Vaak weet je niet hoe groot een hoeveelheid op t=0 was, maar wel hoe groot hij op twee andere tijdstippen is. Ook dan kun je de formule N=b⋅gt opstellen: eerst de groeifactor, dan de beginwaarde.
15 min
Na deze les kun je
de groeifactor berekenen uit de hoeveelheid op twee tijdstippen
daarna de beginwaarde b berekenen
de formule opstellen als een hoeveelheid in een bepaalde tijd een aantal keer zo groot wordt
Dit weet je al
De formule N=b⋅gt (les 9.1a) en de groeifactor per n tijdseenheden gn (les 9.1b).
Eerst de groeifactor
Een hoeveelheid groeit exponentieel. Op t=3 is N=640 en op t=8 is N=1150, met t in jaren. Tussen die twee tijdstippen zitten 8−3=5 jaar. In die 5 jaar is N vermenigvuldigd met 6401150. Dat is de groeifactor per 5 jaar, dus g5=6401150.
g=(N1N2)t2−t11N1: hoeveelheid op tijdstip t1, N2: hoeveelheid op tijdstip t2, g: groeifactor per tijdseenheid.
Zo leid je hem af
gt2−t1=N1N2
in t2−t1 tijdseenheden wordt N1 vermenigvuldigd tot N2
gt2−t1=N1N2
de groeifactor per n tijdseenheden is gn
g=(N1N2)t2−t11
neem van beide kanten de macht t2−t11
Dan de beginwaarde
Met de groeifactor vul je één van de twee punten in de formule in. Dan blijft er een vergelijking met alleen b over.
✎Voorbeeld 1: toename
Op t=3 is N=640 en op t=8 is N=1150. Stel de formule op. Rond b af op tientallen en g op drie decimalen.
De groeifactor per 5 jaar:
g5=6401150=1,796875
De groeifactor per jaar:
g=1,79687551=1,1243…
Vul het punt (3;640) in:
b⋅1,1243…3=640
Deel door 1,1243…3:
b=1,1243…3640≈450
De formule is N=450⋅1,124t.
!Niet te vroeg afronden
Reken b uit met de onafgeronde groeifactor, die je in de GR bewaart (bijvoorbeeld met Ans). Rond pas af in de formule die je opschrijft.
✎Voorbeeld 2: afname
Een hoeveelheid A neemt exponentieel af. Op t=2 is A=5200 en op t=8 is A=2400, met t in jaren. Stel de formule op.
Tussen t=2 en t=8 zitten 6 jaar:
g6=52002400
De groeifactor per jaar:
g=(52002400)61=0,8790…
Vul het punt (2;5200) in en deel:
b=0,8790…25200≈6730
De formule is A=6730⋅0,879t.
≈Een aantal keer zo groot
"Elke 20 jaar wordt M vijf keer zo groot" betekent: de groeifactor per 20 jaar is 5. Dan is g20=5, dus g=5201≈1,084 per jaar. Is ook M op t=0 gegeven, dan heb je de formule meteen.
Even controleren
Snap je het?
Een hoeveelheid N neemt exponentieel af. Op t=1 is N=320 en op t=6 is N=95, met t in maanden. Stel de formule op. Rond b af op gehelen.
Tussen t=1 en t=6 zitten 5 maanden:
g5=32095=0,296875
De groeifactor per maand:
g=0,29687551=0,7843…
Vul (1;320) in:
b=0,7843…320≈408
De formule is N=408⋅0,784t.
Op t=0 is M=60 en elke 20 jaar wordt M vijf keer zo groot. Geef de formule, met t in jaren.
g20=5, dus g=5201≈1,084. De formule is M=60⋅1,084t.
↗Hoe hangt dit samen?
Bij "vijf keer zo groot in 20 jaar" zat de tijd al in de vraag. In de volgende les draai je het om: hoe lang duurt het voordat een hoeveelheid twee keer zo groot is, of half zo groot?
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.