Eduqaleeromgeving
4 vwoLeeromgeving Wiskunde B · 4 vwo H8 Goniometrische functies
0%
Hoofdstuk 8 · Les 4 van 15

De exacte-waarden-cirkel

De exacte waarden bij 30°, 45° en 60° ken je al. Schrijf je die hoeken in radialen en spiegel je ze in de assen, dan krijg je de exacte-waarden-cirkel. Daarop lees je de exacte sinus en cosinus af van elk veelvoud van 16π\frac{1}{6}\pi en 14π\frac{1}{4}\pi.

15 min

Na deze les kun je

  • de tabel met exacte waarden van 0 tot 12π\frac{1}{2}\pi uit je hoofd kennen
  • met de exacte-waarden-cirkel de sinus en cosinus van veelvouden van 16π\frac{1}{6}\pi en 14π\frac{1}{4}\pi exact geven
  • de tangens exact berekenen met tan⁡(α)=sin⁡(α)cos⁡(α)\tan(\alpha) = \frac{\sin(\alpha)}{\cos(\alpha)}

Dit weet je al

De exacte waarden bij 30°, 45° en 60° (les 8.1a), en π rad=180°\pi\ \text{rad} = 180° (les 8.1c).

De tabel in radialen

In radialen is 30°=16π30° = \frac{1}{6}\pi, 45°=14π45° = \frac{1}{4}\pi, 60°=13π60° = \frac{1}{3}\pi en 90°=12π90° = \frac{1}{2}\pi. Met 0 en 12π\frac{1}{2}\pi erbij wordt de tabel:

hoek 00 16π\frac{1}{6}\pi 14π\frac{1}{4}\pi 13π\frac{1}{3}\pi 12π\frac{1}{2}\pi
sinus 00 12\frac{1}{2} 122\frac{1}{2}\sqrt{2} 123\frac{1}{2}\sqrt{3} 11
cosinus 11 123\frac{1}{2}\sqrt{3} 122\frac{1}{2}\sqrt{2} 12\frac{1}{2} 00
tangens 00 133\frac{1}{3}\sqrt{3} 11 3\sqrt{3} bestaat niet

Leer deze tabel uit je hoofd. Je hebt hem nodig bij elke exacte berekening in dit hoofdstuk.

Spiegelen: de hele cirkel

De hoeken van de tabel liggen in het eerste kwadrant. Spiegel je die punten in de yy-as en in de xx-as, dan krijg je de hele exacte-waarden-cirkel. De getallen blijven hetzelfde, alleen het teken verandert: links van de yy-as is de cosinus negatief, onder de xx-as is de sinus negatief.

De exacte-waarden-cirkel. Oranje stippellijnen: de waarden van de sinus (y). Blauwe stippellijnen: de waarden van de cosinus (x). Spiegel ze in de assen voor de andere kwadranten.
De exacte-waarden-cirkel. Oranje stippellijnen: de waarden van de sinus (yy). Blauwe stippellijnen: de waarden van de cosinus (xx). Spiegel ze in de assen voor de andere kwadranten.
✎Voorbeeld: aflezen

Geef de exacte waarde van cos⁡(114π)\cos(1\frac{1}{4}\pi) en sin⁡(−23π)\sin(-\frac{2}{3}\pi).

  1. 114π1\frac{1}{4}\pi ligt in het derde kwadrant, gespiegeld van 14π\frac{1}{4}\pi. Daar zijn xx en yy allebei negatief:
cos⁡(114π)=−122\cos(1\tfrac{1}{4}\pi) = -\tfrac{1}{2}\sqrt{2}
  1. −23π-\frac{2}{3}\pi ligt op dezelfde plek als −23π+2π=113π-\frac{2}{3}\pi + 2\pi = 1\frac{1}{3}\pi, in het derde kwadrant, gespiegeld van 13π\frac{1}{3}\pi:
sin⁡(−23π)=−123\sin(-\tfrac{2}{3}\pi) = -\tfrac{1}{2}\sqrt{3}

De tangens

Uit sin⁡(α)=yP\sin(\alpha) = y_P, cos⁡(α)=xP\cos(\alpha) = x_P en tan⁡(α)=yPxP\tan(\alpha) = \frac{y_P}{x_P} volgt een formule die je vaak gebruikt.

tan⁡(α)=sin⁡(α)cos⁡(α)\displaystyle \tan(\alpha) = \frac{\sin(\alpha)}{\cos(\alpha)}Geldt als cos⁡(α)≠0\cos(\alpha) \neq 0.
✎Voorbeeld: tangens exact

Bereken exact tan⁡(56π)\tan(\frac{5}{6}\pi).

  1. Lees sinus en cosinus af (56π\frac{5}{6}\pi ligt linksboven, gespiegeld van 16π\frac{1}{6}\pi):
sin⁡(56π)=12cos⁡(56π)=−123\sin(\tfrac{5}{6}\pi) = \tfrac{1}{2} \qquad \cos(\tfrac{5}{6}\pi) = -\tfrac{1}{2}\sqrt{3}
  1. Deel:
tan⁡(56π)=12−123=−13=−133\begin{aligned} \tan(\tfrac{5}{6}\pi) &= \frac{\frac{1}{2}}{-\frac{1}{2}\sqrt{3}} \\ &= -\frac{1}{\sqrt{3}} \\ &= -\tfrac{1}{3}\sqrt{3} \end{aligned}
!Eerst het kwadrant, dan het getal

Bepaal altijd eerst in welk kwadrant de hoek ligt. Daaruit volgt het teken. Het getal zelf (12\frac{1}{2}, 122\frac{1}{2}\sqrt{2} of 123\frac{1}{2}\sqrt{3}) haal je uit de tabel van het eerste kwadrant.

Even controleren

Snap je het?

Geef exact sin⁡(134π)\sin(1\frac{3}{4}\pi) en cos⁡(23π)\cos(\frac{2}{3}\pi).

Bereken exact sin⁡(13π)⋅cos⁡(16π)−tan⁡(34π)\sin(\frac{1}{3}\pi) \cdot \cos(\frac{1}{6}\pi) - \tan(\frac{3}{4}\pi).

Geef de exacte waarden van α\alpha met 0≤α≤2π0 \leq \alpha \leq 2\pi waarvoor cos⁡(α)=−12\cos(\alpha) = -\frac{1}{2}.

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 8.2 gebruik je de waarden van de sinus en de cosinus om grafieken te tekenen: de functies f(x)=sin⁡(x)f(x) = \sin(x) en g(x)=cos⁡(x)g(x) = \cos(x).

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.