Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H9 Exponentiële en logaritmische formules
0%
Hoofdstuk 9 · Les 2 van 11

Groeipercentages omzetten naar een andere tijdseenheid

Een groeifactor hoort altijd bij een tijdseenheid: per uur, per dag, per jaar. Wil je naar een andere tijdseenheid, dan neem je een macht van de groeifactor. Een groeipercentage zet je nooit direct om, maar altijd via de groeifactor.

15 min

Na deze les kun je

  • de groeifactor per nn tijdseenheden berekenen met gng^n
  • een groeifactor omzetten naar een kleinere tijdseenheid met een breuk als exponent
  • een groeipercentage omzetten naar een andere tijdseenheid

Dit weet je al

Groeifactor en groeipercentage (les 9.1a). Een breuk als exponent: a1na^{\frac{1}{n}} is het getal dat tot de macht nn weer aa geeft.

Naar een grotere tijdseenheid

Een hoeveelheid van 50 groeit met factor 2 per uur. Dat noteer je als guur=2g_\text{uur} = 2.

tt (uur) 0 1 2 3 4
NN 50 100 200 400 800

Van t=0t = 0 naar t=2t = 2 is NN met 2⋅2=22=42 \cdot 2 = 2^2 = 4 vermenigvuldigd, en dat geldt voor elke twee uur. Per 3 uur is de groeifactor 23=82^3 = 8.

gn=gn\displaystyle g_{n} = g^ngg: groeifactor per tijdseenheid, gng_n: groeifactor per nn tijdseenheden. Dit geldt ook als nn een breuk is.

Naar een kleinere tijdseenheid

De regel werkt ook met een breuk. Een kwartier is 14\frac{1}{4} uur, dus gkwartier=guur14g_\text{kwartier} = g_\text{uur}^{\frac{1}{4}}. Bij guur=2g_\text{uur} = 2 is dat 214≈1,1892^{\frac{1}{4}} \approx 1{,}189. Controle: vier kwartieren na elkaar geven (214)4=21=2\left(2^{\frac{1}{4}}\right)^4 = 2^1 = 2, precies de groeifactor per uur.

✎Voorbeeld 1: van per 8 uur naar per dag en per uur

Een hoeveelheid neemt elke 8 uur met 15% af. Hoeveel procent is de afname per dag? En per uur?

  1. Eerst de groeifactor per 8 uur:
g8 uur=1−0,15=0,85g_\text{8 uur} = 1 - 0{,}15 = 0{,}85
  1. Een dag is 3 keer 8 uur:
gdag=0,853≈0,614g_\text{dag} = 0{,}85^3 \approx 0{,}614
  1. De afname is 100%−61,4%=100\% - 61{,}4\% = 38,6% per dag.
  2. Een uur is 18\frac{1}{8} keer 8 uur:
guur=0,8518≈0,980g_\text{uur} = 0{,}85^{\frac{1}{8}} \approx 0{,}980
  1. De afname is 100%−98,0%=100\% - 98{,}0\% = 2,0% per uur.
✎Voorbeeld 2: van per week naar per dag

Een hoeveelheid neemt per week met 40% toe. Bereken het groeipercentage per dag.

  1. Groeifactor per week:
gweek=1,40g_\text{week} = 1{,}40
  1. Een dag is 17\frac{1}{7} week:
gdag=1,4017≈1,049g_\text{dag} = 1{,}40^{\frac{1}{7}} \approx 1{,}049
  1. Het groeipercentage is 4,9% per dag.
!Nooit percentages vermenigvuldigen of delen

Een toename van 40% per week is niet 40:7≈5,7%40 : 7 \approx 5{,}7\% per dag, en 15% afname per 8 uur is niet 3⋅15%=45%3 \cdot 15\% = 45\% per dag. Ook de groeifactor deel of vermenigvuldig je niet: per dag is het niet 7⋅gdag7 \cdot g_\text{dag} per week, maar gdag7g_\text{dag}^7.

≈Afronden

Rond groeifactoren af op drie decimalen en percentages op één decimaal, tenzij er iets anders gevraagd wordt. Reken in de GR wel verder met de onafgeronde groeifactor.

Even controleren

Snap je het?

Een spaarbedrag groeit met 2,5% per maand. Hoeveel procent is dat per jaar?

Bij een exponentiële afname is de groeifactor 0,8 per dag. Wat is de groeifactor per uur?

Een hoeveelheid neemt per kwartier met 12% toe. Hoeveel procent is dat per uur?

↗Hoe hangt dit samen?

Met gn=gng_n = g^n kun je ook terugrekenen: weet je hoe sterk iets in 5 jaar groeit, dan vind je de groeifactor per jaar. Dat gebruik je in de volgende les om een formule op te stellen als je de hoeveelheid op twee tijdstippen kent.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.