Eduqaleeromgeving
4 vwoLeeromgeving Wiskunde B · 4 vwo H8 Goniometrische functies
0%
Hoofdstuk 8 · Les 5 van 15

De grafieken van sin(x) en cos(x) en transformaties

De sinus gebruik je niet alleen bij hoeken, maar ook bij getallen: sin⁡(2)\sin(2) is de sinus van een hoek van 2 radialen. Zo wordt f(x)=sin⁡(x)f(x) = \sin(x) een functie met een golvende grafiek. Met translaties en vermenigvuldigingen maak je daaruit allerlei andere golven.

20 min

Na deze les kun je

  • de grafieken van y=sin⁡(x)y = \sin(x) en y=cos⁡(x)y = \cos(x) schetsen
  • de begrippen periode, evenwichtsstand, amplitude en beginpunt gebruiken
  • beschrijven hoe een grafiek met een translatie of vermenigvuldiging uit y=sin⁡(x)y = \sin(x) ontstaat
  • de vier kenmerken aflezen uit y=a+bsin⁡(c(x−d))y = a + b\sin(c(x - d)) en y=a+bcos⁡(c(x−d))y = a + b\cos(c(x - d))

Dit weet je al

Translaties en vermenigvuldigingen ten opzichte van de assen: bij y=f(x)y = f(x) geeft de translatie (p,q)(p, q) de grafiek van y=f(x−p)+qy = f(x - p) + q, en de vermenigvuldiging ten opzichte van de xx-as met bb geeft y=b⋅f(x)y = b \cdot f(x).

De standaardgrafieken

De functie f(x)=sin⁡(x)f(x) = \sin(x) geeft bij elk getal xx de sinus van xx radialen. Net zo is g(x)=cos⁡(x)g(x) = \cos(x). Zulke functies heten goniometrische functies.

De grafieken van y = \sin(x) (donkerblauw) en y = \cos(x) (oranje). Na 2\pi herhaalt elke grafiek zich. De stippen zijn de beginpunten (0, 0) en (0, 1).
De grafieken van y=sin⁡(x)y = \sin(x) (donkerblauw) en y=cos⁡(x)y = \cos(x) (oranje). Na 2π2\pi herhaalt elke grafiek zich. De stippen zijn de beginpunten (0,0)(0, 0) en (0,1)(0, 1).

Beide grafieken hebben dezelfde vorm. De kenmerken:

  • periode 2π2\pi: na 2π2\pi herhaalt de grafiek zich (één keer rond op de eenheidscirkel);
  • evenwichtsstand 0: de lijn waar de grafiek omheen golft;
  • amplitude 1: de afstand van de evenwichtsstand tot een top;
  • de nulpunten van sin⁡(x)\sin(x) zijn …,−π,0,π,2π,…\ldots, -\pi, 0, \pi, 2\pi, \ldots

Een punt waar de grafiek van y=sin⁡(x)y = \sin(x) stijgend door de evenwichtsstand gaat, heet een beginpunt, bijvoorbeeld (0,0)(0, 0). Bij y=cos⁡(x)y = \cos(x) is een hoogste punt een beginpunt, bijvoorbeeld (0,1)(0, 1).

≈De cosinus is een verschoven sinus

Schuif de grafiek van y=sin⁡(x)y = \sin(x) een stuk 12π\frac{1}{2}\pi naar links, en je hebt de grafiek van y=cos⁡(x)y = \cos(x). Daarom heten beide golven sinusoïden.

Transformaties

Met een translatie of een vermenigvuldiging maak je uit y=sin⁡(x)y = \sin(x) een andere sinusoïde. Elke transformatie verandert één kenmerk:

transformatie beeldgrafiek wat verandert
translatie (0,a)(0, a) y=a+sin⁡(x)y = a + \sin(x) evenwichtsstand aa
verm. xx-as met bb y=bsin⁡(x)y = b\sin(x) amplitude bb (als b>0b > 0)
verm. yy-as met 1c\frac{1}{c} y=sin⁡(cx)y = \sin(cx) periode 2πc\frac{2\pi}{c}
translatie (d,0)(d, 0) y=sin⁡(x−d)y = \sin(x - d) beginpunt (d,0)(d, 0)
periode=2πc\displaystyle \text{periode} = \frac{2\pi}{c}cc: het getal waarmee xx vermenigvuldigd wordt (c>0c > 0).
y=a+bsin⁡(c(x−d))\displaystyle y = a + b\sin(c(x - d))evenwichtsstand aa, amplitude bb (met b>0b > 0), periode 2πc\frac{2\pi}{c} (met c>0c > 0), beginpunt (d,a)(d, a). Bij y=a+bcos⁡(c(x−d))y = a + b\cos(c(x - d)) is (d,a+b)(d, a + b) het beginpunt: een hoogste punt.
De sinusoïde f(x) = 1 + 2\sin(3(x - \frac{1}{6}\pi)) met de vier kenmerken. De oranje stippen zijn beginpunten: de grafiek gaat daar stijgend door de evenwichtsstand.
De sinusoïde f(x)=1+2sin⁡(3(x−16π))f(x) = 1 + 2\sin(3(x - \frac{1}{6}\pi)) met de vier kenmerken. De oranje stippen zijn beginpunten: de grafiek gaat daar stijgend door de evenwichtsstand.

In deze les is bb steeds positief. Wat een negatieve bb doet, zie je in les 8.2d.

✎Voorbeeld: de volgorde doet ertoe

Vergelijk twee keer dezelfde transformaties, in een andere volgorde.

  1. Eerst vermenigvuldigen ten opzichte van de xx-as met 2, dan de translatie (0,3)(0, 3):
y=sin⁡(x)→y=2sin⁡(x)→y=3+2sin⁡(x)y = \sin(x) \rightarrow y = 2\sin(x) \rightarrow y = 3 + 2\sin(x)
  1. Eerst de translatie (0,3)(0, 3), dan vermenigvuldigen met 2:
y=sin⁡(x)→y=3+sin⁡(x)→y=2(3+sin⁡(x))y = \sin(x) \rightarrow y = 3 + \sin(x) \rightarrow y = 2(3 + \sin(x))
  1. De tweede grafiek is y=6+2sin⁡(x)y = 6 + 2\sin(x): evenwichtsstand 6 in plaats van 3. Een andere grafiek.
✎Voorbeeld: kenmerken uit de formule

Geef van f(x)=12+sin⁡(3(x−14π))f(x) = \frac{1}{2} + \sin(3(x - \frac{1}{4}\pi)) de evenwichtsstand, de amplitude, de periode en een beginpunt.

  1. Ga na hoe de grafiek uit y=sin⁡(x)y = \sin(x) ontstaat:
y=sin⁡(x)→verm. y-as,13y=sin⁡(3x)y = \sin(x) \xrightarrow{\text{verm. } y\text{-as}, \frac{1}{3}} y = \sin(3x)
  1. De periode wordt dus
2π3=23π\frac{2\pi}{3} = \tfrac{2}{3}\pi
  1. Daarna de translatie (14π,12)(\frac{1}{4}\pi, \frac{1}{2}):
y=12+sin⁡(3(x−14π))y = \tfrac{1}{2} + \sin(3(x - \tfrac{1}{4}\pi))
  1. Evenwichtsstand 12\frac{1}{2}, amplitude 1, periode 23π\frac{2}{3}\pi, beginpunt (14π,12)(\frac{1}{4}\pi, \frac{1}{2}).
!Eerst c buiten haakjes

Bij y=sin⁡(3x−34π)y = \sin(3x - \frac{3}{4}\pi) is het beginpunt níet (34π,0)(\frac{3}{4}\pi, 0). Haal eerst 3 buiten haakjes: sin⁡(3(x−14π))\sin(3(x - \frac{1}{4}\pi)). Het beginpunt is (14π,0)(\frac{1}{4}\pi, 0).

Even controleren

Snap je het?

Hoe ontstaat de grafiek van y=sin⁡(12x)y = \sin(\frac{1}{2}x) uit die van y=sin⁡(x)y = \sin(x), en wat is de periode?

Geef van g(x)=−1+3sin⁡(2(x+16π))g(x) = -1 + 3\sin(2(x + \frac{1}{6}\pi)) de evenwichtsstand, de amplitude, de periode en een beginpunt.

↗Hoe hangt dit samen?

In de volgende les ga je andersom: bij een gegeven grafiek of gegeven toppen stel je een formule op. Daarna teken je met de vier kenmerken een sinusoïde zonder tabel (les 8.2c).

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.