Eduqaleeromgeving
4 vwoLeeromgeving Wiskunde B · 4 vwo H8 Goniometrische functies
0%
Hoofdstuk 8 · Les 1 van 15

Sinus, cosinus en tangens op de eenheidscirkel

Tot nu toe gebruikte je sinus, cosinus en tangens alleen in een rechthoekige driehoek, dus voor hoeken tussen 0° en 90°. Met de eenheidscirkel kun je ze voor élke hoek gebruiken, ook voor 130°, 480° of −45°.

15 min

Na deze les kun je

  • de exacte waarden van sinus, cosinus en tangens bij 30°, 45° en 60° geven
  • uitleggen wat de eenheidscirkel en de draaiingshoek zijn
  • bij een draaiingshoek de coördinaten van het punt PP op de eenheidscirkel geven
  • sinus, cosinus en tangens van veelvouden van 90° aflezen

Dit weet je al

In een rechthoekige driehoek is sin⁡=overstaandeschuine\sin = \frac{\text{overstaande}}{\text{schuine}}, cos⁡=aanliggendeschuine\cos = \frac{\text{aanliggende}}{\text{schuine}} en tan⁡=overstaandeaanliggende\tan = \frac{\text{overstaande}}{\text{aanliggende}}. Je kunt de stelling van Pythagoras gebruiken en wortels herleiden.

Exacte waarden bij 30°, 45° en 60°

Twee driehoeken geven je exacte waarden, zonder GR:

  • In een gelijkbenige rechthoekige driehoek (hoeken 45°, 45°, 90°) verhouden de zijden zich als 1:1:21 : 1 : \sqrt{2}.
  • In een rechthoekige driehoek met hoeken 30° en 60° verhouden de zijden zich als 1:2:31 : 2 : \sqrt{3} (de korte rechthoekszijde ligt tegenover 30°, de schuine zijde is 2).

Uit die verhoudingen volgt bijvoorbeeld sin⁡(45°)=12=122\sin(45°) = \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{1}{2}\sqrt{2} en tan⁡(30°)=13=133\tan(30°) = \frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{1}{3}\sqrt{3}.

hoek 30° 45° 60°
sinus 12\frac{1}{2} 122\frac{1}{2}\sqrt{2} 123\frac{1}{2}\sqrt{3}
cosinus 123\frac{1}{2}\sqrt{3} 122\frac{1}{2}\sqrt{2} 12\frac{1}{2}
tangens 133\frac{1}{3}\sqrt{3} 11 3\sqrt{3}
≈Zo onthoud je de tabel

De sinus loopt op van 30° naar 60°: 12\frac{1}{2}, 122\frac{1}{2}\sqrt{2}, 123\frac{1}{2}\sqrt{3}. De cosinus is dezelfde rij achterstevoren. En de tangens is steeds sinus gedeeld door cosinus.

✎Voorbeeld: een exacte waarde berekenen

Bereken exact 4sin⁡(60°)⋅cos⁡(30°)−tan⁡(45°)4\sin(60°) \cdot \cos(30°) - \tan(45°).

  1. Vul de exacte waarden in:
4⋅123⋅123−14 \cdot \tfrac{1}{2}\sqrt{3} \cdot \tfrac{1}{2}\sqrt{3} - 1
  1. Reken uit, met 3⋅3=3\sqrt{3} \cdot \sqrt{3} = 3:
=4⋅14⋅3−1=3−1=2\begin{aligned} &= 4 \cdot \tfrac{1}{4} \cdot 3 - 1 \\ &= 3 - 1 = 2 \end{aligned}

De eenheidscirkel en de draaiingshoek

De eenheidscirkel is de cirkel met middelpunt O(0,0)O(0, 0) en straal 1. Een punt PP begint in A(1,0)A(1, 0) en draait over de cirkel. De hoek AOPAOP heet de draaiingshoek van PP, met de letter α\alpha. Het eerste been van de hoek is altijd de positieve xx-as.

  • Draait PP tegen de wijzers van de klok in, dan is α\alpha positief.
  • Draait PP met de wijzers van de klok mee, dan is α\alpha negatief.
  • Een draaiingshoek kan groter zijn dan 360°: bij 480° draait PP eerst één keer rond en dan nog 120°.
Het punt P op de eenheidscirkel bij draaiingshoek \alpha. De blauwe lijn is x_P, de oranje lijn is y_P, de schuine zijde OP is 1.
Het punt PP op de eenheidscirkel bij draaiingshoek α\alpha. De blauwe lijn is xPx_P, de oranje lijn is yPy_P, de schuine zijde OPOP is 1.

Bij een scherpe hoek is OP=1OP = 1 de schuine zijde van een rechthoekige driehoek. Dan is sin⁡(α)=yP1=yP\sin(\alpha) = \frac{y_P}{1} = y_P en cos⁡(α)=xP1=xP\cos(\alpha) = \frac{x_P}{1} = x_P. Voor alle andere hoeken spreken we af dat het ook zo is.

sin⁡(α)=yPcos⁡(α)=xPtan⁡(α)=yPxP\displaystyle \sin(\alpha) = y_P \quad \cos(\alpha) = x_P \quad \tan(\alpha) = \frac{y_P}{x_P}P(xP, yP)P(x_P,\ y_P): het punt op de eenheidscirkel bij draaiingshoek α\alpha.
✎Voorbeeld: coördinaten van P

Bij draaiingshoek α=130°\alpha = 130° hoort het punt PP. Bereken de coördinaten van PP op twee decimalen.

  1. De xx-coördinaat is de cosinus (GR in graden):
xP=cos⁡(130°)≈−0,64x_P = \cos(130°) \approx -0{,}64
  1. De yy-coördinaat is de sinus:
yP=sin⁡(130°)≈0,77y_P = \sin(130°) \approx 0{,}77
  1. Dus P(−0,64; 0,77)P(-0{,}64;\ 0{,}77). Dat klopt met de figuur: bij 130° ligt PP linksboven.

Veelvouden van 90°

Bij 0°, 90°, 180° en 270° ligt PP op een as. Dan lees je sinus en cosinus direct af:

α\alpha 0° 90° 180° 270°
PP (1,0)(1, 0) (0,1)(0, 1) (−1,0)(-1, 0) (0,−1)(0, -1)
sin⁡(α)\sin(\alpha) 0 1 0 −1
cos⁡(α)\cos(\alpha) 1 0 −1 0

Zo is tan⁡(180°)=0−1=0\tan(180°) = \frac{0}{-1} = 0. Maar tan⁡(90°)=10\tan(90°) = \frac{1}{0}, en delen door 0 kan niet: tan⁡(90°)\tan(90°) bestaat niet. Hetzelfde geldt voor 270°.

!Eén keer rond verandert niets

Bij 450° ligt PP op dezelfde plek als bij 450°−360°=90°450° - 360° = 90°. Dus sin⁡(450°)=sin⁡(90°)=1\sin(450°) = \sin(90°) = 1. Trek er steeds 360° af (of tel 360° op) tot je een hoek tussen 0° en 360° hebt.

Even controleren

Snap je het?

Bereken exact 2cos⁡(45°)⋅sin⁡(45°)+tan⁡(60°)2\cos(45°) \cdot \sin(45°) + \tan(60°).

Geef sin⁡(270°)\sin(270°), cos⁡(−180°)\cos(-180°) en sin⁡(540°)\sin(540°).

Bij draaiingshoek α=−40°\alpha = -40° hoort het punt PP. In welk kwadrant ligt PP, en wat zijn de coördinaten op twee decimalen?

↗Hoe hangt dit samen?

Nu je bij een hoek het punt PP kunt vinden, ga je in de volgende les andersom: bij een gegeven xPx_P of yPy_P de hoek berekenen. Dan heb je de symmetrie van de cirkel nodig.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.