Eduqaleeromgeving
4 vwoLeeromgeving Wiskunde B · 4 vwo H8 Goniometrische functies
0%
Hoofdstuk 8 · Les 14 van 15

De afgeleide van sinus, cosinus en tangens

De afgeleide van sin⁡(x)\sin(x) is cos⁡(x)\cos(x), en de afgeleide van cos⁡(x)\cos(x) is −sin⁡(x)-\sin(x). Dat geldt alleen als xx in radialen is: daarom heb je in dit hoofdstuk radialen ingevoerd. Samen met de kettingregel kun je nu elke sinusoïde differentiëren.

20 min

Na deze les kun je

  • de afgeleide van sin⁡(x)\sin(x), cos⁡(x)\cos(x) en tan⁡(x)\tan(x) geven
  • met de kettingregel functies als sin⁡(3x−1)\sin(3x - 1), cos⁡(x2)\cos(x^2) en sin⁡3(x)\sin^3(x) differentiëren
  • de afgeleide van tan⁡(x)\tan(x) op twee manieren schrijven

Dit weet je al

De kettingregel: bij f(x)=g(h(x))f(x) = g(h(x)) is f′(x)=g′(h(x))⋅h′(x)f'(x) = g'(h(x)) \cdot h'(x). De quotiëntregel, en sin⁡2(A)+cos⁡2(A)=1\sin^2(A) + \cos^2(A) = 1 (les 8.4a).

Sinus en cosinus

Plot je op de GR de grafiek van y=sin⁡(x)y = \sin(x) en die van de numerieke afgeleide, dan zie je de grafiek van y=cos⁡(x)y = \cos(x). Zo zie je ook dat de afgeleide van cos⁡(x)\cos(x) gelijk is aan −sin⁡(x)-\sin(x).

f(x)=sin⁡(x)⇒f′(x)=cos⁡(x)g(x)=cos⁡(x)⇒g′(x)=−sin⁡(x)\displaystyle \begin{aligned} f(x) = \sin(x) &\Rightarrow f'(x) = \cos(x) \\ g(x) = \cos(x) &\Rightarrow g'(x) = -\sin(x) \end{aligned}Alleen als xx in radialen is.
≈Waarom radialen?

In graden is een boog van hh° níet hh lang, maar h⋅π180h \cdot \frac{\pi}{180}. Dan zou er bij elke afgeleide een factor π180\frac{\pi}{180} bijkomen. Met radialen is de booglengte gelijk aan de hoek, en blijft de regel eenvoudig.

De tangens

Met tan⁡(x)=sin⁡(x)cos⁡(x)\tan(x) = \frac{\sin(x)}{\cos(x)} en de quotiëntregel vind je de afgeleide van de tangens.

f(x)=tan⁡(x)⇒f′(x)=1cos⁡2(x)=1+tan⁡2(x)\displaystyle \begin{aligned} f(x) &= \tan(x) \Rightarrow \\ f'(x) &= \frac{1}{\cos^2(x)} \\ &= 1 + \tan^2(x) \end{aligned}Beide vormen zijn goed; kies de vorm die het handigst is.

Met de kettingregel

Staat er binnen de sinus iets anders dan xx, of staat de sinus tot een macht, dan heb je de kettingregel nodig.

✎Voorbeeld: kettingregel

Differentieer.

a. f(x)=2sin⁡(3x−14π)f(x) = 2\sin(3x - \frac{1}{4}\pi)

f′(x)=2cos⁡(3x−14π)⋅3=6cos⁡(3x−14π)\begin{aligned} f'(x) &= 2\cos(3x - \tfrac{1}{4}\pi) \cdot 3 \\ &= 6\cos(3x - \tfrac{1}{4}\pi) \end{aligned}

b. g(x)=cos⁡2(x)g(x) = \cos^2(x), dus g(x)=(cos⁡(x))2g(x) = (\cos(x))^2

g′(x)=2cos⁡(x)⋅−sin⁡(x)=−2sin⁡(x)cos⁡(x)\begin{aligned} g'(x) &= 2\cos(x) \cdot -\sin(x) \\ &= -2\sin(x)\cos(x) \end{aligned}

c. h(x)=sin⁡(x2)h(x) = \sin(x^2)

h′(x)=cos⁡(x2)⋅2x=2xcos⁡(x2)\begin{aligned} h'(x) &= \cos(x^2) \cdot 2x \\ &= 2x\cos(x^2) \end{aligned}

d. k(x)=3tan⁡(2x)k(x) = 3\tan(2x)

k′(x)=3⋅1cos⁡2(2x)⋅2=6cos⁡2(2x)\begin{aligned} k'(x) &= 3 \cdot \frac{1}{\cos^2(2x)} \cdot 2 \\ &= \frac{6}{\cos^2(2x)} \end{aligned}
!Vergeet de binnenste afgeleide niet

De afgeleide van sin⁡(3x)\sin(3x) is 3cos⁡(3x)3\cos(3x), niet cos⁡(3x)\cos(3x). En bij sin⁡3(x)\sin^3(x) is de buitenste functie de derde macht: 3sin⁡2(x)⋅cos⁡(x)3\sin^2(x) \cdot \cos(x).

Even controleren

Snap je het?

Differentieer f(x)=5−4cos⁡(12x+1)f(x) = 5 - 4\cos(\frac{1}{2}x + 1).

Differentieer g(x)=sin⁡3(x)g(x) = \sin^3(x).

Differentieer h(x)=tan⁡2(x)h(x) = \tan^2(x) en schrijf de afgeleide zonder tan⁡\tan.

↗Hoe hangt dit samen?

In de laatste les combineer je deze regels met de productregel en de quotiëntregel, en gebruik je de afgeleide voor raaklijnen en toppen.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.