Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H9 Exponentiële en logaritmische formules
0%
Hoofdstuk 9 · Les 3 van 11

De formule opstellen bij twee tijdstippen

Vaak weet je niet hoe groot een hoeveelheid op t=0t = 0 was, maar wel hoe groot hij op twee andere tijdstippen is. Ook dan kun je de formule N=b⋅gtN = b \cdot g^t opstellen: eerst de groeifactor, dan de beginwaarde.

15 min

Na deze les kun je

  • de groeifactor berekenen uit de hoeveelheid op twee tijdstippen
  • daarna de beginwaarde bb berekenen
  • de formule opstellen als een hoeveelheid in een bepaalde tijd een aantal keer zo groot wordt

Dit weet je al

De formule N=b⋅gtN = b \cdot g^t (les 9.1a) en de groeifactor per nn tijdseenheden gng^n (les 9.1b).

Eerst de groeifactor

Een hoeveelheid groeit exponentieel. Op t=3t = 3 is N=640N = 640 en op t=8t = 8 is N=1150N = 1150, met tt in jaren. Tussen die twee tijdstippen zitten 8−3=58 - 3 = 5 jaar. In die 5 jaar is NN vermenigvuldigd met 1150640\frac{1150}{640}. Dat is de groeifactor per 5 jaar, dus g5=1150640g^5 = \frac{1150}{640}.

g=(N2N1)1t2−t1\displaystyle g = \left(\frac{N_2}{N_1}\right)^{\frac{1}{t_2 - t_1}}N1N_1: hoeveelheid op tijdstip t1t_1, N2N_2: hoeveelheid op tijdstip t2t_2, gg: groeifactor per tijdseenheid.

Dan de beginwaarde

Met de groeifactor vul je één van de twee punten in de formule in. Dan blijft er een vergelijking met alleen bb over.

✎Voorbeeld 1: toename

Op t=3t = 3 is N=640N = 640 en op t=8t = 8 is N=1150N = 1150. Stel de formule op. Rond bb af op tientallen en gg op drie decimalen.

  1. De groeifactor per 5 jaar:
g5=1150640=1,796875g^5 = \frac{1150}{640} = 1{,}796875
  1. De groeifactor per jaar:
g=1,79687515=1,1243…\begin{aligned} g &= 1{,}796875^{\frac{1}{5}} \\ &= 1{,}1243\ldots \end{aligned}
  1. Vul het punt (3; 640)(3;\ 640) in:
b⋅1,1243…3=640b \cdot 1{,}1243\ldots^3 = 640
  1. Deel door 1,1243…31{,}1243\ldots^3:
b=6401,1243…3≈450\begin{aligned} b &= \frac{640}{1{,}1243\ldots^3} \\ &\approx 450 \end{aligned}
  1. De formule is N=450⋅1,124tN = 450 \cdot 1{,}124^t.
!Niet te vroeg afronden

Reken bb uit met de onafgeronde groeifactor, die je in de GR bewaart (bijvoorbeeld met Ans). Rond pas af in de formule die je opschrijft.

✎Voorbeeld 2: afname

Een hoeveelheid AA neemt exponentieel af. Op t=2t = 2 is A=5200A = 5200 en op t=8t = 8 is A=2400A = 2400, met tt in jaren. Stel de formule op.

  1. Tussen t=2t = 2 en t=8t = 8 zitten 6 jaar:
g6=24005200g^6 = \frac{2400}{5200}
  1. De groeifactor per jaar:
g=(24005200)16=0,8790…\begin{aligned} g &= \left(\frac{2400}{5200}\right)^{\frac{1}{6}} \\ &= 0{,}8790\ldots \end{aligned}
  1. Vul het punt (2; 5200)(2;\ 5200) in en deel:
b=52000,8790…2≈6730\begin{aligned} b &= \frac{5200}{0{,}8790\ldots^2} \\ &\approx 6730 \end{aligned}
  1. De formule is A=6730⋅0,879tA = 6730 \cdot 0{,}879^t.
≈Een aantal keer zo groot

"Elke 20 jaar wordt MM vijf keer zo groot" betekent: de groeifactor per 20 jaar is 5. Dan is g20=5g^{20} = 5, dus g=5120≈1,084g = 5^{\frac{1}{20}} \approx 1{,}084 per jaar. Is ook MM op t=0t = 0 gegeven, dan heb je de formule meteen.

Even controleren

Snap je het?

Een hoeveelheid NN neemt exponentieel af. Op t=1t = 1 is N=320N = 320 en op t=6t = 6 is N=95N = 95, met tt in maanden. Stel de formule op. Rond bb af op gehelen.

Op t=0t = 0 is M=60M = 60 en elke 20 jaar wordt MM vijf keer zo groot. Geef de formule, met tt in jaren.

↗Hoe hangt dit samen?

Bij "vijf keer zo groot in 20 jaar" zat de tijd al in de vraag. In de volgende les draai je het om: hoe lang duurt het voordat een hoeveelheid twee keer zo groot is, of half zo groot?

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.