijk naar het voorbeeld in de les: in driehoek is . is de hoogte op , met en .
Bereken in één decimaal en in vier decimalen.
Antwoord
Los met de GR op:
Het snijpunt geeft x = 40,98...°. Dus ∠ACD ≈ 41,0° en
Uitleg
Les 10.2a. Druk op twee manieren uit in : in driehoek en in driehoek met . Stel ze gelijk en los op met de GR (snijpunt).
Opdracht 18
Opdracht
In driehoek is , en . Op de zijde staat een halve cirkel met middellijn en middelpunt .
Bereken de oppervlakte van de halve cirkel. Rond af op twee decimalen.
Antwoord
De cosinusregel:
De straal is BM = ½ · 3,877... = 1,938....
Uitleg
Les 10.2a. De straal van de halve cirkel is . ligt tegenover de bekende hoek van 40°, dus de cosinusregel. Een halve cirkel heeft oppervlakte .
Opdracht 19
Opdracht
In driehoek is , en . Op de zijde staat een halve cirkel met middellijn . Het blauwe gebied is die halve cirkel (zie de figuur in het boek).
Bereken de omtrek van het blauwe gebied. Rond af op twee decimalen.
Antwoord
∠B = 180° − 60° − 80° = 40°. De sinusregel:
De omtrek van het blauwe gebied is de middellijn BC plus de halve cirkelomtrek (de halve cirkel heeft middellijn BC):
Uitleg
Les 10.2a. De rand van het blauwe gebied bestaat uit de middellijn en de halve cirkelboog . Bereken met de sinusregel.
Opdracht 20
Opdracht
In driehoek is . is de hoogtelijn op , met en . Het punt is het midden van .
Bereken de oppervlakte van driehoek . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
Stel ∠BAD = x, dan is ∠CAD = 50° − x.
Los met de GR op: 3/tan(x) = 2/tan(50° − x). Dat geeft AD = 5,322....
M is het midden van AD, dus driehoek ABM heeft de helft van de oppervlakte van driehoek ABD:
Uitleg
Les 10.2a, net als het voorbeeld: stel , dan . Druk op twee manieren uit en los op met de GR. Driehoek is de helft van driehoek , omdat het midden van is.
Opdracht 21
Opdracht
is een trapezium met . Verder is , , en (zie de figuur in het boek).
Bereken de oppervlakte van . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
GF is evenwijdig aan DE, dus ∠GFD = ∠EDF = 32° (Z-hoeken). Stel DF = x. De cosinusregel in driehoek DFG:
De GR geeft DF = 7,284.... Neem H op DE met FH loodrecht op DE.
In driehoek EFH:
Uitleg
Les 10.2a. Evenwijdige lijnen geven Z-hoeken: . Dan ken je in driehoek twee zijden en een niet-ingesloten hoek; de cosinusregel geeft een vergelijking in . Met de hoogte uit bereken je daarna en de oppervlakte van het trapezium.
Opdracht 22
Opdracht
Driehoek heeft de zijden , en . is het middelpunt van de ingeschreven cirkel, het snijpunt van de bissectrices. De blauwe sector heeft middelpunt , ligt tussen en en heeft als straal die van de ingeschreven cirkel (zie de figuur in het boek).
Bereken de oppervlakte van de blauwe sector. Rond af op twee decimalen.
Antwoord
Bereken eerst ∠A en ∠B met de cosinusregel.
M ligt op de bissectrices, dus ∠BAM = 31,36...° en ∠ABM = 18,16....°
De sinusregel in driehoek ABM:
De straal is de afstand van M tot AB. Neem D op AB met MD loodrecht op AB:
De sector heeft middelpuntshoek ∠AMB:
Uitleg
Les 10.2a. ligt op de bissectrices, dus en . De straal van de ingeschreven cirkel is de afstand van tot een zijde. Een sector met middelpuntshoek is deel van de cirkel.
Opdracht 23
Opdracht
Een deel van een voetbalveld, in meters. Het strafschopgebied is een rechthoek van 40,32 bij 16,5, met op de achterlijn. Het doelgebied is een rechthoek van 18,32 bij 5,5. De doelpalen en staan 7,32 uit elkaar, midden op de achterlijn. De strafschopstip ligt 11 m voor het midden van het doel. Op het strafschopgebied ligt een cirkelboog met middelpunt en straal 9,15. De eindpunten en van de boog liggen op .
a De terreinknecht kalkt alle lijnen van dit deel: de rechthoek , de lijnen , en van het doelgebied en de boog . Bereken hoeveel meter hij kalkt. Rond af op twee decimalen.
De schothoek van een speler is . Bereken in graden nauwkeurig:
b de schothoek van een speler die 9 m van de achterlijn staat en 3 m links van het doel;
c de grootst mogelijke schothoek van een speler op 9 m van de achterlijn;
d de schothoek van een speler die 14,5 m van paal en 17 m van paal staat.
Antwoord
a De omtrek van rechthoek ABCD:
De lijnen EH, HG en GF:
Voor de boog MN: S ligt 11 m van AB, dus 5,5 m van CD. Met SM = 9,15:
Totaal: 113,64 + 29,32 + 16,944... ≈ 159,90 meter.
b Neem U op AB recht onder P. Dan is PU = 9, KU = 3 en LU = 3 + 7,32 = 10,32.
De schothoek is 48,90...° − 18,43...° ≈ 30°.
c De schothoek is het grootst als de speler midden voor het doel staat. Dan is KU = LU = 3,66.
De grootste schothoek is 2 · 22,12...° ≈ 44°.
d In driehoek KLP is KL = 7,32, PK = 14,5 en PL = 17. De cosinusregel:
De schothoek is 25°.
Uitleg
Les 10.2a. a Voor de boog : ligt 5,5 m van en 9,15 m van . Dat geeft de halve middelpuntshoek met de cosinus. b en c De schothoek is het verschil van twee hoeken in rechthoekige driehoeken. Midden voor het doel liggen beide palen 3,66 m opzij. d Drie zijden bekend: de cosinusregel.
Opdracht 24
Opdracht
Gegeven is . De punten en liggen op de -as en en op de grafiek, met en . is een trapezium.
a Bewijs dat de oppervlakte van gelijk is aan .
b Bereken de omtrek van . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
a P(−2, 0) en Q(3, 0), dus PQ = 5.
PQRS is een trapezium met evenwijdige zijden PS en QR en hoogte PQ:
b
Uitleg
Les 10.2b. Bereken de hoekpunten met de formule: en . Het trapezium heeft evenwijdige zijden en en hoogte . Voor gebruik je de afstandsformule.
Opdracht 25
Opdracht
Kijk naar het voorbeeld in de les: snijdt de -as in en . De lijn raakt de grafiek in en snijdt de assen in en .
De omtrek van driehoek is keer zo groot als de omtrek van driehoek . Bereken . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
Uit het voorbeeld: O(0, 0), A(6, 0), B(0, 18), P(4, 0) en Q(3, 9).
Uitleg
Les 10.2b. De omtrek is de som van drie zijden. Schuine zijden bereken je met Pythagoras uit de coördinaten. is de verhouding van de twee omtrekken.
Opdracht 26
Opdracht
Gegeven is . De grafiek raakt de -as in . De lijn raakt de grafiek in het punt met en snijdt de -as in en de -as in .
Onderzoek algebraïsch of .
Antwoord
f(x) = 0 geeft (x − 4)² = 0, dus A(4, 0). f(1) = 9, dus P(1, 9).
De raaklijn in P: f'(x) = 2(x − 4), dus f'(1) = −6.
k snijdt de assen in Q(2½, 0) en R(0, 15).
Dus O(△OAP) ≠ O(△OQR).
Uitleg
Les 10.2b. Stel de raaklijn op met de afgeleide en bereken waar die de assen snijdt. Bij driehoek is de basis en de hoogte.
Opdracht 27
Opdracht
Gegeven is . De grafiek snijdt de -as in , en . De lijn raakt de grafiek in het punt met en snijdt de -as in . De lijn raakt de grafiek in en snijdt de -as in .
a Bewijs dat door gaat.
b Onderzoek algebraïsch welke oppervlakte het grootst is: die van driehoek of die van driehoek .
Antwoord
a f(x) = 0 geeft A(2, 0) en B(5, 0).
f'(1) = −¼ en f(1) = 1, dus P(1, 1).
x = 5 geeft y = −1¼ + 1¼ = 0. Dus k gaat door B.
b C(0, 1¼), dus:
De raaklijn l in A: f'(2) = 3 − 7 + 2½ = −1½.
D(0, 3), dus O(△OAD) = ½ · 2 · 3 = 3. De oppervlakte van driehoek OBC is het grootst.
Uitleg
Les 10.2b. a Stel op en vul in. b Beide driehoeken hebben een rechte hoek in , dus de twee rechthoekszijden.
Opdracht 28
Opdracht
Gegeven is . De top is en de grafiek snijdt de -as in en . Het punt met en ligt op de grafiek. Bekijk de driehoeken en .
a Neem en bereken en .
b Bewijs dat .
c Bereken algebraïsch voor welke geldt . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
a f(x) = 0 geeft x² = 16, dus A(−4, 0) en B(4, 0). T(0, 8) en f(3) = 3½, dus P(3, 3½).
Bij driehoek OPT is OT = 8 de basis en x_P = 3 de hoogte.
b P(p, −½p² + 8). De basis AB = 8 en de hoogte is y_P.
c O(△OPT) = ½ · 8 · p = 4p.
De tweede is negatief. Dus p ≈ 3,12.
Uitleg
Les 10.2b. Werk eerst met en doe daarna precies hetzelfde met . Bij driehoek is de basis en de hoogte. c geeft een kwadratische vergelijking: gebruik de abc-formule en houd alleen de oplossing met .
Opdracht 29
Opdracht
Op de grafiek van ligt het punt met en . is de loodrechte projectie van op de -as. De raaklijn in snijdt de -as in en de -as in . Bekijk de driehoeken en .
a Neem en bereken exact en .
b Bewijs dat en .
c Bereken voor welke geldt . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
a f'(x) = −½x + 3, dus f'(4) = 1. f(4) = 8, dus P(4, 8).
k snijdt de assen in A(−4, 0) en B(0, 4).
b P(p, −¼p² + 3p) en de helling is f'(p) = −½p + 3.
Dus B(0, ¼p²). Snijden met de x-as:
Dus A(p²/(2p − 12), 0).
c Omdat p < 6 is x_A negatief. OA = −x_A.
Stel beide gelijk en los op met de GR: p ≈ 4,58.
Uitleg
Les 10.2b. b Schrijf de raaklijn als en vul in om te vinden. vind je met . c is negatief, dus .
Opdracht 30
Opdracht
Gegeven is . De grafiek snijdt de -as in en . De raaklijn in het punt met en snijdt de -as in . Er is een waarde van waarvoor .
Licht toe dat hieruit volgt en bereken exact de waarde van .
Antwoord
Bij driehoek OAP hoort bij basis OA de hoogte y_P. Bij driehoek OPQ hoort bij basis OQ ook de hoogte y_P. Gelijke oppervlakte betekent dus OA = OQ, en omdat Q links van O ligt: x_Q = −x_A.
f(x) = 0 geeft x = 0 of x = 6, dus A(6, 0). P(p, −p² + 6p) en f'(p) = −2p + 6.
Snijden met de x-as:
Los op x_Q = −6:
De tweede is negatief. Dus p = −6 + 6√2.
Uitleg
Les 10.2b. Beide driehoeken hebben dezelfde hoogte , dus gelijke oppervlakte betekent gelijke basis: . ligt links van , dus . Druk uit in en los exact op.
Opdracht C3
Opdracht
In driehoek is , en . Het punt is het midden van . Een cirkel met middelpunt gaat door . De blauwe sector is het deel van die cirkel binnen driehoek .
Bereken de oppervlakte van de blauwe sector. Rond af op twee decimalen.
Antwoord
De sinusregel in driehoek ABC (∠C ligt tegenover de kortere zijde AB, dus is scherp):
De straal is CM = ½AC = 4,140.... De sector heeft middelpuntshoek ∠C:
Uitleg
Herhaling van les 10.2a. Bereken met de sinusregel en met de sinusregel. De straal is , de middelpuntshoek is .
Opdracht C4
Opdracht
De grafiek van snijdt de -as van links naar rechts in , en . De lijn raakt de grafiek in het punt met .
a Bewijs dat door gaat.
b Bereken exact de oppervlakte van driehoek .
c Bereken de omtrek van driehoek . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
a f'(x) = 3x² − 9. Met x_P = −1½:
f(x) = x(x² − 9) = 0 geeft B(3, 0). Invullen in k: −6¾ + 6¾ = 0, dus k gaat door B.
b
c
De omtrek is 3 + OP + BP ≈ 24,32.
Uitleg
Herhaling van les 10.2b. Raaklijn met de afgeleide, invullen. Bij driehoek is de basis en de hoogte.
10.2 Omtrek en oppervlakte nagekeken?
19 opdrachten
Zo pak je het aan
Een cirkel met middelpunt M(a, b) en straal r heeft vergelijking (x − a)² + (y − b)² = r². Staat de vergelijking in de vorm x² + y² + ax + by + c = 0, dan splits je kwadraten af om M en r te vinden.
De afstand van een punt A tot een lijn k bereken je zo: stel de lijn l door A loodrecht op k op, bereken het snijpunt B van k en l, en dan is d(A, k) = d(A, B). De lijnen ax + by = c en bx − ay = d staan loodrecht op elkaar. Bij lijnen y = ax + b geldt: loodrecht als het product van de richtingscoëfficiënten −1 is.
Een raaklijn staat loodrecht op de straal naar het raakpunt. Raakt een lijn een cirkel, dan is de straal gelijk aan de afstand van het middelpunt tot die lijn.
Of een lijn een cirkel snijdt, raakt of mist, onderzoek je door de lijn in de cirkelvergelijking in te vullen. De discriminant van de tweedegraadsvergelijking die je krijgt, geeft het antwoord: D > 0 twee snijpunten, D = 0 raken, D < 0 geen gemeenschappelijke punten.
Opdracht V6
Opdracht
Bereken van elke cirkel het middelpunt en de straal.
a
b
c
Antwoord
a
Het middelpunt is (4, 1) en de straal is √7.
b
Het middelpunt is (−3, 2½) en de straal is 1½.
c
Het middelpunt is (4½, 1½) en de straal is √12½.
Uitleg
Voorkennis bij les 10.3a: kwadraatafsplitsen. wordt : neem de helft van en trek het kwadraat daarvan weer af. Doe dat voor en voor en breng de getallen naar rechts. Rechts staat dan .
Opdracht V7
Opdracht
Stel een vergelijking op in de vorm van de cirkel
a met middelpunt die door de oorsprong gaat;
b met middelpunt die door het punt gaat;
c met middellijn , waarbij en ;
d met middellijn , waarbij en .
Antwoord
a De straal is de afstand van M₁(6, 3) tot O: r² = 36 + 9 = 45.
b r² = (0 + 3)² + (3 − 5)² = 13.
c Het middelpunt is het midden van AB: M₃(5, 0), en r = 3.
d Het middelpunt is het midden van CD: M₄(4, 3). r² = (4 − 1)² + (3 − 2)² = 10.
Uitleg
Voorkennis bij les 10.3a. Je hebt het middelpunt en nodig. is het kwadraat van de afstand van het middelpunt tot een punt op de cirkel. Bij een middellijn is het middelpunt het midden van het lijnstuk. Werk daarna de haakjes weg.
Opdracht V8
Opdracht
De lijnen en snijden elkaar in . Het punt ligt op .
a Bereken exact .
b Bereken exact .
Antwoord
a Snijd k en l. Uit l: x = 2 − 3y. Invullen in k:
Dan x = −1, dus A(−1, 1).
b De lijn m door B loodrecht op l: 3x − y = c. Door B(4, 3): c = 9, dus m: 3x − y = 9. Snijd m en l: uit m is y = 3x − 9.
Dan y = −3/10, dus C(2 9/10, −3/10).
Uitleg
Voorkennis bij les 10.3a. a Snijd de lijnen en gebruik de afstandsformule. b Werkschema: de lijn door loodrecht op (bij is dat ), snijden met , dan de afstand tussen en het snijpunt.
Opdracht 31
Opdracht
Gegeven zijn het punt en de lijn .
a Bereken de afstand van tot .
De lijn raakt de cirkel met middelpunt .
b Licht toe dat je bij a de straal van hebt berekend.
c Stel een vergelijking op van .
Antwoord
a De lijn l door M loodrecht op k: x + 2y = c. Door M(−2, 3): c = 4. Snijd k en l: uit k is y = 2x − 3.
Dan y = 1, dus A(2, 1).
b k raakt c, dus de afstand van M tot k is precies de straal van c.
c c: (x + 2)² + (y − 3)² = 20.
Uitleg
Les 10.3a. Raakt een lijn een cirkel, dan is de afstand van het middelpunt tot die lijn precies de straal. Die afstand bereken je met het werkschema.
Opdracht 32
Opdracht
a Stel een vergelijking op van de cirkel met middelpunt die de lijn raakt.
b Stel een vergelijking op van de lijn die de cirkel raakt in het punt .
Antwoord
a De straal is d(M, k). De lijn m door M loodrecht op k: 3x − 2y = c. Door M(2, 5): c = −4. Snijd k en m:
Vermenigvuldig met 2 en 3 en tel op: 13x = 0, dus x = 0 en y = 2. A(0, 2).
c₁: (x − 2)² + (y − 5)² = 13.
b Het middelpunt van c₂ is N(−1, 3).
l: y = 2½x + b door B(4, 1): 10 + b = 1, dus b = −9. l: y = 2½x − 9.
Uitleg
Les 10.3b. a De straal is , net als in opdracht 31. b Een raaklijn staat loodrecht op de straal naar het raakpunt. Bereken ; de rc van is dan gedeeld door die rc.
Opdracht 33
Opdracht
De cirkel heeft middelpunt en raakt de lijn .
Stel een vergelijking op van .
Antwoord
De lijn l door M loodrecht op k: 2x + 3y = c. Door M(2, 1): c = 7. Snijd k en l:
Vermenigvuldig met 3 en 2 en tel op: 13x = −13, dus x = −1 en y = 3. A(−1, 3).
c: (x − 2)² + (y − 1)² = 13.
Uitleg
Les 10.3b: de straal is . Snijd met de lijn door loodrecht op .
Opdracht 34
Opdracht
Gegeven zijn de cirkel en de punten en op . De lijn raakt in en de lijn raakt in .
a Stel van en van een vergelijking op.
b De lijn door en het middelpunt snijdt de -as in . Stel een vergelijking op van de cirkel met middelpunt die de lijn raakt.
Antwoord
a Kwadraatafsplitsen:
Dus M(5, 2).
k: y = 4x + b door A(1, 3): b = −1. k: y = 4x − 1.
l: y = ¼x + b door B(6, −2): 1½ + b = −2, dus b = −3½. l: y = ¼x − 3½.
b De lijn m door A en M heeft rc −¼. Door M(5, 2): −1¼ + b = 2, dus m: y = −¼x + 3¼. y = 0 geeft x = 13, dus N(13, 0).
De straal van d is d(N, p). De lijn q door N loodrecht op p: y = −x + 13. Snijd met p: y = x.
S(6½, 6½).
d: (x − 13)² + y² = 84½.
Uitleg
Les 10.3b. a Splits kwadraten af voor het middelpunt. De raaklijn in staat loodrecht op . b Bereken eerst met de lijn . De straal van is .
Opdracht 35
Opdracht
De cirkel heeft middelpunt , raakt de lijn in het punt en snijdt de -as in en .
a Bewijs dat en .
b is een middellijn van de cirkel . Het punt met en ligt op . De lijn raakt in . Bewijs dat door de oorsprong gaat.
Antwoord
a De lijn m door M loodrecht op k: x − 4y = c. Door M(4, 3): c = −8. Snijd k en m:
Vermenigvuldig de eerste met 4 en tel op: 17x = 136, dus x = 8 en y = 4. A(8, 4).
c₁: (x − 4)² + (y − 3)² = 17. Snijden met de x-as (y = 0):
Dus B(4 − 2√2, 0) en C(4 + 2√2, 0).
b Het middelpunt van c₂ is het midden van BC: N(4, 0). De straal is 4 − (4 − 2√2) = 2√2, dus r₂² = 8.
c₂: (x − 4)² + y² = 8. Met x = 2:
Dus D(2, 2).
l: y = x + b door D(2, 2) geeft b = 0. Dus l: y = x, en die gaat door de oorsprong.
Uitleg
Les 10.3b. a Bereken eerst de straal: . Snijd de cirkel daarna met de -as door in te vullen. b Het middelpunt van is het midden van . De raaklijn in staat loodrecht op de straal . Gaat door , dan is .
Opdracht 36
Opdracht
Stel een vergelijking op van de cirkel waarvan het middelpunt op de lijn ligt en die de lijn raakt in het punt .
Antwoord
Het middelpunt ligt op de lijn m door A loodrecht op l. m: x − 2y = c, door A(5, 3): c = −1. Snijd m met k:
Aftrekken geeft 3y = 6, dus y = 2 en x = 3. M(3, 2).
c: (x − 3)² + (y − 2)² = 5.
Uitleg
Les 10.3b. Het middelpunt ligt op de lijn door loodrecht op , en ook op . Het snijpunt van die twee lijnen is dus het middelpunt.
Opdracht 37
Opdracht
Gegeven zijn de cirkel en de lijn .
a Toon aan dat substitutie van in de cirkelvergelijking leidt tot .
b Bereken de discriminant van . Hoe volgt hieruit dat de cirkel raakt?
Antwoord
a
b D = (−4)² − 4 · 1 · 4 = 0. De vergelijking heeft precies één oplossing, dus l en c hebben één punt gemeenschappelijk: l raakt c.
Uitleg
Les 10.3c. Substitueer de lijn in de cirkelvergelijking. Het aantal oplossingen van de tweedegraadsvergelijking is het aantal gemeenschappelijke punten. betekent één punt: de lijn raakt.
Opdracht 38
Opdracht
In de les staan twee voorbeelden: de lijn met de cirkel , en de lijn met de cirkel .
a Bereken exact de snijpunten van en .
b Bereken exact het raakpunt van en .
Antwoord
a Uit de theorie: 5x² − 12x − 17 = 0 met D = 484, dus √D = 22.
Met y = 2x − 3: de snijpunten zijn (3⅖, 3⅘) en (−1, −5).
b Uit de theorie: 5x² + 10x + 5 = 0 met D = 0.
y = 2 · −1 + 5 = 3. Het raakpunt is (−1, 3).
Uitleg
Les 10.3c. Gebruik de vergelijkingen uit de theorie en de abc-formule: . Bij is er één oplossing . Vul in de lijn in voor .
Opdracht 39
Opdracht
Bewijs dat
a de lijn de cirkel in twee punten snijdt;
b de lijn de cirkel raakt;
c de lijn geen punten gemeenschappelijk heeft met de cirkel .
Antwoord
a
D = 64 − 24 = 40 > 0, dus k snijdt c₁ in twee punten.
b
D = 4 − 4 = 0, dus l raakt c₂.
c m: y = 2x − 1.
D = 36 − 100 = −64 < 0, dus m heeft geen punten gemeenschappelijk met c₃.
Uitleg
Les 10.3c. Schrijf de lijn eerst als (bij c ). Substitueer en bereken : twee snijpunten, raken, geen punten.
Opdracht 40
Opdracht
Onderzoek de ligging van
a de lijn ten opzichte van de cirkel ;
b de lijn ten opzichte van de cirkel .
Antwoord
a k: y = −2x + 2.
D = 144 − 140 = 4 > 0, dus k snijdt c in twee punten.
b
D = 9 − 20 = −11 < 0, dus l heeft geen punten gemeenschappelijk met d.
Uitleg
Les 10.3c, hetzelfde als opdracht 39. Werk de vergelijking eerst netjes uit tot voordat je berekent.
Opdracht 41
Opdracht
Gegeven is de cirkel met de lijnen en .
a Bewijs dat en de cirkel raken.
b De raakpunten zijn (op ) en (op ). De lijn door de oorsprong en snijdt de cirkel ook nog in het punt . Bereken exact de coördinaten van .
Antwoord
a Substitueer y = 3x + 5:
D = 4 − 4 = 0, dus k raakt c. Substitueer y = 3x − 15:
D = 100 − 100 = 0, dus l raakt c.
b Bij k: x = −2/2 = −1, en y = 2. Dus A(−1, 2). De lijn door O en A is y = −2x.
x = 1 geeft y = −2. Dus C(1, −2).
Uitleg
Les 10.3c. a Bij beide lijnen geldt . b Het raakpunt volgt uit . De lijn door en heeft vergelijking ; substitueer die in de cirkel. Eén oplossing is , de andere hoort bij .
Opdracht 42
Opdracht
Gegeven is de cirkel . De lijnen en gaan door .
a Bewijs dat en de cirkel raken en bereken exact de raakpunten.
b De lijn gaat door , heeft richtingscoëfficiënt en snijdt de cirkel in en . Stel een vergelijking op van de cirkel met middellijn .
Antwoord
a Substitueer y = ½x + 3:
D = 100 − 100 = 0, dus k raakt c. x = 10/2½ = 4, y = 5. Raakpunt (4, 5).
Substitueer y = −½x + 3:
Weer D = 0, dus l raakt c. x = 4, y = 1. Raakpunt (4, 1).
b p: y = −⅓x + 3.
B(3, 2) en C(6, 1). Het midden van BC is (4½, 1½).
d: (x − 4½)² + (y − 1½)² = 2½.
Uitleg
Les 10.3c. a bij beide lijnen. b Substitueer in voor en . Het middelpunt van is het midden van , de straal de helft van .
Opdracht 43
Opdracht
Gegeven zijn de cirkel en de lijn .
a Bewijs dat de cirkel raakt en bereken exact het raakpunt .
b De lijn door de oorsprong is evenwijdig met en snijdt de cirkel in en , met . Stel een vergelijking op van de cirkel met middelpunt die door gaat.
De lijn raakt in . De lijn snijdt in en , met .
c De lijn snijdt de -as in . Bereken exact de coördinaten van .
Antwoord
a k: x = 2y + 1.
D = 36 − 36 = 0, dus k raakt c. y = 3 en x = 7. A(7, 3).
b l is evenwijdig aan k en gaat door O: x = 2y.
D = 1156 − 1120 = 36.
y = 4 geeft x = 8: C(8, 4) (de grootste x).
d: (x − 8)² + (y − 4)² = 2.
c m: x = 2y − 9.
y = 7 en x = 5: Q(5, 7). n: x = −8y + 36.
D = 240 100 − 239 200 = 900.
R is het linker snijpunt: y = 4 geeft x = 4, dus R(4, 4).
y = 0 geeft x = 2⅔. T(2⅔, 0).
Uitleg
Les 10.3c. Bij lijnen als is het handig om vrij te maken () en dat te substitueren. Je krijgt dan een vergelijking in . Een evenwijdige lijn door heeft dezelfde vorm met rechts 0.
Opdracht 44
Opdracht
Stel vergelijkingen op van de lijnen en die afstand 5 hebben tot de lijn .
Antwoord
Het punt A(2, 1) ligt op k. De lijn m door A loodrecht op k: 4x − 3y = 5, dus y = 1⅓x − 1⅔. Op m liggen twee punten met afstand 5 tot A. Snijd m met de cirkel (x − 2)² + (y − 1)² = 25:
De punten zijn (−1, −3) en (5, 5). De gezochte lijnen zijn evenwijdig aan k: 3x + 4y = c.
Uitleg
Les 10.3a en 10.3b. Neem een punt op en de lijn door loodrecht op . Op liggen twee punten op afstand 5 van : snijd met de cirkel met middelpunt en straal 5. De gezochte lijnen gaan door die punten en zijn evenwijdig met .
Opdracht C5
Opdracht
Stel een vergelijking op van de cirkel met middelpunt die de lijn raakt.
Antwoord
De lijn l door M loodrecht op k: 3x + 2y = 9. Snijd met k:
Vermenigvuldig met 2 en 3 en tel op: 13x = 39, dus x = 3 en y = 0. A(3, 0).
c: (x − 1)² + (y − 3)² = 13.
Uitleg
Herhaling van les 10.3b: de straal is .
Opdracht C6
Opdracht
a Bewijs dat de lijn de cirkel in twee punten snijdt.
b Bewijs dat de lijn de cirkel raakt.
c Onderzoek de ligging van de lijn ten opzichte van de cirkel .
Antwoord
a k: x = 2y − 1.
D = 256 − 220 = 36 > 0, dus k snijdt c₁ in twee punten.
b
D = 144 − 144 = 0, dus l raakt c₂.
c
D = 36 − 56 = −20 < 0, dus m heeft geen punten gemeenschappelijk met c₃.
Uitleg
Herhaling van les 10.3c: substitueren en de discriminant bekijken.
10.3 Cirkels en raaklijnen nagekeken?
13 opdrachten
Zo pak je het aan
Bij afstanden met cirkels werk je altijd via het middelpunt M en de straal r.
- Een punt A buiten de cirkel: d(A, c) = d(A, M) − r. Binnen de cirkel: d(A, c) = r − d(A, M). Vergelijk d(A, M) met r om te zien of A binnen of buiten ligt.
- Een lijn k die de cirkel niet snijdt: d(k, c) = d(M, k) − r. Voor d(M, k) gebruik je de loodlijn uit M op k.
- Twee cirkels buiten elkaar: d(c₁, c₂) = d(M₁, M₂) − r₁ − r₂.
Staat een cirkelvergelijking in de vorm x² + y² + ax + by + c = 0, splits dan eerst kwadraten af.
Opdracht 45
Opdracht
Gegeven is de cirkel met middelpunt en straal .
a Licht toe dat het punt op ligt.
b Toon aan dat voor geldt , en licht toe dat dus buiten ligt.
c Onderzoek met een berekening of op, binnen of buiten ligt.
Antwoord
a Vul A(2, 0) in: (2 − 2)² + (0 + 4)² = 16. Dat klopt, dus A ligt op c.
b M(2, −4) en r = 4.
√17 > 4 = r, dus B ligt buiten c.
c
√10 < 4, dus C ligt binnen c.
Uitleg
Les 10.4a. Een punt ligt op de cirkel als het de vergelijking klopt maakt. Ligt het niet op de cirkel, vergelijk dan met : groter betekent buiten, kleiner betekent binnen.
Opdracht 46
Opdracht
Bereken exact de afstand
a van het punt tot de cirkel ;
b van het punt tot de cirkel .
Antwoord
a
M₁(3, 1) en r₁ = 2. d(A, M₁) = √(1 + 1) = √2 < 2, dus A ligt binnen c₁.
b
M₂(1, 4) en r₂ = √40 = 2√10.
√45 > √40, dus B ligt buiten c₂.
Uitleg
Les 10.4a. Splits eerst kwadraten af voor en . Buiten de cirkel is , binnen is . Kijk dus eerst waar het punt ligt.
Opdracht 47
Opdracht
Gegeven zijn de cirkel , het punt en de lijn . Bereken exact
a ;
b .
Antwoord
a
M(−2, 3) en r = √20 = 2√5.
√17 < √20, dus A ligt binnen c.
b De lijn l door M loodrecht op k: 3x + 4y = c, door M(−2, 3): c = 6. Snijd met k:
Vermenigvuldig met 4 en 3 en tel op: 25x = 50, dus x = 2 en y = 0. B(2, 0).
Uitleg
Les 10.4a. a Zoals in opdracht 46. b . Bereken met het werkschema: de lijn door loodrecht op , snijden, afstand.
Opdracht 48
Opdracht
Gegeven zijn de cirkel , het punt en de lijn .
Onderzoek algebraïsch of dichter bij ligt dan .
Antwoord
M(5, 2) en r = √10.
De lijn l door M loodrecht op k: y = −⅓x + b, door M: b = 3⅔. Snijd met k:
B(−1, 4).
d(k, c) = √40 − √10 en d(A, c) = √41 − √10. Omdat √40 < √41 ligt k dichter bij c dan A.
Uitleg
Les 10.4a. Bereken en en vergelijk. Omdat in beide voorkomt, hoef je alleen en te vergelijken.
Opdracht 49
Opdracht
De cirkel heeft middelpunt en straal 2, de cirkel heeft middelpunt en straal 3. De afstand tussen en is 9.
Bereken de afstand tussen en .
Antwoord
Uitleg
Les 10.4b. Op het lijnstuk gaan eerst de straal van en aan het eind de straal van af. Wat overblijft is de afstand: .
Opdracht 50
Opdracht
Op de lijn liggen het punt met en het punt met . De cirkels met middelpunt en met middelpunt raken de -as.
Bereken algebraïsch de afstand tussen en . Rond af op drie decimalen.
Antwoord
M op k: 1 + 4y = 16, dus M(1, 3¾). c₁ raakt de x-as, dus r₁ = 3¾.
N op k: 9 + 4y = 16, dus N(9, 1¾) en r₂ = 1¾.
Uitleg
Les 10.4b, net als het voorbeeld. Vul en in in. Een cirkel die de -as raakt, heeft als straal de -coördinaat van het middelpunt.
Opdracht 51
Opdracht
Gegeven zijn de lijnen en . Het punt ligt op . De cirkel heeft middelpunt en raakt de -as. Verder is gegeven.
a Stel een vergelijking op van .
b Toon aan dat de lijn raakt.
c Onderzoek met een berekening welke afstand het kleinst is: , of .
Verder is gegeven de cirkel met middelpunt .
d Onderzoek met een berekening of een raaklijn is van .
e Bereken exact .
Antwoord
a c₁ raakt de x-as en M(4, 2), dus r = 2.
c₁: (x − 4)² + (y − 2)² = 4.
b Substitueer y = 1⅓x:
D = 14 400 − 14 400 = 0, dus c₁ raakt l.
c d(P, k): de lijn m door P loodrecht op k heeft rc −2. Door P(6, 5): m: y = −2x + 17. Snijd met k:
Het voetpunt is (6⅘, 3⅖).
d(P, l): de lijn n door P loodrecht op l heeft rc −¾. Door P: n: y = −¾x + 9½. Snijd met l:
Het voetpunt is (4 14/25, 6 2/25).
d(P, c₁):
De afstand d(P, c₁) is de kortste.
d Substitueer y = 1⅓x in c₂:
D = 36 − 36 = 0, dus l is een raaklijn van c₂.
e
N(−1, 7) en r₂ = 5.
Uitleg
Les 10.4a en 10.4b. b en d Raken toon je aan met substitutie en (les 10.3c). c Bereken alle drie de afstanden met het werkschema en de regel voor een punt buiten een cirkel. e .
Opdracht 52
Opdracht
Gegeven zijn de cirkels en en de lijn .
Onderzoek algebraïsch welke van de afstanden , en het kleinst is, en geef daarvan de exacte waarde.
Antwoord
c: (x − 4)² + (y − 2)² = 10, dus M(4, 2) en r_c = √10. d: N(−4, 3) en r_d = √5.
d(M, k): de lijn door M loodrecht op k is 3x − y = 10. Snijd met k:
Vermenigvuldig de tweede met 3 en tel op: 10x = 25, dus x = 2½ en y = −2½.
d(N, k): de lijn door N loodrecht op k is 3x − y = −15. Snijd met k: 10x = −50, dus x = −5 en y = 0.
De kleinste afstand is d(k, d) = √10 − √5.
Uitleg
Les 10.4a en 10.4b. Bereken de drie afstanden: twee keer lijn tot cirkel en één keer cirkel tot cirkel. Werk met wortels en rond pas af om te vergelijken.
Opdracht 53
Opdracht
Gegeven zijn de cirkels en en het punt .
a Bereken exact .
b Toon met een berekening aan dat de lijn beide cirkels raakt.
c Stel een vergelijking op van de cirkel met middelpunt die raakt.
Antwoord
a
M(3, 1), r₁ = 1 en N(6, 2), r₂ = 2.
b l: y = ¾x. In c₁:
D = 14 400 − 14 400 = 0.
In c₂:
D = 57 600 − 57 600 = 0.
Beide keren D = 0, dus l raakt beide cirkels.
c De straal van c₃ is d(P, l). De lijn m door P loodrecht op l: y = −1⅓x + 7⅔. Snijd met l:
Q(3 17/25, 2 19/25).
c₃: (x − 2)² + (y − 5)² = 7 21/25.
Uitleg
Les 10.4b. b Schrijf als en laat bij beide cirkels zien dat . c De straal van is (les 10.3b).
Opdracht 54
Opdracht
Gegeven zijn de cirkels en met middelpunten en . Het punt ligt op de -as. De lijn door staat loodrecht op de lijn door en ; het snijpunt is .
a Bewijs dat .
De cirkel heeft middelpunt op de -as en raakt zowel als (van buiten).
b Bewijs dat voor de straal van geldt .
c Stel een vergelijking op van .
Antwoord
a A(−8, −8) en B(12, 2).
l staat loodrecht op k en gaat door P(0, 6): l: y = −2x + 6. Snijd k en l:
Q(4, −2). Omdat k loodrecht op l staat, is AQ de afstand van A tot l, en BQ die van B tot l.
b c en a raken elkaar van buiten, dus d(A, C) = r_a + r.
c Net zo voor b:
Stel beide gelijk en los op met de GR: q = 7. Controle: √289 − 11 = 17 − 11 = 6 en √169 − 7 = 13 − 7 = 6. Dus r = 6.
c: x² + (y − 7)² = 36.
Uitleg
Les 10.4a en 10.4b. a staat loodrecht op , dus is de afstand van tot . Trek de straal eraf. b Twee cirkels die elkaar van buiten raken: de afstand tussen de middelpunten is de som van de stralen. c Doe hetzelfde voor , stel beide uitdrukkingen voor gelijk en los op met de GR.
Opdracht C7
Opdracht
Gegeven zijn de punten en en de cirkel .
a Bereken exact .
b Bereken exact .
Antwoord
a
M(4, −1) en r = 5.
√41 > 5, dus d(A, c) = √41 − 5.
b
√13 < 5, dus B ligt binnen c en d(B, c) = 5 − √13.
Uitleg
Herhaling van les 10.4a: eerst kijken of het punt binnen of buiten de cirkel ligt.
Opdracht C8
Opdracht
Bereken exact de afstand van de lijn tot de cirkel .
Antwoord
M(4, 2) en r = √7. De lijn l door M loodrecht op k heeft rc 3: l: y = 3x − 10. Snijd met k:
A(3, −1).
Uitleg
Herhaling van les 10.4a: .
Opdracht C9
Opdracht
Bereken algebraïsch de afstand tussen de cirkels en . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
c: M(6, 2) en r_c = √17. d: N(0, −3) en r_d = √5.
Uitleg
Herhaling van les 10.4b: .
10.4 Cirkels en afstanden nagekeken?
14 opdrachten
Zo pak je het aan
De afstand tussen twee evenwijdige lijnen k en l is de afstand van één punt op k tot l.
- Bij raaklijnen aan een grafiek: bereken het raakpunt A en rc_k met de afgeleide. Los f′(x) = rc_k op voor het tweede raakpunt B en stel l op.
- Voor d(A, l): stel de lijn door A loodrecht op l op, snijd die met l in S en bereken d(A, S).
- Bij een cirkel én een functie: maak eerst een stappenplan. Een lijn raakt een cirkel als substitutie een vergelijking met D = 0 geeft.
Opdracht 55
Opdracht
Gegeven zijn de lijnen en en het punt .
a Licht toe dat en evenwijdig zijn en dat op ligt.
b Bereken exact de afstand van tot .
c Licht toe dat je bij b ook de afstand tussen en hebt gevonden.
Antwoord
a Beide lijnen hebben de vorm 3x + 4y = …, dus dezelfde rc −¾. Ze zijn evenwijdig. A invullen in k: 3 · 2 + 4 · −1 = 2, dus A ligt op k.
b De lijn m door A loodrecht op l heeft rc 4/3, dus m: y = 4/3 x − 11/3. Substitutie in l:
y = 4/3 · 5 − 11/3 = 3, dus B(5, 3).
c A ligt op k en k is evenwijdig met l. Elk punt van k ligt even ver van l, dus d(k, l) = d(A, l) = 5.
Uitleg
Les 10.5a. Lijnen met dezelfde en zijn evenwijdig. De afstand van tot bereken je met het werkschema. Elk punt van ligt even ver van , dus dat is ook .
Opdracht 56
Opdracht
Gegeven is . De lijn raakt de grafiek in het punt met . De lijn is evenwijdig met en raakt de grafiek in .
a Toon aan dat en .
b Toon aan dat en .
c Bereken exact de afstand tussen en .
Antwoord
a f(2) = ⅓ · 8 − 6 + ⅓ = −3, dus A(2, −3).
b l is evenwijdig met k, dus f′(x) = 1:
x = 2 hoort bij A, dus x_B = −2 en f(−2) = −8/3 + 6 + ⅓ = 3⅔. B(−2, 3⅔). l: y = x + b door B geeft −2 + b = 3⅔, dus b = 5⅔ en l: y = x + 5⅔.
c De lijn m door A loodrecht op l heeft rc −1: m: y = −x − 1. Snijden met l:
y = 3⅓ − 1 = 2⅓, dus S(−3⅓, 2⅓).
Uitleg
Les 10.5a, het stappenplan uit de theorie. 1: en . 2: los op; de andere oplossing is . 3: met de lijn door loodrecht op .
Opdracht 57
Opdracht
Gegeven zijn en de lijn . De lijn is evenwijdig met en raakt de grafiek van in .
Bereken exact de afstand tussen en .
Antwoord
f′(x) = x − 2. l is evenwijdig met k, dus f′(x) = 2 geeft x = 4. f(4) = 8 − 8 = 0, dus A(4, 0). l: y = 2x + b door A geeft b = −8, dus l: y = 2x − 8.
O(0, 0) ligt op k. De lijn m door O loodrecht op l is m: y = −½x. Snijden met l:
y = −1⅗, dus S(3⅕, −1⅗).
Uitleg
Les 10.5a. heeft dezelfde rc als , dus los op voor . Voor de afstand mag je elk punt van nemen; rekent het makkelijkst.
Opdracht 58
Opdracht
Gegeven is . De lijn raakt de grafiek in het punt met . De lijn is evenwijdig met en raakt de grafiek in .
Bereken algebraïsch de afstand tussen en . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
f(3) = 4½ − 9 + ½ = −4, dus A(3, −4).
f′(x) = 1½ geeft ½x² = 4½, x² = 9, dus x = 3 ∨ x = −3. x_B = −3 en f(−3) = −4½ + 9 + ½ = 5, dus B(−3, 5). l: y = 1½x + b door B geeft −4½ + b = 5, dus l: y = 1½x + 9½.
De lijn m door A loodrecht op l heeft rc −⅔: m: y = −⅔x − 2. Snijden met l:
y = −⅔ · −69/13 − 2 = 1 7/13, dus S(−5 4/13, 1 7/13).
Uitleg
Les 10.5a, hetzelfde stappenplan als opdracht 56. Rond pas aan het eind af.
Opdracht 59
Opdracht
Gegeven is . De lijn raakt de grafiek in het punt met . De lijn is evenwijdig met en raakt de grafiek in .
a Bereken exact .
b Bereken exact .
Antwoord
f(−2) = 8/3 − 2 − 2 + 1 = −⅓, dus A(−2, −⅓).
f′(x) = −1 geeft x² + x − 2 = 0, dus (x + 2)(x − 1) = 0 en x = −2 ∨ x = 1. x_B = 1 en f(1) = 1⅙, dus B(1, 1⅙).
a
b k: y = −x + b door A geeft b = −2⅓, dus k: y = −x − 2⅓. De lijn m door B loodrecht op k heeft rc 1: m: y = x + ⅙. Snijden met k:
y = −1¼ + ⅙ = −1 1/12, dus S(−1¼, −1 1/12).
Uitleg
Les 10.5a. a De afstandsformule voor twee punten. b Werkschema: de lijn door loodrecht op , snijden met , afstand. Bij rc is de loodlijn rc .
Opdracht 60
Opdracht
Gegeven is . De evenwijdige lijnen en met richtingscoëfficiënt 2 raken de grafiek in en , met .
Bereken algebraïsch de afstand tussen en . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
f′(x) = 3ax² − 2 en f′(4) = 2:
f(4) = 16/3 − 8 + ⅔ = −2, dus A(4, −2). f′(x) = ¼x² − 2 = 2 geeft x² = 16, dus x_B = −4 en f(−4) = −16/3 + 8 + ⅔ = 3⅓. B(−4, 3⅓). l: y = 2x + b door B geeft b = 11⅓, dus l: y = 2x + 11⅓.
De lijn m door A loodrecht op l is m: y = −½x. Snijden met l:
y = 2 4/15, dus S(−4 8/15, 2 4/15).
Uitleg
Les 10.5a. Eerst : geeft een vergelijking in . Daarna het stappenplan zoals in opdracht 56.
Opdracht 61
Opdracht
Gegeven zijn , de cirkel en de lijn , die de grafiek van raakt in .
Bewijs dat ook raakt.
Antwoord
Substitutie van y = ½x + 2 in c:
D = (−8)² − 4 · 1 · 16 = 0, dus k raakt c.
Uitleg
Les 10.5b. Raken bewijs je door te substitueren: vul in de cirkel in en laat zien dat (les 10.3c).
Opdracht 62
Opdracht
Kijk naar het voorbeeld in de les: , de raaklijn in en de cirkel .
De lijn met raakt de grafiek van in het punt en snijdt in en .
Bereken exact de coördinaten van en .
Antwoord
In het voorbeeld is f(x) = 2/x, k: y = −½x + 2 en c: (x − 2)² + (y + 1)² = 4.
f′(x) = −2/x² = −½ geeft x² = 4, dus x = 2 ∨ x = −2. x = 2 hoort bij A, dus C(−2, −1). m: y = −½x + b door C geeft 1 + b = −1, dus m: y = −½x − 2.
Substitutie in c, met y + 1 = −½x − 1:
D(⅖, −2⅕) en E(2, −3).
Uitleg
Les 10.5b. heeft dezelfde rc als , dus geeft . Stel op en substitueer in .
Opdracht 63
Opdracht
Neem weer en uit het voorbeeld. De cirkel heeft middelpunt met en , gaat door en raakt de -as. De lijn snijdt behalve in ook in .
Bereken exact de coördinaten van .
Antwoord
N(2, y_N) en d raakt de y-as, dus r = 2. A(2, 1) ligt op d en y_N > 0, dus y_N = 1 + 2 = 3. d: (x − 2)² + (y − 3)² = 4.
Substitutie van y = −½x + 2, met y − 3 = −½x − 1:
x = ⅖ geeft y = −⅕ + 2 = 1⅘, dus F(⅖, 1⅘).
Uitleg
Les 10.5b. Raakt de -as, dan is de straal gelijk aan . ligt op , dus . Substitueer daarna in ; één oplossing is .
Opdracht 64
Opdracht
Gegeven zijn en de lijn . Het punt met ligt op de grafiek van .
a Bewijs dat de grafiek van raakt in .
De cirkel heeft middelpunt met en raakt in . Om te bewijzen dat de -as raakt, gebruik je:
- , met de straal van ;
- ligt op de lijn door , loodrecht op ;
- .
b Maak hiermee een stappenplan van drie stappen.
c Bewijs dat de -as raakt.
Antwoord
a f(4) = 32/3 − 80/3 + 18 = 2, dus A(4, 2). k: −1⅓ · 4 + 7⅓ = 2, dus A ligt ook op k.
f′(4) = rc_k, dus k raakt de grafiek van f in A.
b
- Stel een vergelijking op van de lijn l door A, loodrecht op k.
- Bereken M als het punt van l met x_M = 3, en daarmee r = d(M, A).
- Laat zien dat d(M, x-as) = y_M gelijk is aan r.
c l heeft rc ¾ en gaat door A(4, 2): 3 + b = 2, dus l: y = ¾x − 1. x_M = 3 geeft y_M = 1¼, dus M(3, 1¼).
d(M, x-as) = y_M = 1¼ = r, dus c raakt de x-as.
Uitleg
Les 10.5b. a ligt op beide grafieken en . c De lijn door loodrecht op geeft . Bereken en vergelijk met , de afstand van tot de -as.
Opdracht 65
Opdracht
Gegeven is . De lijn met richtingscoëfficiënt raakt de grafiek in . De cirkel met middelpunt gaat door het randpunt van de grafiek. Het lijkt erop dat de cirkel raakt.
a Schrijf een stappenplan van vier stappen om te bewijzen dat de cirkel raakt.
b Bewijs dat de cirkel raakt.
Het raakpunt van en is .
c Bewijs dat driehoek gelijkbenig en rechthoekig is.
Antwoord
a
- Bereken A met f′(x) = ¼ en stel een vergelijking op van k.
- Bereken het randpunt R en daarmee r = d(M, R).
- Stel een vergelijking op van c.
- Substitueer k in c en laat zien dat D = 0.
b
f(6) = 3, dus A(6, 3). k: y = ¼x + b door A geeft b = 1½, dus k: y = ¼x + 1½. x − 2 = 0 geeft R(2, 1).
r² = d(M, R)² = 2² + 8² = 68, dus c: x² + (y + 7)² = 68.
Substitutie van y = ¼x + 1½, met y + 7 = ¼x + 8½:
D = 4² − 4 · 1 · 4 = 0, dus k raakt c.
c (x + 2)² = 0 geeft x_B = −2, y_B = −½ + 1½ = 1, dus B(−2, 1).
AB = MB, en MB staat loodrecht op de raaklijn k, dus ∠ABM = 90°. Driehoek ABM is gelijkbenig en rechthoekig.
Uitleg
Les 10.5b. b Het randpunt is waar . De straal is . Substitueer in en laat zien dat . c Een raaklijn staat loodrecht op de straal naar het raakpunt, dus de hoek bij is 90°. Laat met de afstandsformule zien dat .
Opdracht 66
Opdracht
Gegeven is . Het punt met ligt op de grafiek. De lijn raakt de grafiek in . Het randpunt van de grafiek is het middelpunt van de cirkel , die raakt in . De lijn snijdt loodrecht in en raakt in . De lijnstukken en en de cirkelboog sluiten het gebied in.
Bereken algebraïsch de oppervlakte van . Rond af op twee decimalen. Gebruik dat een vierkant is.
Antwoord
A(8, 7).
k: y = ½x + b door A geeft b = 3, dus k: y = ½x + 3. 6x − 12 = 0 geeft het randpunt M(2, 1). De lijn m door M loodrecht op k is m: y = −2x + 5. Snijden met k:
y = 3⅖, dus B(⅘, 3⅖).
MBSC is een vierkant met zijde r, dus O(MBSC) = r² = 7⅕. De kwartcirkel MBC heeft oppervlakte ¼π · 7⅕ = 1⅘π.
Uitleg
Les 10.5b. Bereken , en het randpunt . is het voetpunt van de loodlijn uit op , en . is het vierkant min de kwartcirkel met middelpunt .
Opdracht C10
Opdracht
Gegeven is . De lijn raakt de grafiek in het punt met . De lijn is evenwijdig met en raakt de grafiek in .
Bereken algebraïsch de afstand tussen en . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
f(3) = −4½ + 6 + 2½ = 4, dus A(3, 4).
f′(x) = −2½ geeft x² = 9, dus x_B = −3 en f(−3) = 4½ − 6 + 2½ = 1. B(−3, 1). l: y = −2½x + b door B geeft 7½ + b = 1, dus l: y = −2½x − 6½.
De lijn m door A loodrecht op l heeft rc ⅖: m: y = ⅖x + 2⅘. Snijden met l:
y = 1 15/29, dus S(−3 6/29, 1 15/29).
Uitleg
Herhaling van les 10.5a: het stappenplan voor de afstand tussen twee evenwijdige raaklijnen.
Opdracht C11
Opdracht
Gegeven zijn en de cirkel . De lijn raakt de grafiek van in .
Bewijs dat ook raakt.
Antwoord
rc_k = f′(1) = 1. k: y = x + b door A(1, 2) geeft b = 1, dus k: y = x + 1.
Substitutie van y = x + 1 in c:
D = 4² − 4 · 1 · 4 = 0, dus k raakt c.
Uitleg
Herhaling van les 10.5b: raaklijn met de afgeleide, dan substitueren in en .
10.5 Functies, cirkels en raaklijnen nagekeken?
10 opdrachten
Zo pak je het aan
Hier oefen je alles uit het hoofdstuk door elkaar. Bepaal bij elke opgave eerst bij welke paragraaf ze hoort: hoeken en lijnstukken (10.1), omtrek en oppervlakte (10.2), cirkels en raaklijnen (10.3), cirkels en afstanden (10.4) of functies, cirkels en raaklijnen (10.5).
Test 1
Opdracht
Driehoek is rechthoekig in , met en . Het punt ligt op met . Het punt ligt op met (zie de figuur in het boek).
Bereken . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
In △ABC is ∠A = 90°:
Stel BE = x, dan CE = x + 2 en BC = 2x + 2. Dus 2x + 2 = 6,222… en x = 2,111…, zodat CE = 4,111….
DE is evenwijdig met AB (F-hoeken), dus ∠CED = ∠CBA = 40°. In △DEC is ∠D = 90°:
Uitleg
Herhaling van les 10.1a. Bereken met de sinus en stel , zodat . is evenwijdig met , dus (F-hoeken). In driehoek ligt aan die hoek: .
Test 2
Opdracht
In vierhoek is , , , en (zie de figuur in het boek).
Bereken in één decimaal.
Antwoord
De cosinusregel in △ABD:
De sinusregel in △ABD:
∠CBD = 155° − 55,67…° = 99,32…°. De cosinusregel in △BCD:
Uitleg
Herhaling van les 10.1c: een stappenplan. Diagonaal met de cosinusregel, dan met de sinusregel, dan en tot slot de cosinusregel in driehoek .
Test 3
Opdracht
In driehoek is , en . Op de zijde staat een halve cirkel met middellijn en middelpunt . De figuur bestaat uit de zijden en en de halve cirkelboog.
Bereken de omtrek van de figuur. Rond af op twee decimalen.
Antwoord
∠B = 180° − 40° − 35° = 105°. De sinusregel in △ABC:
De halve cirkelboog heeft lengte ½ · π · 5,603… = 8,801….
Uitleg
Herhaling van les 10.2a. Bereken de derde hoek en met de sinusregel en . De halve cirkelboog is . De middellijn hoort niet bij de rand van de figuur.
Test 4
Opdracht
Gegeven is met top . De punten en liggen op de grafiek en hebben dezelfde -coördinaat. Stel met ; ligt links van de -as.
a Bewijs dat .
b Bereken exact voor welke geldt .
Antwoord
a x_A = p geeft y_A = −p² + 9. B ligt symmetrisch, dus AB = 2p. De hoogte van △OAB op AB is y_A:
b T(0, 9). In △OAT is OT = 9 de basis en p de hoogte, dus O(△OAT) = ½ · 9 · p = 4½p.
0 < p < 3 geeft p = √(4½).
Uitleg
Herhaling van les 10.2b. a en de hoogte vanuit is . b Bij driehoek is de basis en de hoogte. Haal buiten haakjes en houd alleen de oplossing met .
Test 5
Opdracht
a Stel een vergelijking op van de lijn die de cirkel raakt in .
b Stel een vergelijking op van de cirkel met middelpunt die de lijn raakt.
Antwoord
a
M(4, 3). De lijn MA heeft rc (3 − 0)/(4 − 5) = −3. k staat loodrecht op MA, dus rc_k = ⅓. k: y = ⅓x + b door A(5, 0) geeft b = −1⅔, dus k: y = ⅓x − 1⅔.
b De straal is r = d(N, l). De lijn n door N loodrecht op l is n: x − 2y = 10. Snijden met l:
Keer de eerste met 2 en tel op: 5x = 30, dus x = 6 en y = −2. B(6, −2).
d: (x − 4)² + (y + 3)² = 5.
Uitleg
Herhaling van les 10.3b. a De raaklijn staat loodrecht op . b De straal is , met het werkschema.
Test 6
Opdracht
a Bewijs dat de lijn de cirkel raakt.
b Onderzoek de ligging van de lijn ten opzichte van de cirkel .
Antwoord
a Substitutie van y = 3x + 1 in c:
D = (−2)² − 4 · 1 · 1 = 0, dus k raakt c.
b l: y = −x + 3. Substitutie in d:
D = (−16)² − 4 · 2 · 31 = 8 > 0, dus l snijdt d in twee punten.
Uitleg
Herhaling van les 10.3c: substitueren en de discriminant. Schrijf eerst als .
Test 7
Opdracht
Gegeven zijn de cirkels en en de punten en .
a Bereken exact .
b Bereken exact .
c Bereken algebraïsch . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
a
M₁(−2, 3) en r₁ = 3. d(A, M₁) = √(16 + 1) = √17 > 3, dus A ligt buiten c₁ en d(A, c₁) = √17 − 3.
b
M₂(1, −4) en r₂ = √7. d(B, M₂) = √(1 + 4) = √5 < √7, dus B ligt binnen c₂ en d(B, c₂) = √7 − √5.
c
Uitleg
Herhaling van les 10.4a en 10.4b. Kwadraatafsplitsen, dan kijken of het punt binnen of buiten de cirkel ligt. Bij c .
Test 8
Opdracht
Gegeven zijn de cirkels en met middelpunten en , en de lijn .
a Bereken exact .
b Er geldt . Bereken exact de waarde van .
Antwoord
a
M(4, 1) en r₁ = √5. De lijn l door M loodrecht op k is l: x − y = 3. Optellen met x + y = 1 geeft 2x = 4, dus A(2, −1).
b
N(2, 5) en r₂ = √2. De lijn m door N loodrecht op k is m: x − y = −3. Optellen met x + y = 1 geeft 2x = −2, dus B(−1, 2).
Dus p = 5.
Uitleg
Herhaling van les 10.4a. . De lijn door loodrecht op is . Schrijf bij b alle wortels als veelvoud van .
Test 9
Opdracht
Gegeven is . De lijn raakt de grafiek in het punt met . De lijn is evenwijdig met en raakt de grafiek in .
a Bereken exact .
b Bereken exact .
Antwoord
a f(3) = 9 − 18 + 6 = −3, dus A(3, −3).
f′(x) = −1 geeft x² − 4x + 3 = 0, dus (x − 1)(x − 3) = 0. x_B = 1 en f(1) = ⅓, dus B(1, ⅓).
b k: y = −x + b door A geeft b = 0, dus k: y = −x. De lijn m door B loodrecht op k is m: y = x − ⅔. Snijden met k: x − ⅔ = −x, dus x = ⅓ en S(⅓, −⅓).
Uitleg
Herhaling van les 10.5a: het stappenplan voor evenwijdige raaklijnen. geeft een kwadratische vergelijking; één oplossing is .
Test 10
Opdracht
Gegeven is . De lijn raakt de grafiek in het punt met . De cirkel raakt in en het middelpunt van ligt op de -as.
Stel een vergelijking op van .
Antwoord
f(4) = 3, dus A(4, 3). De lijn l door A en M staat loodrecht op k, dus rc_l = −3. l: y = −3x + b door A geeft b = 15, dus l: y = −3x + 15. y = 0 geeft x = 5, dus M(5, 0).
c: (x − 5)² + y² = 10.
Uitleg
Herhaling van les 10.5b. De straal staat loodrecht op , dus ligt op de lijn door met rc . ligt ook op de -as: vul in.
Kennis- en vaardighedentest nagekeken?
8 opdrachten
Zo pak je het aan
In de gemengde opgaven komt alles uit het hoofdstuk samen. Maak bij een lange opgave eerst een stappenplan, en let op wat er gevraagd wordt: exact, algebraïsch of afgerond.
Gemengd 1
Opdracht
is een trapezium met , , , en . Afgerond op één decimaal is .
a Bereken in twee decimalen.
b Bereken de oppervlakte van . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
a AB ∥ CD, dus ∠CDB = ∠ABD = 40° (Z-hoeken). De sinusregel in △BCD:
∠C = 180° − 40° − 22,68…° = 117,31…°.
b De sinusregel in △ABD:
Teken de hoogte DE op AB. In △BDE en △ADE:
AB = 4,032… + 5,294… = 9,327….
Uitleg
Les 10.1b en 10.2a. a Evenwijdige lijnen geven Z-hoeken: . In driehoek ken je dan tegenover die hoek: de sinusregel. b Teken de hoogte op . Met , en heb je de hoogte en beide evenwijdige zijden van het trapezium.
Gemengd 2
Opdracht
Van vierhoek is gegeven: , , , en .
Bereken en . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
Stel AD = x, dan BC = 2x. Druk BD² op twee manieren uit met de cosinusregel.
In △ABD:
In △BCD:
Los met de GR op (optie snijpunt):
Dat geeft x = 1,717…, dus AD ≈ 1,72 en BC = 2 · 1,717… ≈ 3,44.
Uitleg
Les 10.1c. Stel . De diagonaal hoort bij twee driehoeken. Druk in beide uit met de cosinusregel, stel ze gelijk en los op met de GR.
Gemengd 3
Opdracht
Koen wil de lengte van een eiland in een meer bepalen. Hij meet m op de oever. Bij meet hij en . Bij meet hij en . en zijn de uiteinden van het eiland (zie de figuur in het boek).
Bereken in meters nauwkeurig de lengte .
Antwoord
In △ABD is ∠DAB = 52° + 26° = 78° en ∠ABD = 61°, dus ∠ADB = 180° − 78° − 61° = 41°.
In △ABC is ∠CAB = 26° en ∠ABC = 61° + 50° = 111°, dus ∠ACB = 43°.
De cosinusregel in △BCD met ∠CBD = 50°:
Het eiland is ongeveer 296 m lang.
Uitleg
Les 10.1c. In driehoek en in driehoek ken je en twee hoeken: de sinusregel geeft en . In driehoek ken je dan twee zijden en de ingesloten hoek van 50°.
Gemengd 4
Opdracht
Gegeven is . De lijn raakt de grafiek in het punt met . De cirkel heeft middelpunt op de -as en raakt in . Het punt ligt op de -as, met . De cirkel met middelpunt raakt (van buiten).
Stel een vergelijking op van .
Antwoord
f′(x) = 2x − 5, dus rc_k = f′(2) = −1. f(2) = −6, dus A(2, −6). De lijn l door A en M staat loodrecht op k, dus rc_l = 1. l: y = x + b door A geeft b = −8, dus M(0, −8).
MN ∥ k door M geeft MN: y = −x − 8. y = 0 geeft x = −8, dus N(−8, 0). d raakt c aan de buitenkant, dus r_d = d(M, N) − r_c:
r_d² = 72, dus d: (x + 8)² + y² = 72.
Uitleg
Les 10.5b. Stel op met de afgeleide. ligt op de lijn door loodrecht op en op de -as. volgt uit de lijn door evenwijdig met . Twee cirkels die elkaar van buiten raken: .
Gemengd 5
Opdracht
Gegeven is met . De lijn raakt de grafiek in het punt met en snijdt de -as in en de -as in . Het punt is de loodrechte projectie van op de -as.
Bereken exact voor welke geldt .
Antwoord
f′(x) = 2x − 8, dus rc_l = f′(3) = −2. f(3) = 1 + q, dus P(3, q + 1). l: y = −2x + b door P geeft b = q + 7, dus l: y = −2x + q + 7. l snijdt de assen in C(0, q + 7) en B(½q + 3½, 0). A(3, 0).
AB = ½q + 3½ − 3 = ½q + ½ en AP = q + 1:
O(△OPC) = 2 · O(△ABP):
q > 0 geeft q = 5.
Uitleg
Les 10.2b. Werk met als getal. Stel de raaklijn op en bereken en . Bij driehoek is de basis en de hoogte. Driehoek is rechthoekig in . Je krijgt een kwadratische vergelijking in .
Gemengd 6
Opdracht
Gegeven zijn de cirkel met middelpunt , de lijn en het punt op . De lijn door loodrecht op snijdt in en .
a Stel vergelijkingen op van de lijnen en die in en raken.
b Bereken exact . Schrijf het antwoord als één wortel.
c snijdt de -as in . De lijn gaat door en heeft richtingscoëfficiënt . Onderzoek de ligging van ten opzichte van .
De lijn raakt in .
d Onderzoek of door gaat.
e Bereken in gehele graden.
Antwoord
a
M(3, 2) en r = √10. l staat loodrecht op k, dus rc_l = −⅓. l door M geeft l: y = −⅓x + 3. Substitutie in c:
A(0, 3) en B(6, 1). m₁ en m₂ staan loodrecht op l, dus ze hebben rc 3. m₁: y = 3x + 3 en m₂: y = 3x − 17.
b k en l snijden: 3x + 13 = −⅓x + 3 geeft 3⅓x = −10, dus x = −3 en S(−3, 4).
c Q(0, 13), dus n: y = −1½x + 13. Substitutie in c:
D = (−39)² − 4 · 3¼ · 120 = −39 < 0, dus n heeft geen punten gemeenschappelijk met c.
d De lijn MR heeft rc (2 − 1)/(3 − 0) = ⅓. p staat loodrecht op MR, dus rc_p = −3 en p: y = −3x + 1. x = −2 geeft y = 7, dus p gaat door P.
e
α − β = 143,13…°, dus ∠(k, p) = 180° − 143,13…° ≈ 37°.
Uitleg
Les 10.3b, 10.3c en 10.4a. a Raaklijnen in en staan loodrecht op , dus ze zijn evenwijdig met . b . c Substitutie en discriminant. d De raaklijn in staat loodrecht op . e Bereken met de tangens de hoeken die en met de -as maken. De hoek tussen twee lijnen is altijd hoogstens 90°.
Gemengd 7
Opdracht
Gegeven zijn de cirkels met middelpunt en . De cirkel snijdt de -as in en en de -as in en (met boven). De lijn gaat door en staat loodrecht op , met het linker snijpunt.
a Bereken algebraïsch de afstand tussen de cirkels. Rond af op twee decimalen.
b Bereken exact de oppervlakte van vierhoek .
c Onderzoek met een berekening of op ligt.
Antwoord
a
M(1, 1) en r₁ = √10. c₂ heeft middelpunt O en r₂ = 1. d(O, M) = √2, en c₂ ligt binnen c₁:
b y = 0 geeft x² − 2x − 8 = 0, dus (x + 2)(x − 4) = 0: A(−2, 0) en B(4, 0). x = 0 geeft y² − 2y − 8 = 0, dus C(0, 4) en D(0, −2). AB = 6, OC = 4 en OD = 2.
c rc_AM = (1 − 0)/(1 + 2) = ⅓, dus rc_k = −3. k: y = −3x + b door M(1, 1) geeft b = 4. k: y = −3x + 4 snijdt de y-as in (0, 4) = C, dus C ligt op k.
Uitleg
Les 10.4b. a ligt helemaal binnen . De afstand is dan . b De diagonalen en liggen op de assen en staan loodrecht op elkaar. Splits de vierhoek in de driehoeken en .
Gemengd 8
Opdracht
Gegeven zijn en . De grafieken snijden elkaar in de oorsprong en in . De lijn raakt de grafiek van in en snijdt de -as in en de -as in . De lijn is evenwijdig met en raakt de grafiek van in .
a Bereken exact de oppervlakte van driehoek .
b Bereken algebraïsch . Rond af op twee decimalen.
Antwoord
a
f(4) = 4, dus P(4, 4). g′(x) = 1/√x, dus rc_k = g′(4) = ½. k: y = ½x + b door P geeft b = 2, dus k: y = ½x + 2. A(0, 2) en B(−4, 0).
b f′(x) = ½x = ½ geeft x = 1, dus Q(1, ¼). De lijn m door Q loodrecht op k is m: y = −2x + 2¼. Snijden met k:
y = 2 1/20, dus R(1/10, 2 1/20).
Uitleg
Les 10.2b en 10.5a. a Stel en kwadrateer. snijdt de assen in en ; driehoek is rechthoekig in . b geeft . De afstand tussen en is .
Gemengde opgaven nagekeken?