Eduqaleeromgeving
4 havoLeeromgeving Natuurkunde · 4 havo H4 Trillingen
0%
Hoofdstuk 4 · Les 5 van 8

Eigenfrequentie en resonantie

Een fles waar je tegen tikt, geeft een toon. Doe je er water in, dan wordt de toon hoger. Elke fles heeft zijn eigen toon: zijn eigenfrequentie.

20 min

Na deze les kun je

  • uitleggen wat een eigentrilling, eigenfrequentie en demping zijn
  • uitleggen wanneer resonantie optreedt, met voorbeelden van nut en last

Dit weet je al

Frequentie en amplitude (paragraaf 4.1 en 4.2).

Eigentrilling en demping

Sla je een stemvork aan, dan trilt hij 'van nature' met één vaste frequentie. Zo'n trilling heet een eigentrilling; de frequentie is de eigenfrequentie.

  • Een stemvork heeft één eigenfrequentie: zijn oscillogram is een zuivere sinus.
  • Een snaar heeft meerdere eigenfrequenties tegelijk: het oscillogram is ingewikkelder. De toonhoogte hangt af van de lengte, de dikte en de spankracht van de snaar. Een kortere of strakkere snaar geeft een hogere toon.

Door weerstandskrachten wordt de trilling steeds kleiner: demping. De amplitude neemt af, maar de frequentie blijft gelijk.

Een gedempte trilling: de amplitude neemt af, de trillingstijd blijft 0,50 s.
Een gedempte trilling: de amplitude neemt af, de trillingstijd blijft 0,50 s.

Resonantie

Duw je regelmatig tegen een schommel, dan trilt hij gedwongen met jouw frequentie. Duw je precies met de eigenfrequentie van de schommel, dan wordt de amplitude steeds groter. Dat heet resonantie.

Resonantie treedt op als een voorwerp van buitenaf wordt aangestoten met een frequentie die (bijna) gelijk is aan zijn eigenfrequentie. De amplitude kan dan heel groot worden.

De amplitude van een gedwongen trilling tegen de frequentie van buitenaf. Bij de eigenfrequentie is de amplitude het grootst; met meer demping is de piek lager.
De amplitude van een gedwongen trilling tegen de frequentie van buitenaf. Bij de eigenfrequentie is de amplitude het grootst; met meer demping is de piek lager.

Last van resonantie:

  • ramen die meetrillen als een zware vrachtwagen langsrijdt;
  • losse onderdelen in een auto die bij één toerental gaan rammelen;
  • kabels van een brug die bij een bepaalde windsnelheid sterk gaan meetrillen. Dempers lossen dat op.

Nut van resonantie:

  • de klankkast van een akoestische gitaar resoneert met de snaren en maakt het geluid hard genoeg;
  • onder de staafjes van een xylofoon hangen buizen met dezelfde eigenfrequentie als het staafje erboven.
✎Voorbeeld 1: resonerend glas

Een zanger zingt een toon van 880 Hz. Een glas heeft een eigenfrequentie van 880 Hz. Wat gebeurt er?

  1. De frequentie van de gedwongen trilling is gelijk aan de eigenfrequentie: er treedt resonantie op.
  2. Het glas gaat steeds sterker meetrillen. Is de amplitude groot genoeg, dan kan het glas zelfs breken.
!Demping verandert de toon niet

Een gitaarsnaar die uitklinkt wordt zachter, maar niet lager. Demping verkleint alleen de amplitude.

Even controleren

Snap je het?

Een vrachtwagen rijdt langs en alleen het raam van de keuken rammelt. Leg uit hoe dat kan.

Wat gebeurt er met de frequentie van een schommel die uitschommelt?

↗Hoe hangt dit samen?

In de volgende les bereken je de eigenfrequentie van een massa aan een veer.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.