Eduqaleeromgeving
4 havoLeeromgeving Natuurkunde · 4 havo H2 Elektriciteit
0%
Hoofdstuk 2 · Les 5 van 9

Niet-ohmse weerstanden

Sommige weerstanden veranderen van waarde door de temperatuur, het licht of de richting van de stroom. Dat zijn niet-ohmse weerstanden. Je gebruikt ze in sensoren en schakelingen.

20 min

Na deze les kun je

  • de eigenschappen van PTC, NTC, LDR, diode en led noemen
  • de weerstand van een gloeilampje berekenen bij verschillende spanningen
  • met een (R,T)-diagram van een NTC een temperatuur bepalen

Dit weet je al

Wet van Ohm en het (I,U)-diagram (les 2.3a).

PTC

Bij een PTC (positieve temperatuurcoëfficiënt) neemt de weerstand toe als de temperatuur stijgt. Alle metaaldraden zijn PTC's, ook de gloeidraad van een lampje: bij een hogere spanning wordt de draad heter en wordt de weerstand groter. Het (I,U)-diagram loopt dan steeds minder steil (zie de oranje lijn in les 2.3a).

✎Voorbeeld 1: weerstand van een gloeilampje

Bij 2,0 V loopt er 0,111 A door een lampje, bij 5,0 V 0,167 A. Bereken de weerstand bij beide spanningen.

  1. Bij 2,0 V:
R=UI=2,00,111=18 Ω\begin{aligned} R &= \frac{U}{I} \\ &= \frac{2{,}0}{0{,}111} \\ &= 18\ \Omega \end{aligned}
  1. Bij 5,0 V:
R=5,00,167=30 Ω\begin{aligned} R &= \frac{5{,}0}{0{,}167} \\ &= 30\ \Omega \end{aligned}
  1. Bij de hogere spanning is de draad heter en de weerstand groter: een PTC.

NTC

Bij een NTC (negatieve temperatuurcoëfficiënt) neemt de weerstand af als de temperatuur stijgt. Je gebruikt een NTC in een elektrische thermometer. Met een (R,T)-diagram lees je bij een gemeten weerstand de temperatuur af.

(R,T)-diagram van een NTC: hoe warmer, hoe kleiner de weerstand.
(R,T)-diagram van een NTC: hoe warmer, hoe kleiner de weerstand.
✎Voorbeeld 2: temperatuur meten met een NTC

De NTC uit de figuur zit op een bron van 12,0 V. Er loopt 2,4 mA. Bepaal de temperatuur.

  1. De weerstand:
R=12,02,4⋅10−3=5,0⋅103 Ω=5,0 kΩ\begin{aligned} R &= \frac{12{,}0}{2{,}4 \cdot 10^{-3}} \\ &= 5{,}0 \cdot 10^3\ \Omega \\ &= 5{,}0\ \text{k}\Omega \end{aligned}
  1. Lees in het diagram af: bij 5,0 kΩ is de temperatuur ongeveer 40 °C.

LDR

Een LDR (light dependent resistor) heeft minder weerstand als er meer licht op valt. Je gebruikt hem in een lichtmeter of in een schemerschakelaar.

Diode en led

Een diode laat de stroom maar in één richting door. Het driehoekje in het symbool wijst de doorlaatrichting aan; andersom staat de diode in de sperrichting en is de weerstand heel groot. Diodes zitten in adapters, om wisselspanning om te zetten in gelijkspanning.

Een led (light emitting diode) is een diode die licht geeft als er stroom door loopt.

!PTC of NTC

P = positief: weerstand gaat mee omhoog met de temperatuur. N = negatief: weerstand gaat omlaag als de temperatuur omhoog gaat.

Even controleren

Snap je het?

Waarom is het (I,U)-diagram van een gloeilampje geen rechte lijn?

Wat gebeurt er met de stroomsterkte door een LDR als het donker wordt?

Een diode staat in de sperrichting. Loopt er stroom?

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 2.4 reken je aan schakelingen met meerdere weerstanden.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.