Eduqaleeromgeving
4 vwoLeeromgeving Wiskunde B · 4 vwo H8 Goniometrische functies
0%
Hoofdstuk 8 · Les 12 van 15

De tangensfunctie

De tangens is ook een functie: f(x)=tan⁡(x)f(x) = \tan(x). Haar grafiek ziet er heel anders uit dan een sinusoïde. Er zijn verticale asymptoten, en de grafiek herhaalt zich al na π\pi. Daardoor is het oplossen van tan⁡(A)=C\tan(A) = C eenvoudiger: één rijtje is genoeg.

15 min

Na deze les kun je

  • de grafiek van y=tan⁡(x)y = \tan(x) schetsen met de periode en de verticale asymptoten
  • van y=a+tan⁡(c(x−d))y = a + \tan(c(x - d)) een beginpunt, de periode en de asymptoten geven
  • vergelijkingen tan⁡(A)=C\tan(A) = C en tan⁡(A)=tan⁡(B)\tan(A) = \tan(B) exact oplossen

Dit weet je al

tan⁡(α)=yPxP=sin⁡(α)cos⁡(α)\tan(\alpha) = \frac{y_P}{x_P} = \frac{\sin(\alpha)}{\cos(\alpha)} (les 8.1a en 8.1d), en transformaties (les 8.2a).

De grafiek

Bij α=12π\alpha = \frac{1}{2}\pi is P(0,1)P(0, 1), dus tan⁡(12π)=10\tan(\frac{1}{2}\pi) = \frac{1}{0}: die bestaat niet. Ook tan⁡(112π)=−10\tan(1\frac{1}{2}\pi) = \frac{-1}{0} bestaat niet. De lijnen x=12πx = \frac{1}{2}\pi en x=112πx = 1\frac{1}{2}\pi zijn verticale asymptoten van de grafiek van f(x)=tan⁡(x)f(x) = \tan(x).

De grafiek van y = \tan(x) op [0, 2\pi]. De oranje stippellijnen zijn de verticale asymptoten x = \frac{1}{2}\pi en x = 1\frac{1}{2}\pi. De blauwe stippen zijn beginpunten.
De grafiek van y=tan⁡(x)y = \tan(x) op [0,2π][0, 2\pi]. De oranje stippellijnen zijn de verticale asymptoten x=12πx = \frac{1}{2}\pi en x=112πx = 1\frac{1}{2}\pi. De blauwe stippen zijn beginpunten.

Kenmerken van y=tan⁡(x)y = \tan(x):

  • periode π\pi: het punt PP en het punt tegenover PP (een halve slag verder) hebben dezelfde tangens, want −yP−xP=yPxP\frac{-y_P}{-x_P} = \frac{y_P}{x_P};
  • verticale asymptoten x=12π+k⋅πx = \frac{1}{2}\pi + k \cdot \pi;
  • (0,0)(0, 0) is een beginpunt: daar gaat de grafiek stijgend door de xx-as;
  • de grafiek is overal stijgend.

Voor y=a+tan⁡(c(x−d))y = a + \tan(c(x - d)) geldt: beginpunt (d,a)(d, a) en periode πc\frac{\pi}{c}. De asymptoten liggen een halve periode links en rechts van een beginpunt.

Vergelijkingen

Omdat de periode π\pi is, is er per periode maar één oplossing. Je hebt dus maar één rijtje nodig, met k⋅πk \cdot \pi in plaats van k⋅2πk \cdot 2\pi.

xx 16π\frac{1}{6}\pi 14π\frac{1}{4}\pi 13π\frac{1}{3}\pi 23π\frac{2}{3}\pi 34π\frac{3}{4}\pi 56π\frac{5}{6}\pi
tan⁡(x)\tan(x) 133\frac{1}{3}\sqrt{3} 11 3\sqrt{3} −3-\sqrt{3} −1-1 −133-\frac{1}{3}\sqrt{3}
tan⁡(A)=tan⁡(B)⇒A=B+k⋅π\displaystyle \tan(A) = \tan(B) \Rightarrow A = B + k \cdot \piOok: tan⁡(A)=0⇒A=k⋅π\tan(A) = 0 \Rightarrow A = k \cdot \pi.
✎Voorbeeld 1: tan(A) = C

Bereken exact de oplossingen van tan⁡(2x−16π)=3\tan(2x - \frac{1}{6}\pi) = \sqrt{3}.

  1. Uit de tabel: tan⁡(13π)=3\tan(\frac{1}{3}\pi) = \sqrt{3}, dus
2x−16π=13π+k⋅π2x - \tfrac{1}{6}\pi = \tfrac{1}{3}\pi + k \cdot \pi
  1. Tel 16π\frac{1}{6}\pi op:
2x=12π+k⋅π2x = \tfrac{1}{2}\pi + k \cdot \pi
  1. Deel door 2:
x=14π+k⋅12πx = \tfrac{1}{4}\pi + k \cdot \tfrac{1}{2}\pi
✎Voorbeeld 2: kenmerken en een vergelijking

Gegeven is f(x)=1+tan⁡(12x)f(x) = 1 + \tan(\frac{1}{2}x) op het interval [0,4π][0, 4\pi].

  1. Beginpunt (0,1)(0, 1), periode
π12=2π\frac{\pi}{\frac{1}{2}} = 2\pi
  1. De asymptoten liggen een halve periode na een beginpunt: x=πx = \pi en x=3πx = 3\pi.
  2. Los op f(x)=0f(x) = 0:
tan⁡(12x)=−112x=−14π+k⋅πx=−12π+k⋅2π\begin{aligned} \tan(\tfrac{1}{2}x) &= -1 \\ \tfrac{1}{2}x &= -\tfrac{1}{4}\pi + k \cdot \pi \\ x &= -\tfrac{1}{2}\pi + k \cdot 2\pi \end{aligned}
  1. In [0,4π][0, 4\pi]: x=112π∨x=312πx = 1\frac{1}{2}\pi \vee x = 3\frac{1}{2}\pi.
!k · π, niet k · 2π

Bij de tangens is de periode π\pi. Schrijf je k⋅2πk \cdot 2\pi, dan mis je de helft van de oplossingen.

Even controleren

Snap je het?

Bereken exact de oplossingen van 3tan⁡(x)=−33\tan(x) = -\sqrt{3}.

Los algebraïsch op: tan⁡(3x)=tan⁡(x+12π)\tan(3x) = \tan(x + \frac{1}{2}\pi).

Geef van g(x)=−2+tan⁡(3x)g(x) = -2 + \tan(3x) een beginpunt, de periode en de asymptoten.

↗Hoe hangt dit samen?

In paragraaf 8.4 herleid je formules met sinus, cosinus en tangens, en leer je ze te differentiëren.

Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.