Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H11 Verbanden en functies
0%
Hoofdstuk 11 · Les 3 van 13

Berekeningen met evenredigheidsverbanden

Bij een evenredigheidsverband hoef je vaak geen getallen voor xx en yy te weten. De vraag is dan: wat gebeurt er met yy als xx twee keer zo groot wordt? Het antwoord hangt alleen van de exponent af.

15 min

Na deze les kun je

  • berekenen hoeveel keer zo groot yy wordt, of met hoeveel procent yy verandert, als xx een aantal keer zo groot wordt
  • berekenen hoeveel keer zo groot xx wordt als yy een aantal keer zo groot wordt
  • aan de exponent zien of de grafiek afnemend of toenemend stijgend is

Dit weet je al

Formules y=axpy = ax^p (les 11.1a) en xx vrijmaken (les 11.1b). Een factor omrekenen naar een procent: keer 1,6821{,}682 is 68,2%68{,}2\% erbij.

x wordt k keer zo groot

y∗=kp⋅y\displaystyle y^* = k^p \cdot yBij y=axpy = ax^p: neem je kxkx in plaats van xx, dan wordt yy vermenigvuldigd met kpk^p.
✎Voorbeeld: stofwisseling

Voor de energie LL die een zoogdier per dag in rust verbruikt, geldt bij benadering L=0,8m0,75L = 0{,}8m^{0{,}75}, met mm de massa.

a. Met hoeveel procent neemt LL toe als mm verdubbelt? b. Hoeveel keer zo groot wordt mm als LL verdubbelt? Rond af op één decimaal.

  1. Neem 2m2m in plaats van mm:
L∗=0,8⋅(2m)0,75=20,75⋅0,8m0,75=1,681…⋅L\begin{aligned} L^* &= 0{,}8 \cdot (2m)^{0{,}75} \\ &= 2^{0{,}75} \cdot 0{,}8m^{0{,}75} \\ &= 1{,}681\ldots \cdot L \end{aligned}
  1. LL neemt dus met ongeveer 68,2% toe.
  2. Maak mm vrij:
m0,75=1,25Lm=(1,25L)43\begin{aligned} m^{0{,}75} &= 1{,}25L \\ m &= (1{,}25L)^{\frac{4}{3}} \end{aligned}
  1. Neem 2L2L in plaats van LL:
m∗=(1,25⋅2L)43=243⋅(1,25L)43=2,519…⋅m\begin{aligned} m^* &= (1{,}25 \cdot 2L)^{\frac{4}{3}} \\ &= 2^{\frac{4}{3}} \cdot (1{,}25L)^{\frac{4}{3}} \\ &= 2{,}519\ldots \cdot m \end{aligned}
  1. mm wordt ongeveer 2,5 keer zo groot.
≈Afnemend of toenemend stijgend

Bij L=0,8m0,75L = 0{,}8m^{0{,}75} geeft twee keer zo zwaar minder dan twee keer zoveel energie. Dat zie je ook aan de grafiek: die stijgt steeds minder snel. In het algemeen is de grafiek van y=axpy = ax^p met a>0a > 0 voor x>0x > 0 afnemend stijgend als 0<p<10 < p < 1 en toenemend stijgend als p>1p > 1.

De grafieken van y = x^{0{,}5} (donkerblauw, afnemend stijgend), y = x (grijs, gestippeld) en y = x^2 (oranje, toenemend stijgend).
De grafieken van y=x0,5y = x^{0{,}5} (donkerblauw, afnemend stijgend), y=xy = x (grijs, gestippeld) en y=x2y = x^2 (oranje, toenemend stijgend).
!Keer of procent

"Hoeveel keer zo groot" vraagt de factor, zoals 1,68. "Met hoeveel procent neemt het toe" vraagt de factor min 1, als procent: 68%. Bij een afname, zoals keer 0,85, is het antwoord 15% af.

Even controleren

Snap je het?

Voor de remweg geldt r=0,02v1,8r = 0{,}02v^{1{,}8}. Hoeveel keer zo lang wordt de remweg als de snelheid verdubbelt? Rond af op één decimaal.

Gegeven is M=15 000n−0,3M = 15\,000n^{-0{,}3}. Met hoeveel procent neemt MM af als nn verdubbelt?

Gegeven is G=80R3G = 80R^3. Hoeveel keer zo groot is RR als GG twee keer zo groot is? Rond af op twee decimalen.

↗Hoe hangt dit samen?

y=axpy = ax^p is één van de standaardfuncties. In paragraaf 11.2 zet je alle standaardfuncties op een rij en verschuif en vervorm je hun grafieken.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.