Eduqaleeromgeving
4 havoLeeromgeving Natuurkunde · 4 havo H5 Straling
0%
Hoofdstuk 5 · Les 6 van 9

Halveringsdikte

Gammastraling stopt niet op een vaste diepte. Elke laag van dezelfde dikte houdt hetzelfde deel tegen.

20 min

Na deze les kun je

  • rekenen met de halveringsdikte
  • een doorlaatkromme aflezen
  • toepassingen van ioniserende straling noemen

Dit weet je al

Doordringend vermogen (les 5.3a).

Halveringsdikte

De halveringsdikte d1/2d_{1/2} is de dikte van een stof waarna de intensiteit van gamma- of röntgenstraling is gehalveerd. Na twee halveringsdiktes is er nog een kwart over, na drie een achtste, enzovoort. De halveringsdikte hangt af van de stof en de energie van de fotonen (Binas 28F).

I=I0⋅(12)nmetn=dd1/2\displaystyle I = I_0 \cdot \left(\tfrac{1}{2}\right)^n \quad \text{met} \quad n = \frac{d}{d_{1/2}}BinasII: intensiteit na de laag (W/m²), I0I_0: intensiteit vóór de laag (W/m²), nn: aantal halveringsdiktes, dd: dikte (cm), d1/2d_{1/2}: halveringsdikte (cm). Binas 35E.

Is I0I_0 onbekend, neem dan I0=100%I_0 = 100\%: je krijgt II in procenten.

Een doorlaatkromme van gammastraling door ijzer. Bij 50% lees je de halveringsdikte af: 2,1 cm. Na elke 2,1 cm halveert de doorgelaten straling.
Een doorlaatkromme van gammastraling door ijzer. Bij 50% lees je de halveringsdikte af: 2,1 cm. Na elke 2,1 cm halveert de doorgelaten straling.
✎Voorbeeld 1: hoeveel komt erdoor?

Gammastraling met een halveringsdikte van 1,2 cm in lood valt op een loodplaat van 3,0 cm. Hoeveel procent komt erdoor?

n=3,01,2=2,5\begin{aligned} n &= \frac{3{,}0}{1{,}2} \\ &= 2{,}5 \end{aligned}
I=100%×(12)2,5=18%\begin{aligned} I &= 100\% \times \left(\tfrac{1}{2}\right)^{2{,}5} \\ &= 18\% \end{aligned}
✎Voorbeeld 2: hoe dik moet de laag zijn?

Hoeveel halveringsdiktes zijn nodig om minder dan 1% door te laten?

  1. (12)6=1,6%(\tfrac{1}{2})^6 = 1{,}6\% en (12)7=0,78%(\tfrac{1}{2})^7 = 0{,}78\%.
  2. Dus 7 halveringsdiktes.

Toepassingen

Toepassingen gebruiken de energie, het ioniserend vermogen of het doordringend vermogen van de straling:

  • medisch: röntgenfoto's (botten houden meer straling tegen dan zacht weefsel), CT-scans, radiotherapie tegen tumoren, tracers;
  • voedsel: bestralen met een kobalt-60-bron doodt bacteriën; het voedsel wordt niet radioactief;
  • industrie: een tracer in een pijpleiding volgen, of de dikte van papier of metaal controleren aan de doorgelaten straling;
  • kunst en veiligheid: röntgenfoto's van schilderijen (verborgen verflagen) en van bagage op vliegvelden.
!Na twee halveringsdiktes is het niet weg

Twee halveringsdiktes geven niet 0%, maar 25%. De straling halveert per laag; ze stopt nooit helemaal.

Even controleren

Snap je het?

Een laag is 4 halveringsdiktes dik. Hoeveel procent van de straling komt erdoor?

Waarom kun je met röntgenstraling een gebroken bot zien?

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 5.4 kijk je naar de bron zelf: hoeveel kernen vervallen er per seconde, en hoe snel neemt dat af?

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.