Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H11 Verbanden en functies
0%
Hoofdstuk 11 · Les 11 van 13

Gebroken lineaire functies

Een gebroken lineaire functie heeft de vorm f(x)=ax+bcx+df(x) = \frac{ax + b}{cx + d}, met c≠0c \neq 0. De grafiek ontstaat met transformaties uit y=1xy = \frac{1}{x}, dus het is een hyperbool met een verticale en een horizontale asymptoot.

20 min

Na deze les kun je

  • de asymptoten van de grafiek van een gebroken lineaire functie bepalen
  • bij een gebroken lineaire formule de variabele xx vrijmaken

Dit weet je al

De hyperbool y=1xy = \frac{1}{x} en transformaties (les 11.2a). Breuken: AB=C⇒A=BC\frac{A}{B} = C \Rightarrow A = BC.

Asymptoten

x=−dcy=ac\displaystyle x = -\frac{d}{c} \qquad y = \frac{a}{c}Links: de verticale asymptoot. Rechts: de horizontale asymptoot.
De grafiek van f(x) = \frac{6x + 1}{2x - 4} (donkerblauw) met de asymptoten x = 2 en y = 3 (oranje, gestippeld).
De grafiek van f(x)=6x+12x−4f(x) = \frac{6x + 1}{2x - 4} (donkerblauw) met de asymptoten x=2x = 2 en y=3y = 3 (oranje, gestippeld).
✎Voorbeeld 1: asymptoten

Geef de asymptoten van de grafiek van f(x)=6x+12x−4f(x) = \frac{6x + 1}{2x - 4}.

  1. Noemer nul: 2x−4=02x - 4 = 0 geeft x=2x = 2. De verticale asymptoot is x=2x = 2.
  2. Voor grote xx is f(x)≈6x2x=3f(x) \approx \frac{6x}{2x} = 3. De horizontale asymptoot is y=3y = 3.

x vrijmaken

✎Voorbeeld 2: x vrijmaken

Schrijf y=6x+12x−4y = \frac{6x + 1}{2x - 4} in de vorm x=py+qry+sx = \frac{py + q}{ry + s}.

  1. Vermenigvuldig beide kanten met de noemer:
y(2x−4)=6x+12xy−4y=6x+1\begin{aligned} y(2x - 4) &= 6x + 1 \\ 2xy - 4y &= 6x + 1 \end{aligned}
  1. Zet de termen met xx links en de rest rechts:
2xy−6x=4y+12xy - 6x = 4y + 1
  1. Haal xx buiten haakjes en deel:
x(2y−6)=4y+1x=4y+12y−6\begin{aligned} x(2y - 6) &= 4y + 1 \\ x &= \frac{4y + 1}{2y - 6} \end{aligned}
≈Asymptoten wisselen

Bij x=4y+12y−6x = \frac{4y + 1}{2y - 6} is y=3y = 3 de waarde waarbij de noemer nul is. Dat is precies de horizontale asymptoot van de oorspronkelijke grafiek. Bij vrijmaken wisselen de rollen van xx en yy.

!Niet zomaar wegstrepen

6x+12x−4\frac{6x + 1}{2x - 4} is niet 6x2x+1−4\frac{6x}{2x} + \frac{1}{-4}. Je mag alleen hele factoren wegstrepen. De benadering 6x2x\frac{6x}{2x} geldt alleen voor heel grote xx.

Even controleren

Snap je het?

Geef de asymptoten van de grafiek van f(x)=15x+43x−6f(x) = \frac{15x + 4}{3x - 6}.

Geef de asymptoten van de grafiek van f(x)=32x−4−1f(x) = \frac{3}{2x - 4} - 1.

Schrijf y=4x+3x−2y = \frac{4x + 3}{x - 2} in de vorm x=py+qry+sx = \frac{py + q}{ry + s}.

↗Hoe hangt dit samen?

In de volgende les differentieer je gebroken functies en stel je een raaklijn op.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.