De grafiek van een functie als f(x)=5−26−3x begint of eindigt in een randpunt. Ken je dat punt en de vorm van de grafiek, dan heb je meteen het domein en het bereik.
20 min
Na deze les kun je
het randpunt, het domein en het bereik van een wortelfunctie bepalen
bij y=a+bcx+d de variabele x vrijmaken
Dit weet je al
De standaardgrafiek y=x en transformaties (les 11.2a). Het kwadraat van een tweeterm: (p−q)2=p2−2pq+q2.
Randpunt, domein en bereik
cx+d=0Bij f(x)=a+bcx+d. De y-coördinaat van het randpunt is a.
Zo leid je hem af
cx+d≥0
onder het wortelteken mag geen negatief getal staan
cx+d=0
de grens van het domein: daar ligt het randpunt
f=a+b⋅0=a
de wortel is daar 0
Of de grafiek naar links of naar rechts loopt, en omhoog of omlaag, volgt uit de tekens van c en b. Een schets of de GR laat het je zien.
De grafiek van g(x)=5−26−3x (donkerblauw) met het randpunt (2,5) (oranje). De grafiek ligt onder de lijn y=5 (grijs, gestippeld).
✎Voorbeeld 1: randpunt, domein en bereik
Gegeven is g(x)=5−26−3x. Geef het randpunt, het domein en het bereik.
6−3x=0 geeft x=2, en g(2)=5−0=5. Het randpunt is (2,5).
6−3x≥0 geldt voor x≤2: de grafiek loopt vanaf het randpunt naar links.
Er staat 5−2…, dus g(x)≤5: de grafiek loopt omlaag.
Dg=(←,2] en Bg=(←,5].
x vrijmaken
Je zet eerst de wortel apart, deelt door het getal ervoor en kwadrateert dan beide kanten.
✎Voorbeeld 2: x vrijmaken
Schrijf y=5−26−3x in de vorm x=py2+qy+r.
Isoleer de wortel en deel door 2:
26−3x6−3x=5−y=221−21y
Kwadrateer beide kanten:
6−3x6−3x=(221−21y)2=641−221y+41y2
Maak x vrij:
−3xx=41y2−221y+41=−121y2+65y−121
!Eerst isoleren, dan kwadrateren
Kwadrateer je y=5−26−3x meteen, dan blijft er een wortel staan in het dubbele product. Zet de wortel dus eerst alleen aan één kant.
≈De voorwaarde
Uit 26−3x=5−y volgt y≤5, want een wortel is nooit negatief. Dat klopt met het bereik. Je hoeft deze voorwaarde niet bij het antwoord te zetten.
Even controleren
Snap je het?
Gegeven is f(x)=−3+24x−5. Geef het randpunt, het domein en het bereik.
4x−5=0 geeft x=141, en f(141)=−3. Randpunt (141,−3).
Df=[141,→) en Bf=[−3,→).
Schrijf y=4+2x−5 in de vorm x=py2+qy+r.
x−5=21y−2, dus x−5=41y2−2y+4.
x=41y2−2y+9.
↗Hoe hangt dit samen?
In de volgende les differentieer je wortelfuncties met de kettingregel en stel je raaklijnen op.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.