Bewegen in beeld
Bewegingen vastleggen, (x,t)- en (v,t)-diagrammen, snelheid en versnelling, de vrije val, grootheden en eenheden, significante cijfers en formules omwerken.
Klik een paragraaf open, en daarna de opdracht die je wilt nakijken.
12 opdrachten
Zo pak je het aan
Gemiddelde snelheid: deel de verplaatsing door de tijdsduur, v_gem = Δx / Δt (Binas 35A1). Gebruik passende eenheden: km met h geeft km/h, m met s geeft m/s. Van m/s naar km/h: keer 3,6.
Snelheid uit een (x,t)-diagram: de snelheid is de steilheid van de grafiek. Is de grafiek krom, teken dan een raaklijn en lees twee punten ver uit elkaar af. Bij een eenparige beweging is de grafiek een rechte lijn en geldt s = v · t.
Opdracht 1
a De plaats x en de tijd t.
b Met een meetlint (of liniaal) en een stopwatch, met een stroboscoop en met een videometing.
c Voor snelle bewegingen gebruik je een stroboscoop of een videometing: die leggen de plaats vast met vaste, korte tussenpozen. Met een stopwatch ben je te traag.
Opdracht 2
a De gemiddelde snelheid is de snelheid over een heel tijdsinterval: de totale verplaatsing gedeeld door de totale tijd. De momentane snelheid is de snelheid op één tijdstip.
b Gemiddelde snelheid: lees de plaats af op het begin- en het eindtijdstip en bereken Δx / Δt. Momentane snelheid: teken op dat tijdstip een raaklijn aan de (x,t)-grafiek en bepaal de steilheid van de raaklijn.
Opdracht 3
a De picknick is periode 3: daar staat de plaats stil. Die duurt van t = 1,50 h tot t = 2,25 h.
b Ze zijn weer thuis (x = 0) op t = 3,5 h. Ze vertrokken om 11:00 uur, dus ze zijn thuis om 11:00 + 3:30 = 14:30 uur.
c Lees af: op t = 1,0 h is x = 18 km, op t = 2,0 h is x = 23,5 km.
d Heen fietsen ze 23,5 km, terug ook 23,5 km.
e In periode 1: daar loopt de grafiek steiler dan in periode 2, en hoe steiler, hoe groter de snelheid.
f Periode 1: van (0 h; 0 km) naar (0,75 h; 15 km).
Periode 4: van (2,25 h; 23,5 km) naar (3,0 h; 5 km).
g In periode 4 is de snelheid negatief: de meisjes fietsen terug, in de tegengestelde richting. Ook fietsen ze in periode 4 iets harder (25 km/h tegen 20 km/h).
Opdracht 4
Bereken beide gemiddelde snelheden.
Het verschil:
In km/h:
De gemiddelde snelheid van Bolt was 1,27 m/s = 4,58 km/h groter.
Opdracht 5
Reken de snelheid om naar m/s.
De tijd voor 100 m:
Opdracht 6
Teken in figuur 1.3 de raaklijn op t = 1,5 s. Op t = 1,5 s is x ongeveer 6,3 m. De raaklijn gaat bijvoorbeeld ook door (4,0 s; 25 m).
Jouw raaklijn kan iets anders lopen; een antwoord rond 7,5 m/s is goed.
Opdracht 7
a Waar. In B loopt de raaklijn aan de grafiek horizontaal: de hoogte verandert daar even niet, dus de snelheid is 0.
b Onwaar. A en C liggen allebei op ongeveer 40 m hoogte.
c Onwaar. De grafiek is in A steiler dan in C, dus in A beweegt het druppeltje sneller.
d Onwaar. Van A naar B wordt de grafiek steeds minder steil: de snelheid neemt af.
e Het druppeltje stijgt 140 m in 5,4 s (van t = 0 tot het hoogste punt B).
f Aan het eind is de grafiek een rechte lijn. Die gaat door (12 s; 40 m) en (14 s; 0 m).
Het minteken betekent dat het druppeltje omlaag beweegt. Het raakt het water met 20 m/s.
g Vanaf ongeveer t = 9,0 s is de grafiek een rechte lijn. Vanaf dan is de snelheid constant: de beweging is eenparig.
Opdracht 8
a Reken de tijd om: 1 uur en 55 minuten = 1 + 55/60 = 1,917 h.
b Tussen twee hectometerpaaltjes zit 100 m. Reken de snelheid om:
c De tijd van Utrecht naar Amsterdam:
De tijd van Maastricht naar Utrecht:
De afstand van Maastricht naar Utrecht:
Opdracht 9
a Tussen twee flitsen zit 0,020 s.
b Meet in de foto bij elke antenne de plaats x vanaf de eerste antenne. De tijd neemt steeds 0,020 s toe. De werkelijke plaats is 20 keer zo groot als de plaats in de foto (en reken cm om naar m).
c Zet x (werkelijk) uit tegen t.
d Nee. Vóór de botsing zijn de afstanden tussen de antennes gelijk (eenparig), ná de botsing ook, maar kleiner. Over het geheel verandert de snelheid dus: de hele beweging is niet eenparig. Vóór en ná de botsing apart is de beweging wel eenparig.
e Bepaal de steilheid van beide rechte stukken in je (x,t)-diagram. Je vindt ongeveer:
Opdracht 10
a
b Tussen het 1e en het 15e beeld zitten 14 tussenpozen.
De snelheid in m/s:
De werkelijke afstand:
Op het scherm 12 keer zo klein:
Opdracht 11
a
| stuk | verplaatsing (m) | tijdsduur (s) |
|---|---|---|
| optrekken | 120 | 8,5 |
| constant 30 m/s | 30 × 15 = 450 | 15 |
| afremmen | 80 | 5,0 |
b
c De (v,t)-grafiek stijgt van 0 tot 30 m/s tussen t = 0 en 8,5 s, loopt horizontaal op 30 m/s tot t = 23,5 s en daalt tot 0 op t = 28,5 s.
d De (x,t)-grafiek begint horizontaal en wordt steeds steiler tot (8,5 s; 120 m). Dan volgt een rechte lijn tot (23,5 s; 570 m). Daarna wordt de grafiek minder steil en eindigt horizontaal op (28,5 s; 650 m).
Opdracht 12
a De totale tijd is 30 + 10 + 20 = 60 min = 1,0 h. De afstanden:
Het gemiddelde van de drie snelheden is (5,0 + 9,0 + 7,5) / 3 = 7,2 km/h. Dat is niet gelijk aan 6,5 km/h, want je loopt niet even lang met elke snelheid.
b Reken om naar m/s: 120 km/h = 33,3 m/s en 72 km/h = 20,0 m/s. Teken twee rechte lijnen: het jachtluipaard x = 33,3 · t en de springbok x = 40 + 20,0 · t. Ze snijden elkaar op t = 3,0 s.
Controle met een berekening: het luipaard loopt per seconde 33,3 − 20,0 = 13,3 m in.
1.1 Bewegingen vastleggen nagekeken?
10 opdrachten
Zo pak je het aan
(v,t)-diagram: de snelheid staat verticaal, de tijd horizontaal. Een horizontale lijn betekent een eenparige beweging.
Verplaatsing: de verplaatsing is de oppervlakte onder de (v,t)-grafiek. Splits de oppervlakte in rechthoeken (b · h) en driehoeken (½ · b · h). Is de grafiek krom, tel dan hokjes (reken eerst uit hoeveel meter één hokje is) of schat met een driehoek die net zoveel te veel als te weinig heeft.
Gemiddelde snelheid: totale verplaatsing gedeeld door de totale tijd.
Opdracht 13
a De snelheid is constant: het voorwerp legt elke seconde dezelfde afstand af.
b De (x,t)-grafiek is een schuine rechte lijn.
c De (v,t)-grafiek is een horizontale rechte lijn.
Opdracht 14
Bepaal op een aantal tijdstippen de steilheid van de (x,t)-grafiek en zet die uit tegen de tijd.
- Horizontaal: de plaats verandert niet, dus v = 0. In het (v,t)-diagram ligt de grafiek op de tijdas.
- Schuine rechte lijn: de steilheid is constant, dus v is constant. In het (v,t)-diagram een horizontale lijn op de hoogte van die steilheid.
- Krom: de steilheid verandert. Bepaal op verschillende tijdstippen de steilheid met een raaklijn. Wordt de (x,t)-grafiek steiler, dan stijgt de (v,t)-grafiek; wordt hij minder steil, dan daalt de (v,t)-grafiek.
Opdracht 15
De wandeling duurt:
a Een schuine rechte lijn van (0 h; 0 km) naar (3,9 h; 21 km).
b Een horizontale lijn op v = 5,4 km/h, van t = 0 tot t = 3,9 h.
Opdracht 16
Schattingen (andere redelijke schattingen zijn ook goed):
| persoon | v (m/s) | v (km/h) |
|---|---|---|
| E Erik, stevige wandeling | 1,7 | 6 |
| C Cecile, fietstochtje | 5 | 18 |
| D Dafne, eind van de sprint | 10 | 36 |
| F Fred, eindsprint Tour | 18 | 65 |
| A Ad, motor toeren | 22 | 80 |
| B Bram, Formule 1 | 80 | 290 |
Van langzaam naar snel: E, C, D, F, A, B.
Opdracht 17
a Een (v,t)-diagram met drie horizontale stukken: 5,0 km/h van 0 tot 0,50 h, 9,0 km/h van 0,50 tot 0,67 h, en 7,5 km/h van 0,67 tot 1,0 h.
b De verplaatsing is de oppervlakte van de drie rechthoeken (zie opdracht 12a):
c De gemiddelde snelheid is 6,5 km / 1,0 h = 6,5 km/h. Teken een horizontale lijn op 6,5 km/h van t = 0 tot t = 1,0 h.
d De oppervlakte onder die lijn is een rechthoek:
Dat is gelijk aan de totale verplaatsing.
Opdracht 18
a Tussen t = 10 s en t = 20 s: daar loopt de grafiek horizontaal, de snelheid is constant 6 m/s.
b D. De topsnelheid is 6 m/s = 22 km/h: te snel voor een wandelaar (A en C vallen af). De snelheid wordt nergens negatief, dus er wordt niet teruggereden (B valt af). Het geleidelijk afnemen van de snelheid past bij uitrollen.
c Een driehoek:
d Een rechthoek:
e Weer een driehoek:
f
g Een horizontale lijn op v = 4,0 m/s van t = 0 tot t = 30 s.
h Boven de lijn van 4,0 m/s (tussen t ≈ 6,7 s en t ≈ 23,3 s) heeft de echte grafiek méér oppervlakte: kleur dat stuk bijvoorbeeld blauw. Aan het begin en het eind ligt de grafiek onder de lijn: kleur die twee driehoekjes oranje.
i De gekleurde oppervlakken zijn samen even groot. Wat de gemiddelde snelheid in het midden te weinig heeft, heeft hij aan het begin en het eind te veel. Daardoor is de oppervlakte onder de lijn van de gemiddelde snelheid gelijk aan de echte verplaatsing.
Opdracht 19
a Teken in het (h,t)-diagram van opdracht 7 de raaklijn op t = 0. Die gaat door (0 s; 0 m) en bijvoorbeeld (2,0 s; 104 m).
b Gebruik: v = 52 m/s op t = 0; v = 0 in het hoogste punt op t = 5,4 s; v = −20 m/s vanaf t = 9,0 s (opdracht 7f en g). De (v,t)-grafiek daalt van 52 m/s naar 0 op t = 5,4 s, daalt verder tot −20 m/s rond t = 9 s en loopt dan horizontaal op −20 m/s tot t = 14 s.
Opdracht 20
a Lees af in het diagram: op t = 1,1 s is v = 4,4 m/s.
b Tussen t = 1,0 en 1,2 s is de grafiek bijna een rechte lijn. De gemiddelde snelheid is dan ongeveer de snelheid in het midden, op t = 1,1 s: ongeveer 4,4 m/s.
c
d Eén hokje is 0,1 s breed en 0,5 m/s hoog.
Onder de grafiek tel je ongeveer 74 hokjes (halve hokjes samen voor één).
e Teken een driehoek van (0 s; 0 m/s) naar (1,2 s; 6,2 m/s), zodat wat de driehoek boven de grafiek te veel heeft net zo groot is als wat hij eronder te weinig heeft.
Opdracht 21
a Teken de raaklijn aan de (x,t)-grafiek op t = 1,5 s. Die gaat bijvoorbeeld door (1,0 s; 0,32 m) en (2,0 s; 0,77 m).
b Lees af in het (v,t)-diagram: op t = 1,5 s is v = 0,45 m/s.
c Lees af: op t = 1,0 s is x = 0,37 m en op t = 2,5 s is x = 1,17 m.
d De oppervlakte onder de (v,t)-grafiek tussen 1,0 en 2,5 s is een trapezium: v gaat van 0,30 naar 0,75 m/s.
Dat klopt (binnen de afleesnauwkeurigheid) met c.
e De (x,t)-grafiek loopt op t = 0 horizontaal: de raaklijn heeft steilheid 0, dus v = 0.
f De (v,t)-grafiek begint in de oorsprong: op t = 0 is v = 0.
Opdracht 22
a De snelheid neemt elke seconde 0,75 m/s af.
b Een dalende rechte lijn van (0 s; 18 m/s) naar (24 s; 0 m/s).
c De oppervlakte is een driehoek:
d De (x,t)-grafiek begint steil (18 m/s) en wordt steeds minder steil. Op t = 24 s loopt hij horizontaal, op x = 216 m.
1.2 Snelheidsgrafieken nagekeken?
13 opdrachten
Zo pak je het aan
Versnelling: a_gem = Δv / Δt (Binas 35A1). De versnelling op een tijdstip is de steilheid van de raaklijn aan de (v,t)-grafiek. Bij afremmen is de versnelling negatief.
Eenparig versneld of vertraagd: de (v,t)-grafiek is een schuine rechte lijn. De verplaatsing is de oppervlakte: een rechthoek plus een driehoek.
Vrije val: alleen de zwaartekracht werkt, a = g = 9,81 m/s² (Binas 7). Voor andere hemellichamen: Binas 31. Bij een worp omhoog is a = −g.
Opdracht 23
a (x,t): C (schuine, stijgende, rechte lijn). (v,t): A (horizontale, rechte lijn).
b (x,t): A. (v,t): A (op v = 0).
c (x,t): D (kromme die steeds steiler wordt). (v,t): C.
d (x,t): E (kromme die steeds minder steil wordt). (v,t): B.
e C: een stijgende rechte lijn met steilheid 9,81 m/s².
f Begint als C (vrije val, rechte lijn) en eindigt als A (constante snelheid). Daartussen is het een kromme waarvan de steilheid afneemt (E).
Opdracht 24
| grootheid | symbool | eenheid | symbool |
|---|---|---|---|
| tijd | t | seconde | s |
| plaats | x | meter | m |
| verplaatsing | Δx | meter | m |
| snelheid | v | meter per seconde | m/s |
| versnelling | a | meter per seconde kwadraat | m/s² |
Opdracht 25
Bereken of zoek de versnelling op.
a Vrije val op aarde: a = g = 9,8 m/s².
b Hamer omhoog op de maan: a = −g_maan = −1,62 m/s² (Binas 31).
c Karretje van opdracht 21: v neemt in 2,5 s toe van 0 tot 0,75 m/s.
d Constante snelheid: a = 0 m/s².
e Golfbal van opdracht 22: a = −0,75 m/s².
f Vrije val op Saturnus: a = 10,4 m/s² (Binas 31).
g Reken om: 80 km/h = 80 / 3,6 = 22,2 m/s.
h De bolide gaat in 2,15 s van 0 naar 100 km/h = 27,8 m/s.
Volgorde, van grootste negatieve naar grootste positieve: g, b, e, d, c, a, f, h.
Opdracht 26
a Bij een vrije val neemt de snelheid elke seconde 9,81 m/s toe.
b Een rechte lijn van (0 s; 0 m/s) naar (0,40 s; 3,9 m/s).
c De hoogte is de oppervlakte van de driehoek:
Opdracht 27
- a Dalende rechte lijn: constante snelheid, terug naar het beginpunt: B (eenparig).
- b Steilheid neemt af: D (vertraagd).
- c Stijgende rechte lijn: B (eenparig).
- d Horizontale lijn: A (stilstand).
- e Stijgende rechte lijn: B (eenparig).
- f Dalende kromme die steeds minder steil wordt: de snelheid (terug) wordt kleiner: D (vertraagd).
Opdracht 28
- a Dalende rechte lijn: C (eenparig vertraagd).
- b Stijgende kromme, steeds minder steil: D (niet-eenparig versneld).
- c Stijgende rechte lijn: B (eenparig versneld).
- d Horizontale lijn: A (eenparig).
- e Stijgende rechte lijn: B (eenparig versneld).
- f Dalende kromme: E (niet-eenparig vertraagd).
Opdracht 29
a A en D. De snelheid is positief, dus de fietser rijdt vooruit. De snelheid neemt af, dus hij vertraagt.
b
c De snelheid is constant: a = 0 m/s².
d
e Waar. Beide oppervlakken zijn een driehoek van ½ · 10 · 6 = 30 m (opdracht 18).
f Waar. Tussen 10 en 20 s: 10 · 6 = 60 m, en dat is twee keer 30 m.
g Waar. De totale oppervlakte is 30 + 60 + 30 = 120 m, en de fietser staat aan het begin en aan het eind stil bij een stoplicht.
Opdracht 30
a Op de maan is g = 1,62 m/s² (Binas 31). De hamer gaat omhoog en de versnelling is omlaag gericht: a = −1,62 m/s².
b Nee. Er is geen luchtweerstand, dus alleen de zwaartekracht werkt. De versnelling blijft −1,62 m/s².
c Een dalende rechte lijn van (0 s; 13 m/s) naar het tijdstip waarop v = 0:
d De hoogte is de oppervlakte van de driehoek:
e Waar. De snelheid neemt twee keer zo snel af, dus de hamer is twee keer zo snel bij v = 0.
f Waar. De driehoek in het (v,t)-diagram heeft dezelfde hoogte (13 m/s), maar is half zo breed. De oppervlakte (de hoogte van het hoogste punt) is dus half zo groot.
Opdracht 31
a In het begin is de snelheid nog klein, dus is de luchtweerstand te verwaarlozen. Dan werkt alleen de zwaartekracht.
b Bij een vrije val is de versnelling 9,81 m/s². De steilheid van de (v,t)-grafiek is aan het begin dus g = 9,81 m/s².
c Teken een lijn door (0 s; 0 m/s) en (0,5 s; 4,9 m/s): die heeft steilheid 9,81 m/s². Hij raakt de grafiek aan het begin. Dat klopt met b.
d In 1,2 s neemt de snelheid toe van 0 tot 4,5 m/s.
e Teken raaklijnen op t = 0,2 s en t = 0,6 s en bepaal de steilheid. Je vindt ongeveer:
f De helft van g is 4,9 m/s². Teken een lijn door (0 s; 0 m/s) en (1,0 s; 4,9 m/s).
g Zoek het punt waar de raaklijn aan de grafiek even steil is als de lijn van f. Dat is ongeveer bij t = 0,30 s (blauwe stip).
h B. Op t = 1,2 s loopt de grafiek nog schuin omhoog, dus de doos versnelt nog (C is fout). Maar de grafiek is veel minder steil dan 9,81 m/s², dus er werkt wel luchtweerstand (A is fout).
Opdracht 32
a De flitsen zitten 1/20 = 0,050 s uit elkaar. Bij een vrije val vanuit stilstand is de valafstand de oppervlakte van de driehoek ½ · t · (g · t):
| flits | t (s) | v = g · t (m/s) | valafstand (cm) |
|---|---|---|---|
| 1 | 0 | 0 | 0 |
| 2 | 0,050 | 0,49 | 1,2 |
| 3 | 0,100 | 0,98 | 4,9 |
| 4 | 0,150 | 1,47 | 11,0 |
| 5 | 0,200 | 1,96 | 19,6 |
Zet de streepjes op 0; 1,2; 4,9; 11,0 en 19,6 cm vanaf de bovenkant van de lijn.
b De pijlen wijzen omlaag. Met 1 cm voor 1 m/s zijn ze 0; 0,5; 1,0; 1,5 en 2,0 cm lang.
Opdracht 33
a Waar. De hoogte neemt bij A toe.
b Onwaar. In A wordt de grafiek minder steil: het druppeltje vertraagt.
c Waar. In B is de raaklijn horizontaal.
d Onwaar. In B werkt de zwaartekracht nog steeds. De snelheid verandert daar van omhoog naar omlaag, dus de versnelling is niet nul.
e Onwaar. Tussen B en C wordt de grafiek (naar beneden) steeds steiler: het druppeltje gaat sneller.
f Onwaar. Bij het stijgen neemt de snelheid in 5,4 s af van 52 naar 0 m/s: 52 / 5,4 = 9,6 m/s². Bij het dalen neemt hij in 8,6 s toe van 0 tot 20 m/s: 20 / 8,6 = 2,3 m/s². De vertraging bij het stijgen is dus groter.
g B. In C is de grafiek een rechte lijn (vanaf t = 9,0 s): de snelheid is constant (−20 m/s) en niet nul, en de versnelling is nul.
Opdracht 34
a Alleen bij B. De formule geldt als de snelheid gelijkmatig toeneemt: een rechte (v,t)-grafiek.
b Bij A ligt de grafiek boven de rechte lijn van B: de oppervlakte (de verplaatsing) is groter. De formule geeft dan een te kleine waarde. Bij C ligt de grafiek onder de lijn: de formule geeft een te grote waarde.
Opdracht 35
a Een dalende rechte lijn van 260 km/h op t = 0 naar 40 km/h op t = 15 s, en dan een horizontale lijn op 40 km/h tot t = 38 s.
b Reken om naar m/s:
c Remmen (trapezium):
Taxiën (rechthoek):
d Van t = 0 tot 15 s een kromme die begint met steilheid 72 m/s en steeds minder steil wordt, tot x = 625 m. Daarna een rechte lijn met steilheid 11,1 m/s tot (38 s; 881 m).
1.3 Versnellen en vertragen nagekeken?
12 opdrachten
Zo pak je het aan
Eenheid afleiden: schrijf de formule op, vervang elke grootheid door zijn eenheid en werk uit. [x] betekent 'de eenheid van x'. Getallen zoals ½ hebben geen eenheid.
Omrekenen: gebruik Binas 4 en 5. In formules vul je SI-eenheden zonder voorvoegsel in (behalve kg). Omtrek, oppervlakte en volume: Binas 36B.
Opdracht 36
Bijvoorbeeld: zodat iedereen in de wereld dezelfde eenheden gebruikt en meetwaarden kan vergelijken, en zodat je bij handel, wetenschap en techniek geen omrekenfouten maakt.
Opdracht 37
a De grootheid volume.
b De eenheid volt.
Opdracht 38
| eenheid | |
|---|---|
| a [ℓ] | m |
| b [v] | m/s |
| c [t] | s |
| d [m] | kg |
| e [A] | m² |
| f [F] | N |
| g [V] | m³ |
| h [ρ] | kg/m³ |
| i [T] | K |
Opdracht 39
a stroomsterkte (I) b spanning (U) c lengte (ℓ), of afstand, plaats d frequentie (f) e weerstand (R) f krachtmoment (M) g oppervlakte (A) h volume (V) i (stralings)dosis (D)
Opdracht 40
a De diameter is de lengte van een rechte lijn door het midden van een cirkel, van rand tot rand. De doorsnede is de oppervlakte van het vlak dat je krijgt als je een voorwerp (bijvoorbeeld een draad) dwars doorsnijdt.
b Aan de eenheid: mm is een lengte, dus 3,0 mm is de diameter. mm² is een oppervlakte, dus 3,0 mm² is de doorsnede.
Opdracht 41
a 1 L = 1 dm³ = 1 · 10⁻³ m³.
b 1 pond = 0,5 kg.
c 1 kWh = 3,6 · 10⁶ J.
Let op: achterin het boek staat 7,2 · 10⁶ J. Dat hoort bij 2,0 kWh. Bij 2,5 kWh is het 9,0 · 10⁶ J.
d
Opdracht 42
a Gebruik a = Δv / Δt.
b In Binas 4 staat bij versnelling de eenheid m s⁻² (= m/s²). Dat klopt.
Opdracht 43
a
Dat is de pascal: 1 N/m² = 1 Pa.
b De straal is 7,5 cm = 0,075 m.
c 1 mm Hg = 133,3 Pa (Binas 5), dus 1 cm Hg = 1333 Pa.
Let op: achterin het boek staat 2,6 · 10² N/m² en 0,20 cm Hg. Met een diameter van 15 cm (straal 7,5 cm) kom je op 8,3 · 10² N/m² en 0,62 cm Hg.
Opdracht 44
2π is een getal zonder eenheid.
Opdracht 45
Zwaarte-energie:
Dat is dezelfde eenheid als bij bewegingsenergie in voorbeeld 9: kg m² s⁻² (= J).
Opdracht 46
a
b Reken om: r = 0,024 m en h = 0,171 m.
Opdracht 47
Schrijf de formule om: F = m · Δv / Δt.
Dat is de newton (N).
1.4 Grootheden en hun eenheden nagekeken?
17 opdrachten
Zo pak je het aan
Significante cijfers: tel alle cijfers, behalve nullen vooraan. Machten van 10 en voorvoegsels tellen niet mee.
Vuistregels: bij keer en delen evenveel significante cijfers als het gegeven met de minste; bij plus en min evenveel decimalen als het gegeven met de minste; tussenresultaten niet afronden.
Formule omwerken: doe links en rechts steeds hetzelfde tot de gevraagde grootheid alleen staat.
Evenredig: recht evenredig Y = c · X (rechte lijn door de oorsprong), omgekeerd evenredig X · Y = c (hyperbool).
Opdracht 48
a 0,031: nullen vooraan tellen niet: 2 b 2555: 4 c 3: 1 d 9,81: 3 e 9,0 · 10⁻³: de 0 achter de komma telt mee: 2 f 0,0017 · 10¹³: 2
Opdracht 49
Het aantal cijfers achter de komma:
a 3 b 0 c 0 d 2 e 1 f 4
Opdracht 50
a Bij optellen en aftrekken moet het aantal decimalen gelijk zijn aan het kleinste aantal decimalen van de begingegevens.
b Bij vermenigvuldigen en delen moet het aantal significante cijfers gelijk zijn aan het kleinste aantal significante cijfers van de begingegevens.
Opdracht 51
a omgekeerd b recht c recht d recht
Opdracht 52
a 1 µs = 10⁻⁶ s.
b 1 m = 10⁻³ km.
c 1 m³ = 10³ dm³.
d 1 m² = 10⁴ cm².
Opdracht 53
a 8,3 ms = 8,3 · 10⁻³ s
b 16,4 kg = 16,4 · 10³ g = 1,64 · 10⁴ g. (De kilogram is wel een SI-eenheid; zonder voorvoegsel schrijf je het in gram.)
c 3,06 µm = 3,06 · 10⁻⁶ m
d 17,3 MJ = 17,3 · 10⁶ J = 1,73 · 10⁷ J
Opdracht 54
a 1,7 · 10⁻⁶ m = 1,7 µm
b 863 · 10⁻³ s = 863 ms
c 0,35 · 10⁶ mg = 0,35 · 10³ g = 0,35 kg
d 18,3 · 10³ J = 18,3 kJ
Opdracht 55
a Binas 5 geeft het verband tussen kelvin en graden Celsius:
b Tel links en rechts 273,15 op:
Opdracht 56
a 2,0 heeft 2 significante cijfers.
b 0,20 heeft 2 significante cijfers.
c 1,2 heeft 2 significante cijfers.
d Aftrekken: 155,1 heeft 1 decimaal.
e 324 heeft 3 significante cijfers.
f 17 heeft 2 significante cijfers.
Opdracht 57
a Deel links en rechts door I · ℓ:
b Deel links en rechts door R · T:
Opdracht 58
a Op de I-as staat een streep per 0,05 A. Je kunt aflezen op een honderdste ampère, bijvoorbeeld 0,25 A: 2 significante cijfers.
b Op de U-as staat een streep per 1 V. Je kunt aflezen op een tiende volt, bijvoorbeeld 7,2 V: 2 significante cijfers.
c Bij vermenigvuldigen het kleinste aantal significante cijfers: 2 cijfers.
Opdracht 59
a Diagram a is een rechte lijn door de oorsprong: F_v is recht evenredig met u.
C is een constante (de veerconstante).
b Diagram b is ook een rechte lijn door de oorsprong: U is recht evenredig met I.
R is een constante (de weerstand).
Opdracht 60
a Vermenigvuldig met r en deel door v²:
b Vermenigvuldig met r en deel door m. Trek daarna de wortel:
c Vermenigvuldig met r en deel door F_mpz:
Opdracht 61
a Gebruik t = s / v met s = 20 km.
b Zet de reistijd uit tegen de snelheid. De punten liggen op een hyperbool: hoe groter v, hoe kleiner t.
c
d De constante is 20 km: de afstand van Rotterdam naar Den Haag.
e Manier 1: lees in het diagram af bij v = 50 km/h: t = 0,40 h. Manier 2: bereken het.
Opdracht 62
Bepaal in elk diagram de steilheid en reken om naar m/s.
A 90 km in 2,5 h:
B 60 m in 10 s:
C 900 m in 2,0 min = 120 s:
D 0,20 km = 200 m in 12 s:
Volgorde, de laagste snelheid voorop: B, C, A, D.
Opdracht 63
Voor de oppervlakte van een rechthoek geldt A = ℓ · b. Met A = 1,0 m² is
Het product van ℓ en b is constant. Maak je ℓ twee keer zo groot, dan moet b twee keer zo klein worden. ℓ en b zijn dus omgekeerd evenredig.
Opdracht 64
Alle drie de termen hebben de eenheid meter, net als x_t.
1.5 Wiskundig gereedschap nagekeken?
9 opdrachten
Gemengd 65
a Lees af: op t = 0 is v = 1,8 m/s en op t = 6,0 s is v = 6,0 m/s. De grafiek is daar een rechte lijn.
b Teken de raaklijn op t = 8,0 s. Die gaat bijvoorbeeld door (4,0 s; 5,3 m/s) en (12 s; 9,0 m/s).
c Op t = 4,0 s is v = 4,6 m/s. De oppervlakte is een trapezium (rechthoek plus driehoek):
d
e Teken een horizontale lijn op 5,5 m/s van t = 0 tot t = 11 s. Arceer het stuk tussen de lijn en de grafiek links (onder de lijn, t = 0 tot ongeveer 5 s) en het stuk rechts (boven de lijn, ongeveer 5 tot 11 s). Die twee oppervlakken zijn even groot.
f Na t = 11 s rijdt Jantje eenparig met 8,0 m/s.
Gemengd 66
a De pijl van 10 m is in de figuur 3,0 cm lang.
b Meet BC in de figuur: 2,7 cm. In werkelijkheid:
De snelheid: 23 km/h = 23 / 3,6 = 6,39 m/s.
Tussen B en C vallen 9 tussenpozen (tel de druppels: 10 druppels geven 9 tussenpozen).
Achterin het boek staat 0,153 s; jouw meting kan iets afwijken.
c Op AB worden de afstanden tussen de druppels steeds kleiner: de auto gaat langzamer, een vertraagde beweging. Op CD worden ze steeds groter: een versnelde beweging.
d Meet AD: 8,1 cm, in werkelijkheid 8,1 × 333 = 2,7 · 10³ cm = 27 m. Tussen A en D zitten 18 tussenpozen.
Dat is 9,7 × 3,6 = 35 km/h.
Gemengd 67
a Vermenigvuldig met Δt en deel door Q:
b
c Het volume is steeds 1000 m³, dus Q · Δt = 1000: het product is constant. Het verband is omgekeerd evenredig: bij een twee keer zo groot debiet duurt het half zo lang.
d Zet Q verticaal en Δt horizontaal. De grafiek is een hyperbool: hoe groter Δt, hoe kleiner Q.
Gemengd 68
a Op t = 0 loopt de (h,t)-grafiek horizontaal. De steilheid is daar 0, dus de snelheid ook.
b Teken de raaklijn op t = 0,30 s. Die gaat bijvoorbeeld door (0,20 s; 0,64 m) en (0,40 s; 0,06 m).
Het kogeltje gaat omlaag met 2,9 m/s.
c Bij een vrije val zou de snelheid na 0,30 s zijn:
Dat is gelijk aan b: je mag de val als vrije val zien.
Gemengd 69
a Tot t = 2,5 s is de grafiek van de Eliica een rechte lijn, van 0 tot 20 m/s.
Dat is vrijwel gelijk: de bewering klopt.
b Geen van beiden. De sportwagen passeert als hij dezelfde afstand heeft afgelegd: als de oppervlakten onder beide grafieken gelijk zijn.
- Op t = 20 s hebben ze alleen dezelfde snelheid. De Eliica heeft dan veel meer afstand afgelegd (zijn oppervlakte is groter): Mark heeft ongelijk.
- Tussen t = 20 s en t = 40 s haalt de sportwagen in, maar op t = 40 s is zijn oppervlakte (ongeveer 1,74 · 10³ m) nog iets kleiner dan die van de Eliica (ongeveer 1,77 · 10³ m). Hij passeert dus pas iets ná 40 s: ook Twan heeft geen gelijk.
Gemengd 70
a Zet de plaats uit tegen de tijd: een kromme die steeds steiler wordt (een parabool).
b
| tijdsinterval (s) | verplaatsing (m) |
|---|---|
| 0,00 – 1,00 | 4,9 − 0 = 4,9 |
| 1,00 – 2,00 | 19,6 − 4,9 = 14,7 |
| 2,00 – 3,00 | 44,1 − 19,6 = 24,5 |
| 3,00 – 4,00 | zie d |
c Deel door de eerste verplaatsing:
d Het volgende oneven getal is 7.
e
f
Gemengd 71
a Als het karton tussen lampje en sensor zit, valt er geen licht op de sensor: het signaal is 0,2 V. Als er een opening voor de sensor zit, valt er wel licht op: 1,2 V. Deel I en deel III zijn karton, deel II is de opening.
b Deel I zit voor de sensor van t = 80 ms tot t = 192 ms: 112 ms. Deel I is 5,0 cm breed.
c Tijdens het passeren kan de snelheid veranderen. Je berekent dus de snelheid gemiddeld over die 112 ms.
d Deel II: van 192 ms tot 283 ms = 91 ms. Deel III: van 283 ms tot 360 ms = 77 ms.
e Versneld: elk deel van 5,0 cm passeert in kortere tijd, dus de snelheid neemt toe.
f Neem steeds het midden van de periode:
| periode | v (m/s) | t (ms) |
|---|---|---|
| I | 0,45 | (80 + 192) / 2 = 136 |
| II | 0,55 | (192 + 283) / 2 = 238 |
| III | 0,65 | (283 + 360) / 2 = 322 |
g De drie punten liggen op een rechte lijn.
h Verleng de lijn naar v = 0. De lijn stijgt 0,20 m/s in 186 ms; 0,45 m/s terug kost 0,45 / 1,1 = 0,42 s. De lijn snijdt de tijdas dus bij ongeveer t = 0,136 − 0,42 = −0,28 s. Op t = 0 had de slede al een snelheid: hij is niet op t = 0 gestart.
i
Gemengd 72
a Op t = 1,16 s is h = 1,05 m. Het hoogste punt is h = 1,48 m.
b Young komt los op t = 1,16 s (de top van de (v,t)-grafiek) en raakt de grond weer op t = 2,60 s (het dal van de grafiek: daarna remt hij af door zijn knieën te buigen).
c Volgens Binas 31 is g_M = 1,62 m/s². Tijdens de sprong is de (v,t)-grafiek een rechte lijn van +1,17 m/s naar −1,17 m/s in 1,44 s.
Dat is vrijwel gelijk aan −g_M.
Gemengd 73
a Onwaar. Op t = 1,25 s is de snelheid juist het grootst (4,6 m/s omhoog): dan komt hij los van de grond. In het hoogste punt is v = 0; dat is pas op t ≈ 1,72 s.
b Waar. Als de veer werkt (van t ≈ 1,06 s tot t ≈ 1,25 s), stijgt de snelheid van −4,6 naar +4,6 m/s.
Dat is veel groter dan 9,81 m/s².
c Onjuist. De atleet komt los van de grond op het moment dat v maximaal is (t ≈ 0,1 s). De afstand van loskomen tot het hoogste punt is de oppervlakte onder de grafiek van de top tot v = 0. Het gearceerde stuk begint al op t = 0 en telt dus ook de beweging tijdens de afzet mee.
d Bepaal de steilheid van een dalend stuk, bijvoorbeeld van (0,10 s; 4,6 m/s) naar (1,04 s; −4,6 m/s).
Dat is −g: in die perioden is de beweging een vrije val.
Gemengde opgaven nagekeken?