Eduqaleeromgeving
4 havoLeeromgeving Natuurkunde · 4 havo H4 Trillingen
0%
Hoofdstuk 4 · Les 3 van 8

Het (u,t)-diagram

Een trechter met zout slingert heen en weer boven een plankje dat je met constante snelheid wegtrekt. Het zoutspoor is een golvende lijn: een grafiek van de uitwijking tegen de tijd.

20 min

Na deze les kun je

  • de amplitude en de trillingstijd aflezen in een (u,t)-diagram
  • de snelheid bepalen met een raaklijn
  • uitleggen wat een harmonische trilling is

Dit weet je al

Amplitude en trillingstijd (paragraaf 4.1); snelheid uit een (x,t)-diagram met een raaklijn (hoofdstuk 1).

Aflezen

Een (u,t)-diagram. De amplitude A is de hoogste waarde van u. De trillingstijd T is de tijd tussen twee toppen. De snelheid is het grootst in de evenwichtsstand: daar is de grafiek het steilst.
Een (u,t)-diagram. De amplitude A is de hoogste waarde van u. De trillingstijd T is de tijd tussen twee toppen. De snelheid is het grootst in de evenwichtsstand: daar is de grafiek het steilst.
  • Amplitude: de grootste uitwijking, gemeten vanaf de tijdas (niet van top tot dal).
  • Trillingstijd: de tijd tussen twee toppen (of twee dalen). Lees voor de nauwkeurigheid meerdere trillingen af en deel door het aantal.
  • Snelheid: een (u,t)-diagram is een soort (x,t)-diagram. De snelheid is de steilheid van de raaklijn. In een top of dal is de raaklijn horizontaal: v=0v = 0. In de evenwichtsstand is de grafiek het steilst: vv is maximaal.
✎Voorbeeld 1: aflezen en maximale snelheid

In de figuur hierboven: bepaal A, T, f en de maximale snelheid.

  1. De hoogste top ligt bij 4,0 cm: A=4,0A = 4{,}0 cm.
  2. De toppen liggen bij 0,20 s en 1,00 s: T=0,80T = 0{,}80 s.
f=10,80=1,25 Hz\begin{aligned} f &= \frac{1}{0{,}80} \\ &= 1{,}25\ \text{Hz} \end{aligned}
  1. De raaklijn op t=0,80t = 0{,}80 s gaat door (0,70 s; −3,1 cm) en (0,90 s; 3,1 cm).
vmax=ΔuΔt=3,1−(−3,1)0,90−0,70=31 cm/s\begin{aligned} v_\text{max} &= \frac{\Delta u}{\Delta t} \\ &= \frac{3{,}1 - (-3{,}1)}{0{,}90 - 0{,}70} \\ &= 31\ \text{cm/s} \end{aligned}

Harmonische trilling

Is het (u,t)-diagram een sinus, dan heet de trilling harmonisch. Voorbeelden: een schommel (met kleine uitslag), een massa aan een veer, een stemvork.

Niet elke trilling is harmonisch. Een kloppend hart, een aardbeving en je stembanden geven een ingewikkelder patroon. Het diagram van de elektrische activiteit van het hart heet een cardiogram of ecg.

!Amplitude van top tot dal

Lees je de afstand van top tot dal af, dan heb je twee keer de amplitude.

Even controleren

Snap je het?

In een (u,t)-diagram liggen vijf volledige trillingen tussen t = 0 en t = 2,0 s. Bereken de frequentie.

Waar in het (u,t)-diagram is de snelheid nul?

↗Hoe hangt dit samen?

In de volgende les maak je trillingen van geluid zichtbaar op een oscilloscoop.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.