Zuur-basereacties
Breng je een zuur en een base samen in oplossing, dan gaat er een H⁺-ion van het zuur naar de base. Dat is een zuur-basereactie. Het zuur is de donor van het H⁺-ion, de base de acceptor.
Na deze les kun je
- uitleggen wat een donor en een acceptor zijn
- een zuur-basereactie herkennen aan de overdracht van een H⁺-ion
- de vergelijking van een zuur-basereactie opstellen, zonder deeltjes die niet meedoen
- de reactievergelijking controleren op atomen en lading
Dit weet je al
Zuren (hoofdstuk 7) en basen (les 8.1a). Sterke en zwakke zuren en basen in Binas 49.
Overdracht van een H⁺-ion
De eenvoudigste zuur-basereactie is die tussen H⁺ en OH⁻:
Zo neutraliseert een base een zure oplossing: de pH gaat richting 7.
Zuur-basereacties gaan ook zonder oplossing. Komt waterstofchloridegas in contact met ammoniakgas, dan ontstaat een witte rook van salmiak (ammoniumchloride):
Het HCl-molecuul geeft een H⁺-ion af: dat is de donor. Het NH₃-molecuul neemt het op: dat is de acceptor.
| zuur | base | |
|---|---|---|
| rol bij de reactie | donor | acceptor |
| wat gebeurt er met H⁺? | geeft H⁺ af | neemt H⁺ op |
De vergelijking opstellen
- Schrijf de deeltjes op zoals ze in de oplossing zitten. Zoutzuur is H⁺ (aq) + Cl⁻ (aq), natronloog is Na⁺ (aq) + OH⁻ (aq).
- Zoek het zuur (de donor) en de base (de acceptor).
- Laat het zuur één H⁺-ion afgeven aan de base.
- Laat deeltjes weg die voor en na de reactie hetzelfde zijn: de tribune-ionen.
- Controleer: links en rechts evenveel atomen van elke soort, en dezelfde totale lading.
Zoutzuur reageert met natronloog. Er ontstaan water en een oplossing van keukenzout. Geef de reactievergelijking.
- Alle deeltjes:
- Na⁺ en Cl⁻ zijn voor en na hetzelfde: weglaten.
- Het zuur (H⁺ uit zoutzuur) geeft een H⁺-ion aan de base OH⁻: een zuur-basereactie.
In bakpoeder reageert waterstofcarbonaat met citroenzuur, C₆H₈O₇. Er ontstaan het ion C₆H₇O₇⁻, water en koolstofdioxide. Geef de vergelijking en laat zien dat het een zuur-basereactie is.
- Controle: links 9 H, 7 C, 10 O, lading −1; rechts ook.
- Citroenzuur verliest één H⁺ (C₆H₈O₇ wordt C₆H₇O₇⁻): dat is de donor. HCO₃⁻ neemt dat H⁺ op en wordt H₂CO₃, dat uiteenvalt in H₂O en CO₂: dat is de acceptor.
Ionen die voor en na de reactie hetzelfde zijn, horen niet in de reactievergelijking. Na⁺ en Cl⁻ doen bij zoutzuur + natronloog niet mee.
Vergelijk de formules voor en na de reactie. Verschillen twee deeltjes precies één H⁺ (en dus ook één lading), dan is er een H⁺ overgedragen: een zuur-basereactie.
Snap je het?
Wat is bij een zuur-basereactie de donor en wat de acceptor?
Azijnzuur, CH₃COOH, reageert met natronloog. Geef de reactievergelijking.
In de volgende les gebruik je een zuur-basereactie om de molariteit van een oplossing te bepalen: titreren.
Klaar met deze les? Zet hem op gelezen; je voortgang staat rechtsboven.