Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H9 Exponentiële en logaritmische formules
0%
Hoofdstuk 9 · Les 5 van 11

De logaritme en de vergelijking g^x = a

Bij 1,09T=21{,}09^T = 2 zocht je met de GR de exponent TT. Het antwoord bleef een benadering. Met de logaritme kun je zo'n exponent exact opschrijven. In deze les herhaal je wat een logaritme is en los je er exponentiële en logaritmische vergelijkingen mee op.

20 min

Na deze les kun je

  • logaritmen exact berekenen, zoals 3log⁡(81){}^{3}\log(81) en 2log⁡(18){}^{2}\log(\frac{1}{8})
  • een logaritmische vergelijking oplossen met glog⁡(B)=A⇒B=gA{}^{g}\log(B) = A \Rightarrow B = g^A
  • een exponentiële vergelijking exact oplossen met gA=B⇒A=glog⁡(B)g^A = B \Rightarrow A = {}^{g}\log(B)
  • een exponentiële vergelijking oplossen door toe te werken naar gA=gBg^A = g^B

Dit weet je al

Machten met negatieve en gebroken exponenten, zoals 2−3=182^{-3} = \frac{1}{8} en 412=24^{\frac{1}{2}} = 2.

De logaritme

2log⁡(32){}^{2}\log(32) is de exponent waarmee je 2 tot de macht moet nemen om 32 te krijgen. Omdat 25=322^5 = 32, is 2log⁡(32)=5{}^{2}\log(32) = 5. Het getal 2 heet het grondtal.

glog⁡(ga)=a\displaystyle {}^{g}\log(g^a) = aglog⁡(x){}^{g}\log(x) bestaat alleen als x>0x > 0, g>0g > 0 en g≠1g \neq 1.

Zo is 3log⁡(81)=3log⁡(34)=4{}^{3}\log(81) = {}^{3}\log(3^4) = 4 en 2log⁡(18)=2log⁡(2−3)=−3{}^{2}\log(\frac{1}{8}) = {}^{2}\log(2^{-3}) = -3. Ook 5log⁡(1)=5log⁡(50)=0{}^{5}\log(1) = {}^{5}\log(5^0) = 0.

De grafieken van y = 2^x (blauw) en y = {}^{2}\log(x) (donkerblauw) zijn elkaars spiegelbeeld in de lijn y = x (grijs, gestippeld). De grafiek van y = {}^{2}\log(x) ligt helemaal rechts van de y-as.
De grafieken van y=2xy = 2^x (blauw) en y=2log⁡(x)y = {}^{2}\log(x) (donkerblauw) zijn elkaars spiegelbeeld in de lijn y=xy = x (grijs, gestippeld). De grafiek van y=2log⁡(x)y = {}^{2}\log(x) ligt helemaal rechts van de yy-as.
!Alleen positieve getallen

2log⁡(−8){}^{2}\log(-8) bestaat niet: geen enkele macht van 2 is negatief. Ook 2log⁡(0){}^{2}\log(0) bestaat niet. En een vergelijking als 2x=−42^x = -4 heeft geen oplossing.

Vergelijkingen exact oplossen

Uit 3log⁡(x)=4{}^{3}\log(x) = 4 volgt x=34=81x = 3^4 = 81, want 3log⁡(34)=4{}^{3}\log(3^4) = 4. Andersom volgt uit 2x=302^x = 30 dat xx de exponent is waarmee 2 tot de macht 30 geeft. Dat is x=2log⁡(30)x = {}^{2}\log(30). Daarmee is 2x=302^x = 30 exact opgelost.

glog⁡(B)=A⇒B=gAgA=B⇒A=glog⁡(B)\displaystyle \begin{aligned} {}^{g}\log(B) = A &\Rightarrow B = g^A \\ g^A = B &\Rightarrow A = {}^{g}\log(B) \end{aligned}AA en BB mogen uitdrukkingen in xx zijn; B>0B > 0.
✎Voorbeeld 1: een logaritmische vergelijking

Los exact op: 2log⁡(3x−1)+4=7{}^{2}\log(3x - 1) + 4 = 7.

  1. Zet de logaritme alleen:
2log⁡(3x−1)=3{}^{2}\log(3x - 1) = 3
  1. Gebruik glog⁡(B)=A⇒B=gA{}^{g}\log(B) = A \Rightarrow B = g^A:
3x−1=23=83x - 1 = 2^3 = 8
  1. Maak xx vrij:
3x=9x=3\begin{aligned} 3x &= 9 \\ x &= 3 \end{aligned}
✎Voorbeeld 2: een exponentiële vergelijking

Los exact op: 2⋅5x+1=142 \cdot 5^{x + 1} = 14.

  1. Zet de macht alleen:
5x+1=75^{x + 1} = 7
  1. Gebruik gA=B⇒A=glog⁡(B)g^A = B \Rightarrow A = {}^{g}\log(B):
x+1=5log⁡(7)x + 1 = {}^{5}\log(7)
  1. Maak xx vrij:
x=−1+5log⁡(7)x = -1 + {}^{5}\log(7)
≈Toewerken naar g^A = g^B

Soms kun je beide kanten als macht van hetzelfde grondtal schrijven. Bij 4+3x−2=314 + 3^{x - 2} = 31 krijg je 3x−2=27=333^{x - 2} = 27 = 3^3. Uit gA=gBg^A = g^B volgt A=BA = B, dus x−2=3x - 2 = 3 en x=5x = 5. Dat is korter dan x=2+3log⁡(27)x = 2 + {}^{3}\log(27), en hetzelfde.

Even controleren

Snap je het?

Bereken exact 3log⁡(81){}^{3}\log(81), 2log⁡(18){}^{2}\log(\frac{1}{8}) en 4log⁡(2){}^{4}\log(2).

Los exact op: 3log⁡(2x+3)=2{}^{3}\log(2x + 3) = 2.

Los exact op: 3+2x−1=103 + 2^{x - 1} = 10.

Los exact op: 5⋅32x=455 \cdot 3^{2x} = 45.

↗Hoe hangt dit samen?

Met dezelfde twee regels maak je in de volgende les een variabele vrij in een formule, zoals xx in y=4+23x−1y = 4 + 2^{3x - 1}.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.