Eduqaleeromgeving
4 havoLeeromgeving Natuurkunde · 4 havo H1 Bewegen in beeld
0%
Hoofdstuk 1 · Les 4 van 8

Versnelling

Bij een snelle auto telt niet alleen de topsnelheid, maar ook hoe snel de snelheid toeneemt. Die toename per seconde heet de versnelling.

20 min

Na deze les kun je

  • de gemiddelde versnelling berekenen
  • de versnelling op een tijdstip bepalen met een raaklijn aan de (v,t)-grafiek
  • een eenparig versnelde beweging herkennen en de verplaatsing berekenen met een rechthoek en een driehoek

Dit weet je al

Het (v,t)-diagram en verplaatsing als oppervlakte (les 1.2a).

Gemiddelde versnelling

agem=ΔvΔt\displaystyle a_\text{gem} = \frac{\Delta v}{\Delta t}Binasagema_\text{gem}: gemiddelde versnelling (m/s²), Δv\Delta v: snelheidsverandering (m/s), Δt\Delta t: tijdsduur (s). Binas 35A1.

De eenheid m/s² spreek je uit als 'meter per seconde kwadraat': elke seconde neemt de snelheid zoveel m/s toe.

Versnelling op een tijdstip

Teken een raaklijn aan de (v,t)-grafiek en bepaal de steilheid ervan:

a=(ΔvΔt)raaklijn\displaystyle a = \left(\frac{\Delta v}{\Delta t}\right)_\text{raaklijn}BinasBinas 35A1.
(v,t)-diagram van een optrekkende auto. De grafiek wordt steeds minder steil: de versnelling neemt af. De oranje stippellijn is de raaklijn op t = 4,0 s.
(v,t)-diagram van een optrekkende auto. De grafiek wordt steeds minder steil: de versnelling neemt af. De oranje stippellijn is de raaklijn op t = 4,0 s.
✎Voorbeeld 1: versnelling met een raaklijn

Bepaal de versnelling van de auto in de figuur op t = 4,0 s.

  1. De raaklijn gaat door (0 s; 7,9 m/s) en (10 s; 35,5 m/s).
  2. Lees af:
Δv=35,5−7,9=27,6 m/s\begin{aligned} \Delta v &= 35{,}5 - 7{,}9 \\ &= 27{,}6\ \text{m/s} \end{aligned}
  1. De versnelling:
a=ΔvΔt=27,610=2,8 m/s2\begin{aligned} a &= \frac{\Delta v}{\Delta t} \\ &= \frac{27{,}6}{10} \\ &= 2{,}8\ \text{m/s}^2 \end{aligned}

Eenparig versnelde beweging

Neemt de snelheid elke seconde evenveel toe, dan is de beweging eenparig versneld. De versnelling is constant en de (v,t)-grafiek is een schuine rechte lijn. De verplaatsing is dan de oppervlakte van een rechthoek (de beginsnelheid) plus een driehoek (de toename).

✎Voorbeeld 2: een versnellende scooter

Een scooter rijdt 4,0 m/s en versnelt in 5,0 s eenparig tot 14,0 m/s.

a. Bereken de versnelling.

  1. De snelheidstoename:
Δv=14,0−4,0=10,0 m/s\begin{aligned} \Delta v &= 14{,}0 - 4{,}0 \\ &= 10{,}0\ \text{m/s} \end{aligned}
  1. De versnelling:
a=ΔvΔt=10,05,0=2,0 m/s2\begin{aligned} a &= \frac{\Delta v}{\Delta t} \\ &= \frac{10{,}0}{5{,}0} \\ &= 2{,}0\ \text{m/s}^2 \end{aligned}

b. Bereken de verplaatsing in die 5,0 s.

  1. De rechthoek (hoogte 4,0 m/s):
Δx1=4,0×5,0=20 m\begin{aligned} \Delta x_1 &= 4{,}0 \times 5{,}0 \\ &= 20\ \text{m} \end{aligned}
  1. De driehoek (hoogte 10,0 m/s):
Δx2=12×5,0×10,0=25 m\begin{aligned} \Delta x_2 &= \tfrac12 \times 5{,}0 \times 10{,}0 \\ &= 25\ \text{m} \end{aligned}
  1. Samen:
Δx=20+25=45 m\begin{aligned} \Delta x &= 20 + 25 \\ &= 45\ \text{m} \end{aligned}
≈Gemiddelde snelheid bij eenparig versneld

Alleen bij een eenparig versnelde beweging is de gemiddelde snelheid precies het midden van begin- en eindsnelheid: vgem=12(vbegin+veind)v_\text{gem} = \tfrac12(v_\text{begin} + v_\text{eind}). In het voorbeeld: ½ · (4,0 + 14,0) = 9,0 m/s, en 9,0 · 5,0 = 45 m.

Even controleren

Snap je het?

Een racewagen trekt in 2,5 s op van 0 tot 100 km/h. Bereken de gemiddelde versnelling.

Wat betekent een versnelling van 3,0 m/s²?

↗Hoe hangt dit samen?

In de volgende les zie je een bijzondere versnelde beweging: de vrije val. En je kijkt naar afremmen.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.