Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H10 Meetkundige berekeningen
0%
Hoofdstuk 10 · Les 5 van 12

Omtrek en oppervlakte bij grafieken van functies

Bij een driehoek tussen een grafiek, een raaklijn en de assen zijn de hoekpunten niet gegeven. Je berekent ze eerst: snijpunten met de assen, een punt op de grafiek, en de vergelijking van een raaklijn met de afgeleide. Pas daarna reken je de oppervlakte of de omtrek uit.

20 min

Na deze les kun je

  • de hoekpunten van een figuur bij een grafiek berekenen
  • met de afgeleide een vergelijking van een raaklijn opstellen
  • exact de oppervlakte en de omtrek van zo'n figuur berekenen

Dit weet je al

De afgeleide van een polynoom en de vergelijking van een raaklijn y=ax+by = ax + b met a=f′(xA)a = f'(x_A). De afstand tussen twee punten: d(A,B)=(xB−xA)2+(yB−yA)2d(A, B) = \sqrt{(x_B - x_A)^2 + (y_B - y_A)^2}.

Eerst de punten, dan de oppervlakte

Liggen twee hoekpunten van een driehoek op een as, dan is die as een handige basis. De hoogte is dan de afstand van het derde punt tot die as: zijn xx- of yy-coördinaat.

k ⁣: y=ax+bmet a=f′(xA)\displaystyle k\colon\ y = ax + b \quad \text{met } a = f'(x_A)De lijn kk raakt de grafiek van ff in het punt AA.
De grafiek van f(x) = -x^2 + 6x met de raaklijn k in Q(4, 8). Driehoek OAB (licht) en driehoek OPQ (oranje rand).
De grafiek van f(x)=−x2+6xf(x) = -x^2 + 6x met de raaklijn kk in Q(4,8)Q(4, 8). Driehoek OABOAB (licht) en driehoek OPQOPQ (oranje rand).
✎Voorbeeld: twee driehoeken vergelijken

Gegeven is f(x)=−x2+6xf(x) = -x^2 + 6x. De grafiek snijdt de xx-as in OO en PP. De lijn kk raakt de grafiek in het punt QQ met xQ=4x_Q = 4 en snijdt de assen in AA en BB. Er geldt O(△OAB)=c⋅O(△OPQ)O(\triangle OAB) = c \cdot O(\triangle OPQ). Bereken exact cc.

  1. De snijpunten met de xx-as:
−x2+6x=0x(−x+6)=0x=0∨x=6\begin{aligned} -x^2 + 6x &= 0 \\ x(-x + 6) &= 0 \\ x = 0 &\vee x = 6 \end{aligned}

Dus P(6,0)P(6, 0).

  1. De raaklijn in QQ: f(4)=8f(4) = 8, dus Q(4,8)Q(4, 8), en
f′(x)=−2x+6a=f′(4)=−2\begin{aligned} f'(x) &= -2x + 6 \\ a &= f'(4) = -2 \end{aligned}
  1. Vul QQ in bij y=−2x+by = -2x + b:
8=−2⋅4+bb=16\begin{aligned} 8 &= -2 \cdot 4 + b \\ b &= 16 \end{aligned}

Dus k ⁣:y=−2x+16k\colon y = -2x + 16.

  1. De snijpunten van kk met de assen zijn A(8,0)A(8, 0) en B(0,16)B(0, 16):
O(△OAB)=12⋅8⋅16=64O(\triangle OAB) = \tfrac{1}{2} \cdot 8 \cdot 16 = 64
  1. Driehoek OPQOPQ heeft basis OP=6OP = 6 en hoogte yQ=8y_Q = 8:
O(△OPQ)=12⋅6⋅8=24O(\triangle OPQ) = \tfrac{1}{2} \cdot 6 \cdot 8 = 24
  1. Dus
c=6424=223c = \frac{64}{24} = 2\tfrac{2}{3}
≈Omtrek

Voor de omtrek heb je de lengte van elke zijde nodig. Een schuine zijde bereken je met de afstandsformule of met Pythagoras. In het voorbeeld is

AB=82+162=320=85\begin{aligned} AB &= \sqrt{8^2 + 16^2} = \sqrt{320} = 8\sqrt{5} \end{aligned}

dus de omtrek van driehoek OABOAB is 8+16+85=24+858 + 16 + 8\sqrt{5} = 24 + 8\sqrt{5}.

!Exact betekent zonder GR-afronding

Bij "bereken exact" gebruik je de GR niet voor de antwoorden. Laat breuken en wortels staan: 2232\frac{2}{3} en 858\sqrt{5}, niet 2,672{,}67 en 17,8917{,}89.

Even controleren

Snap je het?

Gegeven is f(x)=x2−4xf(x) = x^2 - 4x. De lijn kk raakt de grafiek in het punt AA met xA=3x_A = 3. Stel een vergelijking van kk op.

De lijn k ⁣:y=2x−9k\colon y = 2x - 9 snijdt de xx-as in CC en de yy-as in DD. Bereken exact de oppervlakte en de omtrek van driehoek OCDOCD.

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 10.3 komen er cirkels bij. Ook daar werk je met coördinaten, afstanden en raaklijnen, maar een raaklijn aan een cirkel vind je zonder afgeleide.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.