Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H10 Meetkundige berekeningen
0%
Hoofdstuk 10 · Les 8 van 12

De ligging van een lijn ten opzichte van een cirkel

Een lijn en een cirkel kunnen twee punten, één punt of geen punt gemeen hebben. Welke van de drie het is, zie je aan het aantal oplossingen van een tweedegraadsvergelijking. En dat aantal lees je af aan de discriminant.

15 min

Na deze les kun je

  • een lijn substitueren in een cirkelvergelijking en herleiden tot ax2+bx+c=0ax^2 + bx + c = 0
  • met de discriminant bewijzen dat een lijn een cirkel snijdt, raakt of mist
  • de coördinaten van de snijpunten of het raakpunt exact berekenen

Dit weet je al

De cirkelvergelijking (les 10.3a) en de abc-formule met de discriminant D=b2−4acD = b^2 - 4ac.

Substitueren en de discriminant

Staat de lijn in de vorm y=px+qy = px + q, dan vul je px+qpx + q in voor yy in de cirkelvergelijking. Er blijft een vergelijking met alleen xx over. Na haakjes wegwerken is dat een tweedegraadsvergelijking.

D>0: twee snijpuntenD=0: de lijn raakt de cirkelD<0: geen gemeenschappelijke punten\displaystyle \begin{aligned} D > 0 &: \text{ twee snijpunten} \\ D = 0 &: \text{ de lijn raakt de cirkel} \\ D < 0 &: \text{ geen gemeenschappelijke punten} \end{aligned}DD: discriminant van de tweedegraadsvergelijking die je krijgt na substitutie van de lijn in de cirkelvergelijking.
De cirkel x^2 + y^2 = 10 met drie lijnen: y = x + 2 snijdt de cirkel (blauw), y = 3x + 10 raakt hem in (-3, 1) (oranje), en y = x + 6 mist hem (grijs).
De cirkel x2+y2=10x^2 + y^2 = 10 met drie lijnen: y=x+2y = x + 2 snijdt de cirkel (blauw), y=3x+10y = 3x + 10 raakt hem in (−3,1)(-3, 1) (oranje), en y=x+6y = x + 6 mist hem (grijs).
✎Voorbeeld 1: snijden

Bewijs dat de lijn k ⁣:y=x+2k\colon y = x + 2 de cirkel c ⁣:x2+y2=10c\colon x^2 + y^2 = 10 in twee punten snijdt, en bereken de snijpunten.

  1. Substitueer y=x+2y = x + 2:
x2+(x+2)2=10x2+x2+4x+4=102x2+4x−6=0x2+2x−3=0\begin{aligned} x^2 + (x + 2)^2 &= 10 \\ x^2 + x^2 + 4x + 4 &= 10 \\ 2x^2 + 4x - 6 &= 0 \\ x^2 + 2x - 3 &= 0 \end{aligned}
  1. De discriminant:
D=22−4⋅1⋅(−3)=16D = 2^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-3) = 16
  1. D>0D > 0, dus kk snijdt cc in twee punten.
  2. Ontbinden geeft (x+3)(x−1)=0(x + 3)(x - 1) = 0, dus x=−3∨x=1x = -3 \vee x = 1. Met y=x+2y = x + 2 zijn de snijpunten (−3,−1)(-3, -1) en (1,3)(1, 3).
✎Voorbeeld 2: raken

Onderzoek de ligging van de lijn l ⁣:y=3x+10l\colon y = 3x + 10 ten opzichte van c ⁣:x2+y2=10c\colon x^2 + y^2 = 10.

  1. Substitueer:
x2+(3x+10)2=10x2+9x2+60x+100=1010x2+60x+90=0x2+6x+9=0\begin{aligned} x^2 + (3x + 10)^2 &= 10 \\ x^2 + 9x^2 + 60x + 100 &= 10 \\ 10x^2 + 60x + 90 &= 0 \\ x^2 + 6x + 9 &= 0 \end{aligned}
  1. De discriminant:
D=62−4⋅1⋅9=0D = 6^2 - 4 \cdot 1 \cdot 9 = 0
  1. D=0D = 0, dus ll raakt cc. Uit (x+3)2=0(x + 3)^2 = 0 volgt x=−3x = -3 en y=3⋅(−3)+10=1y = 3 \cdot (-3) + 10 = 1: het raakpunt is (−3,1)(-3, 1).
≈Eerst delen maakt het makkelijker

Deel de tweedegraadsvergelijking door een gemeenschappelijke factor, zoals 10 in voorbeeld 2. Het teken van DD verandert daar niet door, en je rekent met kleinere getallen.

!Lijn niet in de vorm y = px + q

Staat de lijn als x−2y=4x - 2y = 4, maak dan eerst xx of yy vrij: x=2y+4x = 2y + 4. Substitueer dat. Je krijgt dan een vergelijking in yy, en de discriminant werkt op dezelfde manier.

Even controleren

Snap je het?

Onderzoek de ligging van de lijn m ⁣:y=x+6m\colon y = x + 6 ten opzichte van c ⁣:x2+y2=10c\colon x^2 + y^2 = 10.

Bewijs dat de lijn y=2x−5y = 2x - 5 de cirkel x2+y2=5x^2 + y^2 = 5 raakt.

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 10.4 bereken je hoe ver een punt, een lijn of een andere cirkel van een cirkel af ligt. Je gebruikt daarbij steeds de afstand tot het middelpunt.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.