Eduqaleeromgeving
5 havoLeeromgeving Wiskunde B · 5 havo H10 Meetkundige berekeningen
0%
Hoofdstuk 10 · Les 7 van 12

Raaklijnproblemen bij cirkels

Een raaklijn aan een cirkel heeft één punt met de cirkel gemeen: het raakpunt. Twee eigenschappen maken raaklijnproblemen oplosbaar. De straal naar het raakpunt staat loodrecht op de raaklijn. En de straal is precies de afstand van het middelpunt tot de raaklijn.

20 min

Na deze les kun je

  • een vergelijking opstellen van de raaklijn in een gegeven punt van een cirkel
  • een vergelijking opstellen van een cirkel met gegeven middelpunt die een gegeven lijn raakt

Dit weet je al

De cirkelvergelijking, de afstandsformule en het werkschema voor de afstand van een punt tot een lijn (les 10.3a). Lijnen met rck⋅rcm=−1\text{rc}_k \cdot \text{rc}_m = -1 staan loodrecht op elkaar.

Twee eigenschappen

k⊥MAr=d(M,k)=d(M,A)\displaystyle k \perp MA \qquad r = d(M, k) = d(M, A)De lijn kk raakt de cirkel met middelpunt MM en straal rr in het punt AA.
De cirkel met middelpunt M(-1, 1) door A(2, 5). De raaklijn k (oranje) staat loodrecht op de straal MA (donkerblauw, gestippeld).
De cirkel met middelpunt M(−1,1)M(-1, 1) door A(2,5)A(2, 5). De raaklijn kk (oranje) staat loodrecht op de straal MAMA (donkerblauw, gestippeld).

Hiermee los je twee soorten problemen op:

  • I. De raaklijn in een gegeven punt. Bereken rcMA\text{rc}_{MA}. De raaklijn staat er loodrecht op, dus rck⋅rcMA=−1\text{rc}_k \cdot \text{rc}_{MA} = -1.
  • II. De cirkel bij een gegeven raaklijn. De straal is de afstand van MM tot de raaklijn. Die bereken je met het werkschema van les 10.3a.
✎Voorbeeld 1: de raaklijn in een punt

Stel een vergelijking op van de lijn kk die de cirkel met middelpunt M(−1,1)M(-1, 1) raakt in het punt A(2,5)A(2, 5).

  1. De richtingscoëfficiënt van MAMA:
rcMA=5−12−(−1)=43\text{rc}_{MA} = \frac{5 - 1}{2 - (-1)} = \frac{4}{3}
  1. kk staat loodrecht op MAMA:
rck⋅43=−1, dus rck=−34\text{rc}_k \cdot \tfrac{4}{3} = -1 \text{, dus } \text{rc}_k = -\tfrac{3}{4}
  1. Vul A(2,5)A(2, 5) in bij y=−34x+by = -\frac{3}{4}x + b:
5=−34⋅2+bb=612\begin{aligned} 5 &= -\tfrac{3}{4} \cdot 2 + b \\ b &= 6\tfrac{1}{2} \end{aligned}
  1. Dus k ⁣:y=−34x+612k\colon y = -\frac{3}{4}x + 6\frac{1}{2}.
✎Voorbeeld 2: de cirkel bij een raaklijn

Stel een vergelijking op van de cirkel cc met middelpunt M(1,−2)M(1, -2) die de lijn l ⁣:2x−y=9l\colon 2x - y = 9 raakt.

  1. De cirkel is c ⁣:(x−1)2+(y+2)2=r2c\colon (x - 1)^2 + (y + 2)^2 = r^2 met r=d(M,l)r = d(M, l).
  2. De lijn nn door MM loodrecht op ll heeft de vorm x+2y=dx + 2y = d. Door MM:
1+2⋅(−2)=−3n ⁣:x+2y=−3\begin{aligned} 1 + 2 \cdot (-2) &= -3 \\ n\colon x + 2y &= -3 \end{aligned}
  1. Snijd ll en nn. Uit ll volgt y=2x−9y = 2x - 9; invullen in nn:
x+2(2x−9)=−35x=15x=3\begin{aligned} x + 2(2x - 9) &= -3 \\ 5x &= 15 \\ x &= 3 \end{aligned}

Dan is y=−3y = -3, dus het raakpunt is B(3,−3)B(3, -3).

  1. De straal in het kwadraat:
r2=(3−1)2+(−3+2)2=5r^2 = (3 - 1)^2 + (-3 + 2)^2 = 5
  1. Dus c ⁣:(x−1)2+(y+2)2=5c\colon (x - 1)^2 + (y + 2)^2 = 5.
≈Je hoeft r niet uit te rekenen

In de cirkelvergelijking staat r2r^2. Reken dus d(M,B)2d(M, B)^2 uit en vul dat in. Zo voorkom je dat je eerst een wortel neemt en hem daarna weer kwadrateert.

!Min een min

Bij rcMA\text{rc}_{MA} met xM=−1x_M = -1 staat in de noemer 2−(−1)=32 - (-1) = 3, niet 11. En in de cirkelvergelijking hoort bij yM=−2y_M = -2 de term (y+2)2(y + 2)^2.

Even controleren

Snap je het?

Stel een vergelijking op van de lijn die de cirkel (x−3)2+(y−1)2=20(x - 3)^2 + (y - 1)^2 = 20 raakt in het punt A(5,5)A(5, 5).

Stel een vergelijking op van de cirkel met middelpunt M(2,5)M(2, 5) die de lijn k ⁣:x−y=1k\colon x - y = 1 raakt.

↗Hoe hangt dit samen?

Of een lijn een cirkel raakt, snijdt of mist, kun je ook zonder afstanden onderzoeken: met de discriminant. Dat is de volgende les.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.